Linux สร้าง คัดลอก ย้าย และลบไฟล์
บทนี้คือชุดคำสั่งที่คุณจะใช้ทุกวัน สร้างโฟลเดอร์โปรเจกต์ ก๊อปไฟล์ตั้งค่า ย้ายของ ลบขยะ ทั้งหมดมีไม่กี่คำสั่ง แต่มีจุดที่พลาดแล้วข้อมูลหายถาวร — จะเตือนไว้ให้ชัด
สร้างไฟล์: touch
touch notes.txt # สร้างไฟล์เปล่า notes.txt
touch a.txt b.txt c.txt # สร้างหลายไฟล์พร้อมกันถ้าไฟล์มีอยู่แล้ว touch จะไม่ลบเนื้อหา — แค่อัปเดตเวลา “แก้ไขล่าสุด” ให้เป็นตอนนี้ (บางทีใช้ trick นี้บอกให้ build tool คิดว่าไฟล์เปลี่ยน)
จะสร้างไฟล์พร้อมเนื้อหาเลยก็ได้ (บทที่ 15 เรื่อง redirect จะอธิบาย >)
echo "รายการสิ่งที่ต้องทำ" > todo.txtสร้างโฟลเดอร์: mkdir
mkdir photos # สร้างโฟลเดอร์ photos
mkdir photos videos music # สร้างหลายโฟลเดอร์
mkdir -p project/src/components # -p = สร้างโฟลเดอร์แม่ให้ครบทั้งสายถ้าไม่ใส่ -p แล้วโฟลเดอร์แม่ (project/src) ยังไม่มี จะได้ error No such file or directory — -p แก้ปัญหานี้และไม่บ่นถ้าโฟลเดอร์มีอยู่แล้ว
mkdir -p ~/projects/web/{src,dist,tests} # สร้าง 3 โฟลเดอร์ในทีเดียว (brace expansion, บทที่ 18)คัดลอก: cp
cp ต้นทาง ปลายทางcp config.txt config.bak # ก๊อปเป็นไฟล์ใหม่ชื่อ config.bak
cp report.pdf ~/Documents/ # ก๊อปไปไว้ในโฟลเดอร์ (ชื่อเดิม)
cp a.txt b.txt logs/ # ก๊อปหลายไฟล์เข้าโฟลเดอร์ logsคัดลอกโฟลเดอร์ต้องใส่ -r (recursive — เอาข้างในไปด้วย)
cp -r website/ website-backup/ # ก๊อปทั้งโฟลเดอร์ตัวเลือกที่ควรรู้
| ตัวเลือก | ทำอะไร |
|---|---|
-r | คัดลอกโฟลเดอร์และทุกอย่างข้างใน |
-i | ถามก่อนเขียนทับไฟล์ที่มีอยู่ (interactive) |
-v | แสดงว่าก๊อปอะไรบ้าง (verbose) |
-p | รักษาสิทธิ์/เวลา/เจ้าของเดิมไว้ (preserve) |
-a | archive — เท่ากับ -rp + รักษา symlink เหมาะกับ backup |
-u | ก๊อปเฉพาะไฟล์ที่ใหม่กว่าปลายทาง (update) |
cp -av website/ /backup/website-$(date +%F)/ # backup พร้อม timestampระวัง:
cpเขียนทับไฟล์ปลายทางเงียบ ๆ โดยไม่ถาม ถ้าไม่แน่ใจ ใส่-iไว้ก่อน หรือตั้ง aliascp='cp -i'(บทที่ 19)
ย้าย และเปลี่ยนชื่อ: mv
mv ทำ 2 อย่างด้วยคำสั่งเดียว — ย้ายที่ กับ เปลี่ยนชื่อ (Linux มองว่าเป็นเรื่องเดียวกัน)
mv old.txt new.txt # เปลี่ยนชื่อ (ปลายทางเป็นชื่อไฟล์)
mv report.pdf ~/Documents/ # ย้าย (ปลายทางเป็นโฟลเดอร์)
mv *.jpg photos/ # ย้ายไฟล์ .jpg ทั้งหมดเข้า photos
mv project project-v2 # เปลี่ยนชื่อโฟลเดอร์ (ไม่ต้องใส่ -r)mv ไม่ต้องใช้ -r กับโฟลเดอร์ เพราะแค่เปลี่ยนป้ายชื่อ ไม่ได้ก๊อปข้อมูลจริง (ถ้าย้ายข้ามดิสก์คนละลูกจะช้าลงเพราะต้องก๊อปจริง)
ตัวเลือก: -i (ถามก่อนทับ), -v (แสดงผล), -n (ไม่ทับไฟล์ที่มีอยู่)
ระวัง:
mv a.txt b.txtถ้าb.txtมีอยู่แล้ว จะถูกทับหายไปเลยโดยไม่ถาม
ลบ: rm — อ่านหัวข้อนี้ให้จบก่อนใช้
rm notes.txt # ลบไฟล์
rm a.txt b.txt c.txt # ลบหลายไฟล์
rm -r old-project/ # ลบโฟลเดอร์และทุกอย่างข้างใน
rmdir empty-folder/ # ลบโฟลเดอร์ (เฉพาะที่ว่างเปล่า — ปลอดภัยกว่า)เทอร์มินัลไม่มีถังขยะ rm ลบแล้วหายทันที ไม่มี “กู้คืน” ไม่มี Recycle Bin กู้กลับมาได้ยากมาก (ต้องใช้เครื่องมือ forensic และก็ไม่การันตี)
ตัวเลือก
| ตัวเลือก | ทำอะไร |
|---|---|
-r | ลบโฟลเดอร์และข้างใน (recursive) |
-i | ถามยืนยันทีละไฟล์ |
-I | ถามครั้งเดียวก่อนลบเกิน 3 ไฟล์ (รำคาญน้อยกว่า -i) |
-f | ไม่ถาม ไม่บ่นแม้ไฟล์ไม่มี (force) — อันตรายสุด |
-v | แสดงว่าลบอะไรไปบ้าง |
คำสั่งที่ห้ามพิมพ์เล่น
rm -rf / # ลบทั้งระบบ (Ubuntu รุ่นใหม่กันไว้ ต้องใส่ --no-preserve-root แต่อย่าลอง)
rm -rf ~ # ลบไฟล์ส่วนตัวทั้งหมด
rm -rf * # ลบทุกอย่างในโฟลเดอร์ปัจจุบัน — อันตรายถ้าอยู่ผิดที่
rm -rf $VAR/ # ถ้า $VAR ว่างเปล่า จะกลายเป็น rm -rf /นิสัยที่ปลอดภัย:
lsดูก่อนเสมอว่าจะลบอะไร โดยเฉพาะเมื่อใช้ wildcardpwdเช็กว่าอยู่โฟลเดอร์ถูก ก่อนrm -r- หลีกเลี่ยง
-fเว้นแต่จำเป็นจริง - ติดตั้ง
trash-cliเพื่อมี “ถังขยะ” ในเทอร์มินัล
ถังขยะสำหรับเทอร์มินัล: trash-cli
sudo apt install trash-cli
trash-put old-file.txt # ย้ายเข้าถังขยะแทนการลบ
trash-list # ดูว่ามีอะไรในถังขยะ
trash-restore # กู้คืน
trash-empty # ล้างถังขยะจริง ๆตั้ง alias ให้ rm เรียก trash-put ก็ได้ แต่ระวัง — พอไปเครื่องอื่นที่ไม่มี alias นี้ นิสัยเดิมจะทำให้พลาด
Wildcard — เลือกไฟล์ทีละกลุ่ม
shell แปลงสัญลักษณ์พวกนี้เป็นรายชื่อไฟล์ก่อนส่งให้คำสั่ง (บทที่ 18 ลงลึก)
| สัญลักษณ์ | จับคู่กับ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
* | อะไรก็ได้ (0 ตัวขึ้นไป) | *.txt = ไฟล์ลงท้าย .txt ทั้งหมด |
? | ตัวอักษร 1 ตัวพอดี | file?.txt = file1.txt, fileA.txt |
[abc] | ตัวใดตัวหนึ่งในวงเล็บ | img[12].png = img1.png, img2.png |
[0-9] | ช่วง | log[0-9].txt |
{a,b} | แต่ละคำในวงเล็บ | {jpg,png} |
ls *.log # ดูก่อนว่า wildcard จับไฟล์ไหนบ้าง
rm *.log # แล้วค่อยลบ
cp *.{js,css} dist/ # ก๊อปไฟล์ .js และ .css
mv IMG_*.jpg 2026/ # ย้ายไฟล์ที่ขึ้นต้นด้วย IMG_เทคนิคปลอดภัย: พิมพ์
lsตามด้วย wildcard ที่จะใช้ก่อนเสมอ ถ้ารายการที่ขึ้นมาถูกต้อง ค่อยกด ↑ แล้วเปลี่ยนlsเป็นrm/mv
เรื่องที่คนมักพลาด
rmไปแล้วอยากได้คืน — กู้ไม่ได้ในทางปฏิบัติ ป้องกันด้วยการlsก่อน, ใช้-i/-I, หรือtrash-cliและ backup งานสำคัญขึ้นที่อื่น (บทที่ 33–34)cpโฟลเดอร์แล้วได้ erroromitting directory— ลืม-rต้องcp -rmv a bแล้วbที่มีอยู่หายไป —mvและcpทับปลายทางเงียบ ๆ ใส่-iกันพลาดmkdir a/b/cแล้ว error — โฟลเดอร์แม่ยังไม่มี ใช้mkdir -prm -rfโดยมีเว้นวรรคเกิน —rm -rf / home/somchai/tmp(เผลอเว้นวรรคหลัง/) = ลบทั้งระบบ พิมพ์ path ให้ติดกัน ตรวจก่อน Enter- wildcard ในโฟลเดอร์ว่าง —
rm *.txtเมื่อไม่มีไฟล์ .txt เลย bash จะส่ง*.txtตรง ๆ ได้ error “No such file” ไม่เป็นไร แต่บางคำสั่งอาจตีความแปลก ๆ rmdirลบโฟลเดอร์ไม่ได้ —rmdirลบเฉพาะโฟลเดอร์ว่าง ถ้ามีของข้างในต้องrm -r(ซึ่งอันตรายกว่า ให้lsเช็กก่อน)
สรุป
- สร้าง:
touch ไฟล์(ไฟล์เปล่า),mkdir -p a/b/c(โฟลเดอร์ + แม่ทั้งสาย) - คัดลอก:
cp ต้นทาง ปลายทาง— โฟลเดอร์ต้องใส่-r;-iถามก่อนทับ,-aสำหรับ backup - ย้าย/เปลี่ยนชื่อ:
mv ต้นทาง ปลายทาง— คำสั่งเดียวทำทั้งย้ายและเปลี่ยนชื่อ ไม่ต้อง-r - ลบ:
rm ไฟล์,rm -r โฟลเดอร์,rmdir(เฉพาะโฟลเดอร์ว่าง) — ไม่มีถังขยะ ลบแล้วหายถาวร - นิสัยปลอดภัย:
lsดูก่อนลบ,pwdเช็กที่อยู่, เลี่ยง-f, ใช้trash-cli - wildcard:
*(อะไรก็ได้),?(1 ตัว),[abc],{a,b}— ทดสอบด้วยlsก่อนเอาไปใช้กับrm/mvเสมอ
บทถัดไปเราจะดูวิธีอ่านเนื้อไฟล์ — cat, less, head, tail -f และเลือกใช้ให้ถูกกับขนาดไฟล์