Linux ทำงานบนเทอร์มินัลให้เร็วขึ้น



คนที่ใช้ Linux คล่องไม่ได้พิมพ์เร็วกว่าคนอื่น — เขาพิมพ์ น้อยกว่า ด้วย keybindings, ทางลัดประวัติ, และเครื่องมือที่ดีกว่า บทนี้รวมเทคนิคที่จะประหยัดเวลาคุณทุกวัน

readline keybindings — แก้บรรทัดคำสั่งเร็ว

bash ใช้ไลบรารี readline คีย์เหล่านี้ใช้ได้ในทุก prompt (และในหลายโปรแกรมที่ใช้ readline เช่น python, psql)

เคลื่อนที่

คีย์ทำอะไร
Ctrl+Aไปต้นบรรทัด
Ctrl+Eไปท้ายบรรทัด
Alt+Fไปข้างหน้า 1 คำ
Alt+Bถอยหลัง 1 คำ
Ctrl+XXสลับระหว่างตำแหน่งปัจจุบันกับต้นบรรทัด

ลบ / แก้

คีย์ทำอะไร
Ctrl+Uลบตั้งแต่เคอร์เซอร์ถึงต้นบรรทัด
Ctrl+Kลบตั้งแต่เคอร์เซอร์ถึงท้ายบรรทัด
Ctrl+Wลบ 1 คำก่อนเคอร์เซอร์
Alt+Dลบ 1 คำหลังเคอร์เซอร์
Ctrl+Yวางสิ่งที่เพิ่งลบ (yank)
Ctrl+_undo
Ctrl+Lล้างจอ (คงบรรทัดที่พิมพ์อยู่)

ตัวอย่างที่ใช้บ่อย: พิมพ์คำสั่งยาวผิด → Ctrl+U ลบทั้งบรรทัดในทีเดียว; ลืม sudo → Ctrl+A ไปต้นบรรทัด พิมพ์ sudo

ค้นประวัติ: Ctrl+R

# กด Ctrl+R แล้วพิมพ์บางส่วนของคำสั่งเก่า
(reverse-i-search)`rsync': rsync -avz --delete ./ web:/var/www/
  • พิมพ์ต่อ = ค้นแคบลง
  • Ctrl+R อีกครั้ง = ผลก่อนหน้า
  • Enter = รัน, → หรือ Ctrl+E = แก้ก่อนรัน, Ctrl+C = ยกเลิก

ทางลัดประวัติ (history expansion)

ลัดขยายเป็น
!!คำสั่งล่าสุดทั้งบรรทัด
!$argument สุดท้ายของคำสั่งล่าสุด
!^argument แรกของคำสั่งล่าสุด
!*argument ทั้งหมดของคำสั่งล่าสุด
!abcคำสั่งล่าสุดที่ขึ้นต้นด้วย abc
!abc:pแสดง (ไม่รัน) คำสั่งล่าสุดที่ขึ้นต้นด้วย abc
^เก่า^ใหม่รันคำสั่งล่าสุดซ้ำ โดยแทน “เก่า” ด้วย “ใหม่”
mkdir /var/www/newsite
cd !$                        # cd /var/www/newsite

apt install htp              # พิมพ์ผิด
^htp^htop                    # รัน: apt install htop

cat /etc/nginx/nginx.conf    # permission denied
sudo !!                      # sudo cat /etc/nginx/nginx.conf

nano very/long/path/config.yml
git add !$                   # git add very/long/path/config.yml

Alt+. (หรือ Esc แล้ว .) = แทรก argument สุดท้ายของคำสั่งก่อนหน้า กดซ้ำเพื่อไล่ย้อน — ใช้บ่อยกว่า !$ เพราะเห็นผลก่อนรัน

ตั้งค่า history ให้ดีขึ้น

เพิ่มใน ~/.bashrc

# ~/.bashrc
HISTSIZE=10000                    # จำนวนบรรทัดใน memory
HISTFILESIZE=50000                # จำนวนบรรทัดในไฟล์
HISTCONTROL=ignoreboth            # ไม่เก็บคำสั่งซ้ำติดกัน + คำสั่งที่ขึ้นต้นด้วยช่องว่าง
HISTTIMEFORMAT='%F %T  '          # เก็บเวลาด้วย (history จะแสดงวันเวลา)
HISTIGNORE='ls:cd:pwd:exit:clear' # ไม่เก็บคำสั่งจิ๊บจ๊อย
shopt -s histappend               # หลาย session เขียนต่อไฟล์เดียว ไม่ทับกัน
PROMPT_COMMAND='history -a'       # เขียนลงไฟล์ทันทีทุกคำสั่ง (ไม่รอปิด shell)

trick: ขึ้นต้นคำสั่งด้วยช่องว่าง = ไม่ถูกเก็บใน history (สำหรับคำสั่งที่มี token/รหัส)

cd ให้เร็วขึ้น

cd -                         # กลับโฟลเดอร์ก่อนหน้า
shopt -s autocd              # พิมพ์ชื่อโฟลเดอร์เฉย ๆ = cd เข้าไป
shopt -s cdspell             # แก้พิมพ์ผิดของ cd ให้อัตโนมัติ
CDPATH=".:~:~/projects"      # cd myapp หาใน . แล้ว ~ แล้ว ~/projects

pushd /var/log               # cd ไป + จำที่เดิมไว้ใน stack
popd                          # กลับที่เดิม
dirs -v                       # ดู stack

tmux — session ที่ไม่หลุด

ปัญหา: SSH เข้าเซิร์ฟเวอร์ รันงานยาว เน็ตหลุด → งานตาย tmux แก้ด้วยการรัน shell ไว้ในเซิร์ฟเวอร์ที่ไม่ผูกกับการเชื่อมต่อ

sudo apt install tmux
tmux                          # เปิด session ใหม่
tmux new -s deploy            # ตั้งชื่อ session

คีย์ทั้งหมดขึ้นต้นด้วย prefix Ctrl+B แล้วปล่อย แล้วกดคีย์ต่อ

หลัง Ctrl+Bทำอะไร
ddetach — ออกจาก tmux (session ยังรันอยู่)
cสร้าง window ใหม่
0–9สลับไป window นั้น
n / pwindow ถัดไป / ก่อนหน้า
%แบ่งจอแนวตั้ง (pane)
"แบ่งจอแนวนอน
←↑↓→ย้ายระหว่าง pane
xปิด pane
[โหมด scroll (ลูกศร/PageUp เลื่อน, q ออก)
# detach ด้วย Ctrl+B d แล้ว...
tmux ls                       # ดู session ที่มี
tmux attach -t deploy         # กลับเข้า (แม้ SSH ใหม่ / วันถัดมา)
tmux kill-session -t deploy   # ปิด session

Workflow: SSH เข้า → tmux attach || tmux → ทำงาน → เน็ตหลุดก็ไม่เป็นไร → SSH ใหม่ → tmux attach งานอยู่ครบ

(screen เป็นเครื่องมือรุ่นเก่าที่ทำคล้ายกัน แต่ tmux ดีกว่าในเกือบทุกด้าน)

เครื่องมือยุคใหม่ที่ควรติดตั้ง

sudo apt install fzf ripgrep fd-find bat
เครื่องมือแทนทำอะไรได้ดีกว่า
fzf—fuzzy finder: Ctrl+R (ค้นประวัติแบบ fuzzy), Ctrl+T (แทรกชื่อไฟล์), cd **<Tab>
ripgrep (rg)grep -rเร็วกว่ามาก, ข้าม .gitignore ให้
fd (fdfind)findsyntax ง่ายกว่า: fd '\.log$', เร็วกว่า, ข้าม .gitignore
bat (batcat)catsyntax highlighting + เลขบรรทัด + git diff
zoxide (z)cdz proj กระโดดไปโฟลเดอร์ที่เคยเข้าบ่อยที่ชื่อมี “proj”
ezalsสีดีกว่า, ไอคอน, --tree, git status
dufdfตารางสวย อ่านง่าย
btoptopกราฟสวย

หลังติดตั้ง fzf เพิ่มใน ~/.bashrc

eval "$(fzf --bash)"          # เปิด Ctrl+R / Ctrl+T

(บน Ubuntu ชื่อคำสั่งเป็น fdfind และ batcat เพราะชนกับแพ็กเกจอื่น ตั้ง alias: alias fd=fdfind; alias bat=batcat)

zoxide

sudo apt install zoxide
echo 'eval "$(zoxide init bash)"' >> ~/.bashrc
# ใช้: z proj  (แทน cd /home/somchai/work/projects/webapp)

เรื่องที่คนมักพลาด

  • กด ↑ หลายสิบครั้งหาคำสั่งเก่า — ใช้ Ctrl+R พิมพ์คำที่จำได้
  • ลบทั้งบรรทัดด้วย backspace ค้าง — Ctrl+U (ถึงต้น) หรือ Ctrl+K (ถึงท้าย)
  • พิมพ์ path ยาวซ้ำ — !$, Alt+., หรือ Tab completion
  • Ctrl+S แล้วเทอร์มินัลค้าง — นั่นคือ “หยุดจอ” กด Ctrl+Q ปลดล็อก (ปิดพฤติกรรมนี้: stty -ixon ใน .bashrc)
  • รันงานยาวบน SSH โดยไม่มี tmux — เน็ตหลุดงานตาย เริ่ม tmux ก่อนเสมอสำหรับงาน > 1 นาที
  • tmux ซ้อน tmux — เปิด tmux ในเซสชัน tmux อยู่แล้ว prefix งง; detach ก่อน (Ctrl+B d) หรือใช้ Ctrl+B Ctrl+B ส่ง prefix เข้าชั้นใน
  • ติดตั้งเครื่องมือใหม่แล้วชื่อไม่ตรง — Ubuntu: fd = fdfind, bat = batcat ตั้ง alias
  • HISTCONTROL ไม่ตั้ง — history เต็มไปด้วย ls cd ซ้ำ ๆ ตั้ง ignoreboth + HISTIGNORE

สรุป

  • readline: Ctrl+A/E (ต้น/ท้าย), Ctrl+U/K (ลบถึงต้น/ท้าย), Ctrl+W (ลบคำ), Ctrl+R (ค้นประวัติ), Alt+. (argument สุดท้าย)
  • ประวัติ: !! (คำสั่งล่าสุด), !$ (arg สุดท้าย), sudo !!, ^เก่า^ใหม่ (แทนที่แล้วรันซ้ำ)
  • ~/.bashrc: HISTSIZE=10000, HISTCONTROL=ignoreboth, HISTTIMEFORMAT, shopt -s histappend
  • cd -, shopt -s autocd, pushd/popd
  • tmux: tmux new -s ชื่อ → ทำงาน → Ctrl+B d (detach) → tmux attach -t ชื่อ (กลับเข้า แม้ SSH ใหม่) — ใช้เสมอสำหรับงานยาวบน SSH
  • เครื่องมือยุคใหม่: fzf (fuzzy Ctrl+R/Ctrl+T), rg (grep), fd (find), bat (cat), zoxide (z), btop

บทถัดไปเราจะปรับแต่ง shell ให้เป็นของเรา — .bashrc, prompt PS1, การย้ายไป zsh และการเก็บ dotfiles บน Git