Linux เครื่องมือจัดการข้อความในบรรทัดเดียว



บทที่แล้วเรียนท่อ (pipe) บทนี้จะเติมเครื่องมือลงในกล่อง — sort, uniq, cut, tr, column แต่ละตัวเล็ก ๆ แต่ต่อกันแล้วทำงานที่คนอื่นต้องเขียนโปรแกรมได้ในบรรทัดเดียว

sort — เรียงบรรทัด

sort names.txt                # เรียงตามตัวอักษร (A→Z)
sort -r names.txt             # กลับด้าน (Z→A)
sort -n numbers.txt           # เรียงตามค่าตัวเลข (ไม่ใช่ตัวอักษร!)
sort -rn numbers.txt          # ตัวเลขมากไปน้อย
sort -h sizes.txt             # เข้าใจ 2K, 5M, 1G (human-readable)
sort -u names.txt             # เรียง + ตัดตัวซ้ำ

ทำไมต้องมี -n

printf '10\n9\n100\n2\n' | sort       # 10, 100, 2, 9  (เรียงแบบตัวอักษร: 1 มาก่อน 2)
printf '10\n9\n100\n2\n' | sort -n    # 2, 9, 10, 100  (เรียงแบบตัวเลข)

เรียงตามคอลัมน์ที่ n (-k)

sort -k2 data.txt             # เรียงตามคอลัมน์ที่ 2
sort -k3 -n data.txt          # เรียงตามคอลัมน์ 3 แบบตัวเลข
sort -t: -k3 -n /etc/passwd   # -t: บอกว่าคั่นด้วย : แล้วเรียงตาม uid (คอลัมน์ 3)

uniq — จัดการบรรทัดที่ซ้ำ “ติดกัน”

สำคัญ: uniq ดูแค่บรรทัดที่ซ้ำ ติดกัน เท่านั้น ต้อง sort ก่อนเสมอ

sort access.log | uniq              # ตัดบรรทัดซ้ำ
sort access.log | uniq -c           # นับว่าแต่ละบรรทัดซ้ำกี่ครั้ง
sort access.log | uniq -d           # แสดงเฉพาะบรรทัดที่ซ้ำ
sort access.log | uniq -u           # แสดงเฉพาะบรรทัดที่ไม่ซ้ำเลย

uniq -c ให้ผลแบบนี้

      3 GET /
     15 GET /about
      1 POST /login

ต่อ | sort -rn เพื่อเรียงจากมากไปน้อย

sort access.log | uniq -c | sort -rn | head

cut — ตัดเอาบางคอลัมน์

cut -d: -f1 /etc/passwd          # -d: คั่นด้วย : เอาช่องที่ 1 (username)
cut -d: -f1,3 /etc/passwd        # ช่องที่ 1 และ 3
cut -d: -f1-3 /etc/passwd        # ช่องที่ 1 ถึง 3
cut -d, -f2 data.csv             # คอลัมน์ที่ 2 ของ CSV
cut -c1-10 file.txt              # ตัดตามตำแหน่งตัวอักษร (คอลัมน์ที่ 1-10)
  • -d = ตัวคั่น (delimiter), -f = ช่องที่เอา (field), -c = ตำแหน่งตัวอักษร

ข้อจำกัด: cut -d' ' ใช้กับช่องว่างเดี่ยว ๆ ถ้าไฟล์คั่นด้วยช่องว่างหลายตัว (เช่นผลลัพธ์ ls -l) cut จะงง → ใช้ awk แทน (บทที่ 17)

tr — แปลง/ลบตัวอักษร

tr (translate) ทำงานทีละตัวอักษร รับจาก stdin เท่านั้น

echo "hello" | tr 'a-z' 'A-Z'          # HELLO
echo "hello world" | tr ' ' '_'        # hello_world
echo "a,b,c,d" | tr ',' '\n'           # แยกเป็นบรรทัดละตัว
cat file.txt | tr -d ' '                # ลบช่องว่างทั้งหมด
cat file.txt | tr -d '\r'              # ลบ carriage return (แปลงไฟล์ Windows → Unix)
echo "aaabbbccc" | tr -s 'a'           # -s = ยุบตัวซ้ำ → abbbccc
cat file.txt | tr -s ' '               # ยุบช่องว่างหลายตัวเป็นตัวเดียว

แปลงไฟล์ที่มาจาก Windows (\r\n) เป็น Unix (\n)

tr -d '\r' < windows.txt > unix.txt
# หรือใช้เครื่องมือเฉพาะ: sudo apt install dos2unix; dos2unix file.txt

column — จัดคอลัมน์ให้ตรง

cat /etc/passwd | column -t -s:        # -t จัดตาราง, -s: คั่นด้วย :
root      x  0     0     root      /root       /bin/bash
somchai   x  1000  1000  Somchai   /home/...   /bin/bash

อ่านง่ายกว่าเดิมเยอะ ใช้ปิดท้าย pipeline เพื่อดูผล

paste — รวมไฟล์แนวนอน

paste names.txt scores.txt            # เอาบรรทัดที่ n ของสองไฟล์มาต่อกัน (คั่นด้วย tab)
paste -d, a.txt b.txt                 # คั่นด้วย ,

ประกอบร่าง: วิเคราะห์ access log จริง

สมมติ access.log รูปแบบ

203.0.113.5 - - [07/Sep/2026:10:15:30] "GET /about HTTP/1.1" 200 1234
198.51.100.2 - - [07/Sep/2026:10:15:31] "POST /login HTTP/1.1" 401 89

10 IP ที่เข้าบ่อยที่สุด

cut -d' ' -f1 access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head

หน้าที่ถูกเรียกบ่อยที่สุด

awk '{print $7}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head

จำนวน request แยกตาม status code

awk '{print $9}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn

IP ที่โดน 401 (login ล้มเหลว) มากกว่า 5 ครั้ง — น่าสงสัย

grep '" 401 ' access.log | cut -d' ' -f1 | sort | uniq -c | sort -rn | awk '$1 > 5'

request ต่อชั่วโมง

cut -d: -f2 access.log | sort | uniq -c

head และ tail ในบท pipeline

... | head -20            # เอา 20 อันดับแรก (ปิดท้าย "top N")
... | tail -20            # เอา 20 อันดับท้าย
... | head -n -1          # ตัดบรรทัดสุดท้ายทิ้ง
... | tail -n +2          # ข้ามบรรทัดแรก (เช่น header ของ CSV)

เรื่องที่คนมักพลาด

  • uniq โดยไม่ sort ก่อน — บรรทัดซ้ำที่ไม่ติดกันจะไม่ถูกจับ ผลลัพธ์ผิด ท่อง “sort | uniq เสมอ” (หรือใช้ sort -u)
  • sort ตัวเลขแล้วลำดับเพี้ยน — ลืม -n sort เรียงแบบตัวอักษรโดยปริยาย (100 มาก่อน 9)
  • cut -d' ' กับผลลัพธ์ที่มีช่องว่างหลายตัว — cut นับช่องว่างทุกตัวเป็นตัวคั่น ได้ field ว่าง ๆ ปนมา ใช้ awk '{print $N}' (awk ยุบช่องว่างให้)
  • tr รับชื่อไฟล์เป็น argument — tr 'a' 'b' file.txt ไม่ทำงาน tr อ่าน stdin เท่านั้น ใช้ tr 'a' 'b' < file.txt หรือ cat file | tr ...
  • sort -k2 แล้วมันเรียงจากคอลัมน์ 2 ถึงท้ายบรรทัด — ถ้าอยากเรียงตามคอลัมน์ 2 อย่างเดียว ใช้ sort -k2,2
  • ลืมว่า sort ในระบบไทยอาจเรียงตาม locale — ตั้ง LC_ALL=C sort เพื่อเรียงแบบ byte ตรง ๆ ถ้าผลไม่เป็นอย่างที่คิด
  • uniq -c แล้วช่องว่างนำหน้าตัวเลขกวนตอน cut — ตัวเลขจาก uniq -c มีช่องว่างนำ ใช้ awk หรือ sort -rn (ซึ่งเข้าใจ) ต่อได้เลย

สรุป

  • sort: -n (ตัวเลข), -r (กลับ), -u (ตัดซ้ำ), -k2 (ตามคอลัมน์), -t: (ตัวคั่น), -h (2K/5M)
  • uniq: ดูแค่บรรทัดซ้ำติดกัน → ต้อง sort ก่อน; -c นับ, -d เฉพาะที่ซ้ำ, -u เฉพาะที่ไม่ซ้ำ
  • cut -d<คั่น> -f<ช่อง> ตัดคอลัมน์ (ช่องว่างซ้อนใช้ไม่ดี → ใช้ awk); cut -c ตัดตามตำแหน่งตัวอักษร
  • tr แปลง/ลบตัวอักษร (stdin เท่านั้น): tr 'a-z' 'A-Z', tr -d '\r', tr -s ' '
  • column -t -s: จัดตารางให้อ่านง่าย (ปิดท้าย pipeline)
  • pipeline ทอง: ... | sort | uniq -c | sort -rn | head = “นับความถี่ เอา top N”

บทถัดไปเราจะเพิ่มเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดสองตัว — sed (แก้ข้อความเป็นสตรีม) และ awk (ประมวลผลเป็นคอลัมน์)