Linux สิทธิ์ของไฟล์ (permissions)



“Permission denied” คือ error ที่มือใหม่เจอบ่อยที่สุด บทนี้จะทำให้คุณเข้าใจระบบสิทธิ์ของ Linux ทั้งหมด แล้ว error นั้นจะกลายเป็นเรื่องที่แก้ได้ใน 5 วินาที

แนวคิด: 3 การกระทำ × 3 กลุ่มคน

ทุกไฟล์และโฟลเดอร์มีคำตอบสำหรับคำถาม 9 ข้อ

                 อ่าน (r)   เขียน (w)   รัน (x)
เจ้าของ (user)      ?           ?          ?
กลุ่ม (group)       ?           ?          ?
คนอื่น (others)     ?           ?          ?
  • r (read) = อ่านเนื้อไฟล์ได้ / (โฟลเดอร์) ดูรายชื่อไฟล์ข้างในได้
  • w (write) = แก้ไข/ลบเนื้อไฟล์ได้ / (โฟลเดอร์) สร้าง/ลบ/เปลี่ยนชื่อไฟล์ข้างในได้
  • x (execute) = รันไฟล์เป็นโปรแกรมได้ / (โฟลเดอร์) cd เข้าไปและเข้าถึงไฟล์ข้างในได้

ส่วน 3 กลุ่มคน

  • user (u) — เจ้าของไฟล์ (คนที่สร้าง หรือถูกโอนให้)
  • group (g) — สมาชิกของกลุ่มที่เป็นเจ้าของไฟล์
  • others (o) — คนอื่นทั้งหมดในระบบ

Linux เช็กตามลำดับ: ถ้าคุณเป็นเจ้าของ → ใช้สิทธิ์ user (จบ ไม่ดู group/other ต่อ); ถ้าไม่ใช่แต่อยู่ในกลุ่ม → ใช้สิทธิ์ group; ไม่งั้น → ใช้สิทธิ์ others

อ่าน rwxr-xr-x ให้ออก

ls -l deploy.sh
-rwxr-xr-x 1 somchai devs 1234 Sep 6 18:45 deploy.sh

โฟกัสที่ 10 ตัวแรก -rwxr-xr-x

 -    rwx      r-x      r-x
 │     │        │        │
 │     │        │        └ others: อ่านได้ รันได้ เขียนไม่ได้
 │     │        └ group (devs): อ่านได้ รันได้ เขียนไม่ได้
 │     └ user (somchai): อ่าน เขียน รัน ได้ครบ
 └ ประเภทไฟล์ (- = ไฟล์ธรรมดา, d = โฟลเดอร์, l = ลิงก์)

อ่านเป็นภาษาคน: “ไฟล์นี้เจ้าของชื่อ somchai แก้ได้ทุกอย่าง คนในกลุ่ม devs กับคนอื่น ๆ เปิดอ่านและรันได้แต่แก้ไม่ได้”

ตัวอย่างที่เจอบ่อย

ที่เห็นแปลว่ามักเป็นของ
-rw-r--r--เจ้าของแก้ได้ คนอื่นอ่านอย่างเดียวไฟล์เอกสาร/config ทั่วไป
-rw-------เจ้าของเท่านั้นที่อ่าน/แก้ได้~/.ssh/id_ed25519, ไฟล์ลับ
-rwxr-xr-xทุกคนรันได้ เจ้าของแก้ได้โปรแกรม, สคริปต์
drwxr-xr-xโฟลเดอร์ทั่วไป ทุกคนเข้าดูได้โฟลเดอร์ส่วนใหญ่
drwx------โฟลเดอร์ส่วนตัว เจ้าของเท่านั้น~/.ssh, ~/.gnupg

chmod — เปลี่ยนสิทธิ์

มี 2 วิธีเขียน: แบบตัวอักษร (อ่านง่าย เหมาะแก้ทีละนิด) และแบบตัวเลข (สั้น เหมาะตั้งทั้งชุด)

แบบตัวอักษร (symbolic)

รูปแบบ: chmod [ใคร][+/-/=][สิทธิ์] ไฟล์

  • ใคร: u (user), g (group), o (others), a (ทั้งหมด)
  • การกระทำ: + เพิ่ม, - เอาออก, = ตั้งให้เป็นแบบนี้เป๊ะ
chmod +x deploy.sh          # เพิ่มสิทธิ์รันให้ทุกกลุ่ม (a+x ย่อ)
chmod u+x script.sh         # เพิ่มสิทธิ์รันเฉพาะเจ้าของ
chmod g-w report.txt        # เอาสิทธิ์เขียนของกลุ่มออก
chmod o-rwx secret.txt      # ตัดสิทธิ์คนอื่นทั้งหมด
chmod a-x notes.txt         # เอาสิทธิ์รันออกจากทุกคน
chmod u=rw,go=r file.txt    # เจ้าของ rw, กลุ่มและคนอื่น r เท่านั้น

แบบตัวเลข (octal)

แต่ละกลุ่มแทนด้วยเลข 1 หลัก โดยบวกค่าของสิทธิ์ที่เปิด

r = 4     w = 2     x = 1
ต้องการบวกได้เลข
rwx4+2+17
rw-4+26
r-x4+15
r--44
---00

เขียน 3 หลักเรียง user-group-others

chmod 644 file.txt          # rw-r--r--  (เอกสารทั่วไป)
chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519 # rw-------  (ไฟล์ลับ SSH บังคับต้องเป็นแบบนี้)
chmod 755 deploy.sh         # rwxr-xr-x  (สคริปต์/โปรแกรม)
chmod 700 ~/private         # rwx------  (โฟลเดอร์ส่วนตัว)
chmod 664 shared.txt        # rw-rw-r--  (ไฟล์ที่ทีมแก้ร่วมกัน)

จำ 3 ค่านี้ก็พอ 90% ของงาน: 644 (ไฟล์), 755 (โฟลเดอร์/สคริปต์), 600 (ไฟล์ลับ)

เปลี่ยนทั้งโฟลเดอร์: -R

chmod -R 755 website/

⚠️ ระวัง -R — มันตั้งสิทธิ์ ไฟล์กับโฟลเดอร์เท่ากันหมด ซึ่งมักไม่ใช่สิ่งที่ต้องการ (ไฟล์ไม่ควรมี x) ทำแยกดีกว่า

find website/ -type d -exec chmod 755 {} +     # โฟลเดอร์ = 755
find website/ -type f -exec chmod 644 {} +     # ไฟล์ = 644

chmod +x — ทำให้สคริปต์รันได้

เขียนสคริปต์เสร็จ พยายามรันแล้วเจอ

./deploy.sh
bash: ./deploy.sh: Permission denied

สาเหตุ: ไฟล์ยังไม่มีสิทธิ์ x แก้ด้วย

chmod +x deploy.sh
./deploy.sh                 # คราวนี้รันได้

(บทที่ 20 จะลงลึกเรื่องการเขียนและรันสคริปต์)

สิทธิ์บนโฟลเดอร์ — เข้าใจให้ลึก

สิทธิ์บนโฟลเดอร์ตีความต่างจากไฟล์

  • r = ls ดูรายชื่อไฟล์ข้างในได้
  • w = สร้าง/ลบ/เปลี่ยนชื่อไฟล์ข้างในได้ (สังเกต: ลบไฟล์ต้องมี w บนโฟลเดอร์ ไม่ใช่บนไฟล์!)
  • x = cd เข้าไป และเข้าถึงไฟล์ข้างในตาม path ได้

กรณีที่งง: โฟลเดอร์มี r แต่ไม่มี x → ls เห็นชื่อไฟล์ แต่เปิดอ่านไฟล์ไม่ได้เลย; มี x แต่ไม่มี r → ls ไม่ได้ แต่ถ้ารู้ชื่อไฟล์เป๊ะ ๆ ก็เปิดได้ (ใช้ทำ “โฟลเดอร์ลับ”)

umask — สิทธิ์เริ่มต้นของไฟล์ใหม่

ไฟล์ที่คุณสร้างใหม่ได้สิทธิ์ 644 โฟลเดอร์ได้ 755 โดยอัตโนมัติ ค่านี้คำนวณจาก umask (ค่ามาตรฐาน 022)

umask                       # 0022

ไม่ต้องยุ่งกับมันตอนนี้ แค่รู้ว่ามันคือที่มาของสิทธิ์เริ่มต้น

เรื่องที่คนมักพลาด

  • chmod 777 แก้ทุกปัญหา — 777 = ทุกคนบนเครื่องเขียนได้หมด เป็นช่องโหว่ความปลอดภัยร้ายแรง อย่าใช้ หา user/group ที่ถูกต้องแล้วตั้ง 644/755 แทน (บทที่ 10)
  • ลบไฟล์ไม่ได้ทั้งที่ไฟล์เป็น rw- — สิทธิ์ลบไฟล์อยู่ที่ โฟลเดอร์แม่ ต้องมี w บนโฟลเดอร์ ไม่เกี่ยวกับสิทธิ์บนตัวไฟล์
  • SSH ไม่ยอม login เพราะ key permission หลวม — ~/.ssh/id_ed25519 ต้องเป็น 600 และ ~/.ssh ต้องเป็น 700 ไม่งั้น SSH ปฏิเสธ (บทที่ 32)
  • chmod -R 755 ทั้งโปรเจกต์แล้วไฟล์ข้อความกลายเป็นรันได้ — แยกทำ -type d = 755, -type f = 644
  • สับสน chmod กับ chown — chmod เปลี่ยน “สิทธิ์” (rwx), chown เปลี่ยน “เจ้าของ” (บทที่ 10) คนละเรื่อง
  • นับ octal ผิด — rw- ไม่ใช่ 6 เพราะ “rw = 2 ตัว” แต่เพราะ r(4)+w(2)=6; r-x = 4+1 = 5 ไม่ใช่ 4
  • ตั้ง chmod +w ให้ไฟล์ config สำคัญแล้วลืมตั้งกลับ — ไฟล์อย่าง /etc/passwd ควรเป็น 644 เสมอ

สรุป

  • แต่ละไฟล์มีสิทธิ์ r/w/x สำหรับ 3 กลุ่ม: user (เจ้าของ), group, others
  • อ่าน -rwxr-xr-x: ตัวแรก = ประเภท, แล้ว 3 ตัว × 3 กลุ่ม
  • chmod แบบตัวอักษร: chmod u+x file, chmod go-w file, chmod a-x file
  • chmod แบบ octal: r=4 w=2 x=1 บวกกัน เรียง user-group-others — จำ 644 (ไฟล์), 755 (สคริปต์/โฟลเดอร์), 600 (ลับ)
  • chmod +x script.sh ทำให้สคริปต์รันได้ (แก้ “Permission denied” ตอน ./script.sh)
  • บนโฟลเดอร์: x = เข้าไปได้, w = สร้าง/ลบไฟล์ข้างในได้ (ลบไฟล์ต้องมี w ที่โฟลเดอร์แม่)
  • อย่าใช้ chmod 777 — เป็นช่องโหว่ ให้แก้เจ้าของแทน

บทถัดไปเราจะดูอีกครึ่งของเรื่องสิทธิ์ — เจ้าของไฟล์ (chown), ผู้ใช้ root และการใช้ sudo อย่างปลอดภัย