Linux ตั้งงานอัตโนมัติด้วย cron



“สำรองฐานข้อมูลทุกคืนตี 2” “ล้างไฟล์ชั่วคราวทุกวันอาทิตย์” “เช็ก disk ทุก 15 นาที” — งานพวกนี้ไม่ควรต้องมานั่งพิมพ์เอง cron คือตัวตั้งเวลาของ Linux ที่รันคำสั่งให้ตามกำหนด

crontab คืออะไร

crontab (cron table) = ตารางงานของผู้ใช้แต่ละคน แต่ละบรรทัดบอก “เมื่อไร” และ “ทำอะไร” บริการ cron ที่รันอยู่เบื้องหลังจะเช็คทุกนาทีว่ามีงานถึงเวลาไหม

crontab -e         # แก้ไข crontab ของตัวเอง (เปิด editor)
crontab -l         # ดู crontab ปัจจุบัน
crontab -r         # ลบ crontab ทั้งหมด ⚠️ (ระวัง! ไม่มีถาม)
sudo crontab -e -u www-data    # แก้ crontab ของผู้ใช้อื่น

ครั้งแรกที่ crontab -e จะให้เลือก editor — เลือก nano (เลข 1 มักใช่)

ฟิลด์เวลา 5 ช่อง

 ┌───────── นาที         (0-59)
 │ ┌─────── ชั่วโมง       (0-23)
 │ │ ┌───── วันที่ของเดือน (1-31)
 │ │ │ ┌─── เดือน         (1-12)
 │ │ │ │ ┌─ วันในสัปดาห์   (0-7, 0 และ 7 = อาทิตย์)
 │ │ │ │ │
 * * * * *  คำสั่งที่จะรัน

อ่านตัวอย่าง

บรรทัดหมายถึง
0 2 * * *ทุกวัน เวลา 02:00
30 8 * * 1-5จันทร์–ศุกร์ เวลา 08:30
*/15 * * * *ทุก 15 นาที
0 */6 * * *ทุก 6 ชั่วโมง (00:00, 06:00, 12:00, 18:00)
0 0 1 * *วันที่ 1 ของทุกเดือน เที่ยงคืน
0 9 * * 1ทุกวันจันทร์ 09:00
15 3 * * 0ทุกวันอาทิตย์ 03:15
0 0 * * *เที่ยงคืนทุกวัน
* * * * *ทุกนาที (ระวังใช้)

สัญลักษณ์ในแต่ละช่อง

สัญลักษณ์หมายถึงตัวอย่าง
*ทุกค่า* * * * * = ทุกนาที
,หลายค่า0 8,12,18 * * * = 08:00, 12:00, 18:00
-ช่วง0 9-17 * * * = ทุกชั่วโมง 09:00–17:00
/ก้าว*/10 * * * * = ทุก 10 นาที

ใช้ crontab.guru (เว็บ) แปลง cron expression เป็นภาษาคนได้ทันที มือใหม่ควรเช็คที่นั่นก่อนทุกครั้ง

ตัวย่อพิเศษ

@reboot     รันครั้งเดียวตอนเครื่องบูต
@hourly     = 0 * * * *
@daily      = 0 0 * * *   (เท่ากับ @midnight)
@weekly     = 0 0 * * 0
@monthly    = 0 0 1 * *
@yearly     = 0 0 1 1 *
@daily /home/somchai/scripts/backup.sh
@reboot /home/somchai/scripts/start-tunnel.sh

ตัวอย่าง crontab จริง

# crontab ของ somchai — แก้ด้วย crontab -e

# ตั้ง PATH และ shell (สำคัญ! อ่านหัวข้อถัดไป)
SHELL=/bin/bash
PATH=/usr/local/bin:/usr/bin:/bin
MAILTO=""

# สำรอง projects ทุกคืนตี 2
0 2 * * * /home/somchai/scripts/backup.sh >> /home/somchai/logs/backup.log 2>&1

# ล้างไฟล์เก่าใน /tmp ทุกวันอาทิตย์ตี 3
0 3 * * 0 find /home/somchai/tmp -type f -mtime +7 -delete

# เช็ก disk ทุก 15 นาที เตือนถ้าเกิน 90%
*/15 * * * * /home/somchai/scripts/check-disk.sh

# ดึง repo ทุกชั่วโมงในเวลางาน จันทร์-ศุกร์
0 9-18 * * 1-5 cd /home/somchai/app && git pull --quiet

ปัญหาที่ทุกคนเจอ: cron ไม่รู้จัก PATH กับตัวแปร

cron รันคำสั่งด้วย environment ที่เกือบว่างเปล่า — ไม่อ่าน ~/.bashrc, PATH มีแค่ /usr/bin:/bin, ไม่มี $HOME ที่คุณคุ้น

ผลคือ สคริปต์ที่รันมือได้ พอใส่ cron กลับพัง เพราะ

  • เรียก python3 / node / docker ที่อยู่ใน /usr/local/bin แล้ว “command not found”
  • ใช้ path แบบ relative แล้วหาไฟล์ไม่เจอ (cron เริ่มที่ $HOME ของ user)
  • พึ่ง alias หรือ function จาก .bashrc

วิธีแก้

  1. ตั้ง PATH ที่บนสุดของ crontab
PATH=/usr/local/bin:/usr/local/sbin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin
  1. ใช้ absolute path เต็ม ทั้งคำสั่งและไฟล์ในสคริปต์
# ไม่ดี
0 2 * * * backup.sh

# ดี
0 2 * * * /home/somchai/scripts/backup.sh
  1. ในสคริปต์เอง ตั้งตัวแปรที่ต้องใช้ให้ครบ อย่าพึ่ง environment
#!/bin/bash
export PATH=/usr/local/bin:/usr/bin:/bin
cd /home/somchai/app || exit 1

เก็บ log ของ cron job

โดยปริยาย output ของ cron job จะถูกส่งเป็นเมลถึง user (ซึ่งบนเครื่องส่วนใหญ่ไม่มีระบบเมล = หายไป) เก็บลงไฟล์เองดีกว่า

0 2 * * * /home/somchai/scripts/backup.sh >> /home/somchai/logs/backup.log 2>&1
  • >> file = ต่อท้าย log (ไม่ทับ)
  • 2>&1 = เก็บ error ด้วย (บทที่ 15)

ดูว่า cron พยายามรันอะไรบ้าง (ตัว cron เอง log ที่ระบบ)

grep CRON /var/log/syslog
journalctl -u cron --since today

/etc/crontab และ /etc/cron.d — ระดับระบบ

ต่างจาก crontab -e ตรงที่มี ช่องเพิ่มระบุ user (ช่องที่ 6)

# /etc/cron.d/mysite   (ต้องมี user ก่อนคำสั่ง)
0 3 * * * www-data /var/www/mysite/artisan schedule:run

โฟลเดอร์สำเร็จรูป: ใส่สคริปต์ (executable) ในโฟลเดอร์เหล่านี้ ระบบรันให้ตามชื่อ

/etc/cron.hourly/   /etc/cron.daily/   /etc/cron.weekly/   /etc/cron.monthly/

systemd timer — ทางเลือกสมัยใหม่ (แตะสั้น)

systemd (บทที่ 25) มี timer ที่ทำงานแทน cron ได้ ข้อดี: log รวมใน journalctl, รันงานที่พลาดตอนเครื่องปิดได้ (Persistent=true), ผูกกับ service ได้

# /etc/systemd/system/backup.timer
[Unit]
Description=สำรองข้อมูลรายวัน

[Timer]
OnCalendar=*-*-* 02:00:00
Persistent=true

[Install]
WantedBy=timers.target
sudo systemctl enable --now backup.timer
systemctl list-timers               # ดู timer ทั้งหมด + รอบถัดไป

สำหรับงานทั่วไป cron ยังง่ายและพอเพียง — รู้จัก systemd timer ไว้เผื่อเจอในระบบที่คนอื่นตั้ง

at — รันครั้งเดียวในอนาคต

sudo apt install at
echo "/home/somchai/scripts/notify.sh" | at 15:00
echo "sudo reboot" | at now + 2 hours
atq                    # ดูคิว
atrm 3                 # ลบงานหมายเลข 3

เรื่องที่คนมักพลาด

  • สคริปต์รันมือได้ แต่ cron พัง — 99% เป็นเรื่อง PATH/environment ตั้ง PATH= บนสุดของ crontab และใช้ absolute path ทุกที่
  • crontab -r แทนที่จะ crontab -e — -r ลบทั้งหมดทันทีไม่ถาม e กับ r อยู่ติดกันบนคีย์บอร์ด สำรอง crontab -l > ~/crontab.bak เป็นระยะ
  • ไม่ redirect output — cron job เงียบ พังก็ไม่รู้ ใส่ >> logfile 2>&1 ทุกงาน
  • % ในคำสั่ง cron — cron ตีความ % เป็นขึ้นบรรทัดใหม่ ต้อง escape เป็น \% (เจอบ่อยกับ date +%F) หรือใส่ในสคริปต์แทน
  • นับวันในสัปดาห์ผิด — 0 = อาทิตย์ ไม่ใช่จันทร์ (1 = จันทร์ … 6 = เสาร์, 7 = อาทิตย์อีกตัว)
  • ตั้ง */90 * * * * หวังว่าทุก 90 นาที — / ทำงานในช่วงของช่องนั้น (นาที 0–59) */90 ไม่มีความหมาย ต้องแตกเป็นหลายบรรทัด
  • timezone ของ cron — cron ใช้ timezone ของระบบ เช็ก timedatectl (บทที่ 36); ตั้ง CRON_TZ=Asia/Bangkok บนสุดของ crontab ได้ (cron รุ่นใหม่)
  • สคริปต์รันทับกัน — ถ้างานนานกว่ารอบ cron จะรันซ้อน ใช้ flock: */5 * * * * flock -n /tmp/job.lock /path/job.sh

สรุป

  • crontab -e แก้, crontab -l ดู, crontab -r ลบ (ระวัง!)
  • 5 ช่อง: นาที ชั่วโมง วันที่ เดือน วันในสัปดาห์ + คำสั่ง
  • 0 2 * * * (ตี 2 ทุกวัน), */15 * * * * (ทุก 15 นาที), 30 8 * * 1-5 (จ-ศ 8:30)
  • ตัวย่อ: @daily, @hourly, @reboot; เช็ก expression ที่ crontab.guru
  • cron ไม่มี environment ของคุณ — ตั้ง PATH= บนสุด, ใช้ absolute path, ตั้งตัวแปรในสคริปต์เอง
  • เก็บ log: ... >> /path/log 2>&1 ทุกงาน; ตัว cron log ที่ /var/log/syslog (grep CRON)
  • /etc/cron.d/ มีช่อง user เพิ่ม; systemd timer = ทางเลือกสมัยใหม่ (รันงานที่พลาดได้); at = ครั้งเดียว

บทถัดไปเริ่มเฟส 4 — กระบวนการ (process): ps, top, งานเบื้องหลัง &, jobs, nohup