Linux สร้าง คัดลอก ย้าย และลบไฟล์



บทนี้คือชุดคำสั่งที่คุณจะใช้ทุกวัน สร้างโฟลเดอร์โปรเจกต์ ก๊อปไฟล์ตั้งค่า ย้ายของ ลบขยะ ทั้งหมดมีไม่กี่คำสั่ง แต่มีจุดที่พลาดแล้วข้อมูลหายถาวร — จะเตือนไว้ให้ชัด

สร้างไฟล์: touch

touch notes.txt              # สร้างไฟล์เปล่า notes.txt
touch a.txt b.txt c.txt      # สร้างหลายไฟล์พร้อมกัน

ถ้าไฟล์มีอยู่แล้ว touch จะไม่ลบเนื้อหา — แค่อัปเดตเวลา “แก้ไขล่าสุด” ให้เป็นตอนนี้ (บางทีใช้ trick นี้บอกให้ build tool คิดว่าไฟล์เปลี่ยน)

จะสร้างไฟล์พร้อมเนื้อหาเลยก็ได้ (บทที่ 15 เรื่อง redirect จะอธิบาย >)

echo "รายการสิ่งที่ต้องทำ" > todo.txt

สร้างโฟลเดอร์: mkdir

mkdir photos                       # สร้างโฟลเดอร์ photos
mkdir photos videos music          # สร้างหลายโฟลเดอร์
mkdir -p project/src/components     # -p = สร้างโฟลเดอร์แม่ให้ครบทั้งสาย

ถ้าไม่ใส่ -p แล้วโฟลเดอร์แม่ (project/src) ยังไม่มี จะได้ error No such file or directory — -p แก้ปัญหานี้และไม่บ่นถ้าโฟลเดอร์มีอยู่แล้ว

mkdir -p ~/projects/web/{src,dist,tests}     # สร้าง 3 โฟลเดอร์ในทีเดียว (brace expansion, บทที่ 18)

คัดลอก: cp

cp ต้นทาง ปลายทาง
cp config.txt config.bak           # ก๊อปเป็นไฟล์ใหม่ชื่อ config.bak
cp report.pdf ~/Documents/          # ก๊อปไปไว้ในโฟลเดอร์ (ชื่อเดิม)
cp a.txt b.txt logs/               # ก๊อปหลายไฟล์เข้าโฟลเดอร์ logs

คัดลอกโฟลเดอร์ต้องใส่ -r (recursive — เอาข้างในไปด้วย)

cp -r website/ website-backup/      # ก๊อปทั้งโฟลเดอร์

ตัวเลือกที่ควรรู้

ตัวเลือกทำอะไร
-rคัดลอกโฟลเดอร์และทุกอย่างข้างใน
-iถามก่อนเขียนทับไฟล์ที่มีอยู่ (interactive)
-vแสดงว่าก๊อปอะไรบ้าง (verbose)
-pรักษาสิทธิ์/เวลา/เจ้าของเดิมไว้ (preserve)
-aarchive — เท่ากับ -rp + รักษา symlink เหมาะกับ backup
-uก๊อปเฉพาะไฟล์ที่ใหม่กว่าปลายทาง (update)
cp -av website/ /backup/website-$(date +%F)/     # backup พร้อม timestamp

ระวัง: cp เขียนทับไฟล์ปลายทางเงียบ ๆ โดยไม่ถาม ถ้าไม่แน่ใจ ใส่ -i ไว้ก่อน หรือตั้ง alias cp='cp -i' (บทที่ 19)

ย้าย และเปลี่ยนชื่อ: mv

mv ทำ 2 อย่างด้วยคำสั่งเดียว — ย้ายที่ กับ เปลี่ยนชื่อ (Linux มองว่าเป็นเรื่องเดียวกัน)

mv old.txt new.txt                 # เปลี่ยนชื่อ (ปลายทางเป็นชื่อไฟล์)
mv report.pdf ~/Documents/          # ย้าย (ปลายทางเป็นโฟลเดอร์)
mv *.jpg photos/                    # ย้ายไฟล์ .jpg ทั้งหมดเข้า photos
mv project project-v2               # เปลี่ยนชื่อโฟลเดอร์ (ไม่ต้องใส่ -r)

mv ไม่ต้องใช้ -r กับโฟลเดอร์ เพราะแค่เปลี่ยนป้ายชื่อ ไม่ได้ก๊อปข้อมูลจริง (ถ้าย้ายข้ามดิสก์คนละลูกจะช้าลงเพราะต้องก๊อปจริง)

ตัวเลือก: -i (ถามก่อนทับ), -v (แสดงผล), -n (ไม่ทับไฟล์ที่มีอยู่)

ระวัง: mv a.txt b.txt ถ้า b.txt มีอยู่แล้ว จะถูกทับหายไปเลยโดยไม่ถาม

ลบ: rm — อ่านหัวข้อนี้ให้จบก่อนใช้

rm notes.txt                       # ลบไฟล์
rm a.txt b.txt c.txt               # ลบหลายไฟล์
rm -r old-project/                 # ลบโฟลเดอร์และทุกอย่างข้างใน
rmdir empty-folder/                # ลบโฟลเดอร์ (เฉพาะที่ว่างเปล่า — ปลอดภัยกว่า)

เทอร์มินัลไม่มีถังขยะ rm ลบแล้วหายทันที ไม่มี “กู้คืน” ไม่มี Recycle Bin กู้กลับมาได้ยากมาก (ต้องใช้เครื่องมือ forensic และก็ไม่การันตี)

ตัวเลือก

ตัวเลือกทำอะไร
-rลบโฟลเดอร์และข้างใน (recursive)
-iถามยืนยันทีละไฟล์
-Iถามครั้งเดียวก่อนลบเกิน 3 ไฟล์ (รำคาญน้อยกว่า -i)
-fไม่ถาม ไม่บ่นแม้ไฟล์ไม่มี (force) — อันตรายสุด
-vแสดงว่าลบอะไรไปบ้าง

คำสั่งที่ห้ามพิมพ์เล่น

rm -rf /                # ลบทั้งระบบ (Ubuntu รุ่นใหม่กันไว้ ต้องใส่ --no-preserve-root แต่อย่าลอง)
rm -rf ~                # ลบไฟล์ส่วนตัวทั้งหมด
rm -rf *                # ลบทุกอย่างในโฟลเดอร์ปัจจุบัน — อันตรายถ้าอยู่ผิดที่
rm -rf $VAR/            # ถ้า $VAR ว่างเปล่า จะกลายเป็น rm -rf /

นิสัยที่ปลอดภัย:

  1. ls ดูก่อนเสมอว่าจะลบอะไร โดยเฉพาะเมื่อใช้ wildcard
  2. pwd เช็กว่าอยู่โฟลเดอร์ถูก ก่อน rm -r
  3. หลีกเลี่ยง -f เว้นแต่จำเป็นจริง
  4. ติดตั้ง trash-cli เพื่อมี “ถังขยะ” ในเทอร์มินัล

ถังขยะสำหรับเทอร์มินัล: trash-cli

sudo apt install trash-cli
trash-put old-file.txt             # ย้ายเข้าถังขยะแทนการลบ
trash-list                          # ดูว่ามีอะไรในถังขยะ
trash-restore                        # กู้คืน
trash-empty                          # ล้างถังขยะจริง ๆ

ตั้ง alias ให้ rm เรียก trash-put ก็ได้ แต่ระวัง — พอไปเครื่องอื่นที่ไม่มี alias นี้ นิสัยเดิมจะทำให้พลาด

Wildcard — เลือกไฟล์ทีละกลุ่ม

shell แปลงสัญลักษณ์พวกนี้เป็นรายชื่อไฟล์ก่อนส่งให้คำสั่ง (บทที่ 18 ลงลึก)

สัญลักษณ์จับคู่กับตัวอย่าง
*อะไรก็ได้ (0 ตัวขึ้นไป)*.txt = ไฟล์ลงท้าย .txt ทั้งหมด
?ตัวอักษร 1 ตัวพอดีfile?.txt = file1.txt, fileA.txt
[abc]ตัวใดตัวหนึ่งในวงเล็บimg[12].png = img1.png, img2.png
[0-9]ช่วงlog[0-9].txt
{a,b}แต่ละคำในวงเล็บ{jpg,png}
ls *.log                           # ดูก่อนว่า wildcard จับไฟล์ไหนบ้าง
rm *.log                           # แล้วค่อยลบ
cp *.{js,css} dist/                # ก๊อปไฟล์ .js และ .css
mv IMG_*.jpg 2026/                 # ย้ายไฟล์ที่ขึ้นต้นด้วย IMG_

เทคนิคปลอดภัย: พิมพ์ ls ตามด้วย wildcard ที่จะใช้ก่อนเสมอ ถ้ารายการที่ขึ้นมาถูกต้อง ค่อยกด ↑ แล้วเปลี่ยน ls เป็น rm / mv

เรื่องที่คนมักพลาด

  • rm ไปแล้วอยากได้คืน — กู้ไม่ได้ในทางปฏิบัติ ป้องกันด้วยการ ls ก่อน, ใช้ -i/-I, หรือ trash-cli และ backup งานสำคัญขึ้นที่อื่น (บทที่ 33–34)
  • cp โฟลเดอร์แล้วได้ error omitting directory — ลืม -r ต้อง cp -r
  • mv a b แล้ว b ที่มีอยู่หายไป — mv และ cp ทับปลายทางเงียบ ๆ ใส่ -i กันพลาด
  • mkdir a/b/c แล้ว error — โฟลเดอร์แม่ยังไม่มี ใช้ mkdir -p
  • rm -rf โดยมีเว้นวรรคเกิน — rm -rf / home/somchai/tmp (เผลอเว้นวรรคหลัง /) = ลบทั้งระบบ พิมพ์ path ให้ติดกัน ตรวจก่อน Enter
  • wildcard ในโฟลเดอร์ว่าง — rm *.txt เมื่อไม่มีไฟล์ .txt เลย bash จะส่ง *.txt ตรง ๆ ได้ error “No such file” ไม่เป็นไร แต่บางคำสั่งอาจตีความแปลก ๆ
  • rmdir ลบโฟลเดอร์ไม่ได้ — rmdir ลบเฉพาะโฟลเดอร์ว่าง ถ้ามีของข้างในต้อง rm -r (ซึ่งอันตรายกว่า ให้ ls เช็กก่อน)

สรุป

  • สร้าง: touch ไฟล์ (ไฟล์เปล่า), mkdir -p a/b/c (โฟลเดอร์ + แม่ทั้งสาย)
  • คัดลอก: cp ต้นทาง ปลายทาง — โฟลเดอร์ต้องใส่ -r; -i ถามก่อนทับ, -a สำหรับ backup
  • ย้าย/เปลี่ยนชื่อ: mv ต้นทาง ปลายทาง — คำสั่งเดียวทำทั้งย้ายและเปลี่ยนชื่อ ไม่ต้อง -r
  • ลบ: rm ไฟล์, rm -r โฟลเดอร์, rmdir (เฉพาะโฟลเดอร์ว่าง) — ไม่มีถังขยะ ลบแล้วหายถาวร
  • นิสัยปลอดภัย: ls ดูก่อนลบ, pwd เช็กที่อยู่, เลี่ยง -f, ใช้ trash-cli
  • wildcard: * (อะไรก็ได้), ? (1 ตัว), [abc], {a,b} — ทดสอบด้วย ls ก่อนเอาไปใช้กับ rm/mv เสมอ

บทถัดไปเราจะดูวิธีอ่านเนื้อไฟล์ — cat, less, head, tail -f และเลือกใช้ให้ถูกกับขนาดไฟล์