Linux เครื่องมือจัดการข้อความในบรรทัดเดียว
บทที่แล้วเรียนท่อ (pipe) บทนี้จะเติมเครื่องมือลงในกล่อง — sort, uniq, cut, tr, column แต่ละตัวเล็ก ๆ แต่ต่อกันแล้วทำงานที่คนอื่นต้องเขียนโปรแกรมได้ในบรรทัดเดียว
sort — เรียงบรรทัด
sort names.txt # เรียงตามตัวอักษร (A→Z)
sort -r names.txt # กลับด้าน (Z→A)
sort -n numbers.txt # เรียงตามค่าตัวเลข (ไม่ใช่ตัวอักษร!)
sort -rn numbers.txt # ตัวเลขมากไปน้อย
sort -h sizes.txt # เข้าใจ 2K, 5M, 1G (human-readable)
sort -u names.txt # เรียง + ตัดตัวซ้ำทำไมต้องมี -n
printf '10\n9\n100\n2\n' | sort # 10, 100, 2, 9 (เรียงแบบตัวอักษร: 1 มาก่อน 2)
printf '10\n9\n100\n2\n' | sort -n # 2, 9, 10, 100 (เรียงแบบตัวเลข)เรียงตามคอลัมน์ที่ n (-k)
sort -k2 data.txt # เรียงตามคอลัมน์ที่ 2
sort -k3 -n data.txt # เรียงตามคอลัมน์ 3 แบบตัวเลข
sort -t: -k3 -n /etc/passwd # -t: บอกว่าคั่นด้วย : แล้วเรียงตาม uid (คอลัมน์ 3)uniq — จัดการบรรทัดที่ซ้ำ “ติดกัน”
สำคัญ: uniq ดูแค่บรรทัดที่ซ้ำ ติดกัน เท่านั้น ต้อง sort ก่อนเสมอ
sort access.log | uniq # ตัดบรรทัดซ้ำ
sort access.log | uniq -c # นับว่าแต่ละบรรทัดซ้ำกี่ครั้ง
sort access.log | uniq -d # แสดงเฉพาะบรรทัดที่ซ้ำ
sort access.log | uniq -u # แสดงเฉพาะบรรทัดที่ไม่ซ้ำเลยuniq -c ให้ผลแบบนี้
3 GET /
15 GET /about
1 POST /loginต่อ | sort -rn เพื่อเรียงจากมากไปน้อย
sort access.log | uniq -c | sort -rn | headcut — ตัดเอาบางคอลัมน์
cut -d: -f1 /etc/passwd # -d: คั่นด้วย : เอาช่องที่ 1 (username)
cut -d: -f1,3 /etc/passwd # ช่องที่ 1 และ 3
cut -d: -f1-3 /etc/passwd # ช่องที่ 1 ถึง 3
cut -d, -f2 data.csv # คอลัมน์ที่ 2 ของ CSV
cut -c1-10 file.txt # ตัดตามตำแหน่งตัวอักษร (คอลัมน์ที่ 1-10)-d= ตัวคั่น (delimiter),-f= ช่องที่เอา (field),-c= ตำแหน่งตัวอักษร
ข้อจำกัด: cut -d' ' ใช้กับช่องว่างเดี่ยว ๆ ถ้าไฟล์คั่นด้วยช่องว่างหลายตัว (เช่นผลลัพธ์ ls -l) cut จะงง → ใช้ awk แทน (บทที่ 17)
tr — แปลง/ลบตัวอักษร
tr (translate) ทำงานทีละตัวอักษร รับจาก stdin เท่านั้น
echo "hello" | tr 'a-z' 'A-Z' # HELLO
echo "hello world" | tr ' ' '_' # hello_world
echo "a,b,c,d" | tr ',' '\n' # แยกเป็นบรรทัดละตัว
cat file.txt | tr -d ' ' # ลบช่องว่างทั้งหมด
cat file.txt | tr -d '\r' # ลบ carriage return (แปลงไฟล์ Windows → Unix)
echo "aaabbbccc" | tr -s 'a' # -s = ยุบตัวซ้ำ → abbbccc
cat file.txt | tr -s ' ' # ยุบช่องว่างหลายตัวเป็นตัวเดียวแปลงไฟล์ที่มาจาก Windows (\r\n) เป็น Unix (\n)
tr -d '\r' < windows.txt > unix.txt
# หรือใช้เครื่องมือเฉพาะ: sudo apt install dos2unix; dos2unix file.txtcolumn — จัดคอลัมน์ให้ตรง
cat /etc/passwd | column -t -s: # -t จัดตาราง, -s: คั่นด้วย :root x 0 0 root /root /bin/bash
somchai x 1000 1000 Somchai /home/... /bin/bashอ่านง่ายกว่าเดิมเยอะ ใช้ปิดท้าย pipeline เพื่อดูผล
paste — รวมไฟล์แนวนอน
paste names.txt scores.txt # เอาบรรทัดที่ n ของสองไฟล์มาต่อกัน (คั่นด้วย tab)
paste -d, a.txt b.txt # คั่นด้วย ,ประกอบร่าง: วิเคราะห์ access log จริง
สมมติ access.log รูปแบบ
203.0.113.5 - - [07/Sep/2026:10:15:30] "GET /about HTTP/1.1" 200 1234
198.51.100.2 - - [07/Sep/2026:10:15:31] "POST /login HTTP/1.1" 401 8910 IP ที่เข้าบ่อยที่สุด
cut -d' ' -f1 access.log | sort | uniq -c | sort -rn | headหน้าที่ถูกเรียกบ่อยที่สุด
awk '{print $7}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | headจำนวน request แยกตาม status code
awk '{print $9}' access.log | sort | uniq -c | sort -rnIP ที่โดน 401 (login ล้มเหลว) มากกว่า 5 ครั้ง — น่าสงสัย
grep '" 401 ' access.log | cut -d' ' -f1 | sort | uniq -c | sort -rn | awk '$1 > 5'request ต่อชั่วโมง
cut -d: -f2 access.log | sort | uniq -chead และ tail ในบท pipeline
... | head -20 # เอา 20 อันดับแรก (ปิดท้าย "top N")
... | tail -20 # เอา 20 อันดับท้าย
... | head -n -1 # ตัดบรรทัดสุดท้ายทิ้ง
... | tail -n +2 # ข้ามบรรทัดแรก (เช่น header ของ CSV)เรื่องที่คนมักพลาด
uniqโดยไม่sortก่อน — บรรทัดซ้ำที่ไม่ติดกันจะไม่ถูกจับ ผลลัพธ์ผิด ท่อง “sort | uniqเสมอ” (หรือใช้sort -u)sortตัวเลขแล้วลำดับเพี้ยน — ลืม-nsortเรียงแบบตัวอักษรโดยปริยาย (100มาก่อน9)cut -d' 'กับผลลัพธ์ที่มีช่องว่างหลายตัว —cutนับช่องว่างทุกตัวเป็นตัวคั่น ได้ field ว่าง ๆ ปนมา ใช้awk '{print $N}'(awk ยุบช่องว่างให้)trรับชื่อไฟล์เป็น argument —tr 'a' 'b' file.txtไม่ทำงานtrอ่าน stdin เท่านั้น ใช้tr 'a' 'b' < file.txtหรือcat file | tr ...sort -k2แล้วมันเรียงจากคอลัมน์ 2 ถึงท้ายบรรทัด — ถ้าอยากเรียงตามคอลัมน์ 2 อย่างเดียว ใช้sort -k2,2- ลืมว่า
sortในระบบไทยอาจเรียงตาม locale — ตั้งLC_ALL=C sortเพื่อเรียงแบบ byte ตรง ๆ ถ้าผลไม่เป็นอย่างที่คิด uniq -cแล้วช่องว่างนำหน้าตัวเลขกวนตอนcut— ตัวเลขจากuniq -cมีช่องว่างนำ ใช้awkหรือsort -rn(ซึ่งเข้าใจ) ต่อได้เลย
สรุป
sort:-n(ตัวเลข),-r(กลับ),-u(ตัดซ้ำ),-k2(ตามคอลัมน์),-t:(ตัวคั่น),-h(2K/5M)uniq: ดูแค่บรรทัดซ้ำติดกัน → ต้องsortก่อน;-cนับ,-dเฉพาะที่ซ้ำ,-uเฉพาะที่ไม่ซ้ำcut -d<คั่น> -f<ช่อง>ตัดคอลัมน์ (ช่องว่างซ้อนใช้ไม่ดี → ใช้ awk);cut -cตัดตามตำแหน่งตัวอักษรtrแปลง/ลบตัวอักษร (stdin เท่านั้น):tr 'a-z' 'A-Z',tr -d '\r',tr -s ' 'column -t -s:จัดตารางให้อ่านง่าย (ปิดท้าย pipeline)- pipeline ทอง:
... | sort | uniq -c | sort -rn | head= “นับความถี่ เอา top N”
บทถัดไปเราจะเพิ่มเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดสองตัว — sed (แก้ข้อความเป็นสตรีม) และ awk (ประมวลผลเป็นคอลัมน์)