Linux สิทธิ์ของไฟล์ (permissions)
“Permission denied” คือ error ที่มือใหม่เจอบ่อยที่สุด บทนี้จะทำให้คุณเข้าใจระบบสิทธิ์ของ Linux ทั้งหมด แล้ว error นั้นจะกลายเป็นเรื่องที่แก้ได้ใน 5 วินาที
แนวคิด: 3 การกระทำ × 3 กลุ่มคน
ทุกไฟล์และโฟลเดอร์มีคำตอบสำหรับคำถาม 9 ข้อ
อ่าน (r) เขียน (w) รัน (x)
เจ้าของ (user) ? ? ?
กลุ่ม (group) ? ? ?
คนอื่น (others) ? ? ?- r (read) = อ่านเนื้อไฟล์ได้ / (โฟลเดอร์) ดูรายชื่อไฟล์ข้างในได้
- w (write) = แก้ไข/ลบเนื้อไฟล์ได้ / (โฟลเดอร์) สร้าง/ลบ/เปลี่ยนชื่อไฟล์ข้างในได้
- x (execute) = รันไฟล์เป็นโปรแกรมได้ / (โฟลเดอร์)
cdเข้าไปและเข้าถึงไฟล์ข้างในได้
ส่วน 3 กลุ่มคน
- user (u) — เจ้าของไฟล์ (คนที่สร้าง หรือถูกโอนให้)
- group (g) — สมาชิกของกลุ่มที่เป็นเจ้าของไฟล์
- others (o) — คนอื่นทั้งหมดในระบบ
Linux เช็กตามลำดับ: ถ้าคุณเป็นเจ้าของ → ใช้สิทธิ์ user (จบ ไม่ดู group/other ต่อ); ถ้าไม่ใช่แต่อยู่ในกลุ่ม → ใช้สิทธิ์ group; ไม่งั้น → ใช้สิทธิ์ others
อ่าน rwxr-xr-x ให้ออก
ls -l deploy.sh-rwxr-xr-x 1 somchai devs 1234 Sep 6 18:45 deploy.shโฟกัสที่ 10 ตัวแรก -rwxr-xr-x
- rwx r-x r-x
│ │ │ │
│ │ │ └ others: อ่านได้ รันได้ เขียนไม่ได้
│ │ └ group (devs): อ่านได้ รันได้ เขียนไม่ได้
│ └ user (somchai): อ่าน เขียน รัน ได้ครบ
└ ประเภทไฟล์ (- = ไฟล์ธรรมดา, d = โฟลเดอร์, l = ลิงก์)อ่านเป็นภาษาคน: “ไฟล์นี้เจ้าของชื่อ somchai แก้ได้ทุกอย่าง คนในกลุ่ม devs กับคนอื่น ๆ เปิดอ่านและรันได้แต่แก้ไม่ได้”
ตัวอย่างที่เจอบ่อย
| ที่เห็น | แปลว่า | มักเป็นของ |
|---|---|---|
-rw-r--r-- | เจ้าของแก้ได้ คนอื่นอ่านอย่างเดียว | ไฟล์เอกสาร/config ทั่วไป |
-rw------- | เจ้าของเท่านั้นที่อ่าน/แก้ได้ | ~/.ssh/id_ed25519, ไฟล์ลับ |
-rwxr-xr-x | ทุกคนรันได้ เจ้าของแก้ได้ | โปรแกรม, สคริปต์ |
drwxr-xr-x | โฟลเดอร์ทั่วไป ทุกคนเข้าดูได้ | โฟลเดอร์ส่วนใหญ่ |
drwx------ | โฟลเดอร์ส่วนตัว เจ้าของเท่านั้น | ~/.ssh, ~/.gnupg |
chmod — เปลี่ยนสิทธิ์
มี 2 วิธีเขียน: แบบตัวอักษร (อ่านง่าย เหมาะแก้ทีละนิด) และแบบตัวเลข (สั้น เหมาะตั้งทั้งชุด)
แบบตัวอักษร (symbolic)
รูปแบบ: chmod [ใคร][+/-/=][สิทธิ์] ไฟล์
- ใคร:
u(user),g(group),o(others),a(ทั้งหมด) - การกระทำ:
+เพิ่ม,-เอาออก,=ตั้งให้เป็นแบบนี้เป๊ะ
chmod +x deploy.sh # เพิ่มสิทธิ์รันให้ทุกกลุ่ม (a+x ย่อ)
chmod u+x script.sh # เพิ่มสิทธิ์รันเฉพาะเจ้าของ
chmod g-w report.txt # เอาสิทธิ์เขียนของกลุ่มออก
chmod o-rwx secret.txt # ตัดสิทธิ์คนอื่นทั้งหมด
chmod a-x notes.txt # เอาสิทธิ์รันออกจากทุกคน
chmod u=rw,go=r file.txt # เจ้าของ rw, กลุ่มและคนอื่น r เท่านั้นแบบตัวเลข (octal)
แต่ละกลุ่มแทนด้วยเลข 1 หลัก โดยบวกค่าของสิทธิ์ที่เปิด
r = 4 w = 2 x = 1| ต้องการ | บวกได้ | เลข |
|---|---|---|
rwx | 4+2+1 | 7 |
rw- | 4+2 | 6 |
r-x | 4+1 | 5 |
r-- | 4 | 4 |
--- | 0 | 0 |
เขียน 3 หลักเรียง user-group-others
chmod 644 file.txt # rw-r--r-- (เอกสารทั่วไป)
chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519 # rw------- (ไฟล์ลับ SSH บังคับต้องเป็นแบบนี้)
chmod 755 deploy.sh # rwxr-xr-x (สคริปต์/โปรแกรม)
chmod 700 ~/private # rwx------ (โฟลเดอร์ส่วนตัว)
chmod 664 shared.txt # rw-rw-r-- (ไฟล์ที่ทีมแก้ร่วมกัน)จำ 3 ค่านี้ก็พอ 90% ของงาน: 644 (ไฟล์), 755 (โฟลเดอร์/สคริปต์), 600 (ไฟล์ลับ)
เปลี่ยนทั้งโฟลเดอร์: -R
chmod -R 755 website/⚠️ ระวัง -R — มันตั้งสิทธิ์ ไฟล์กับโฟลเดอร์เท่ากันหมด ซึ่งมักไม่ใช่สิ่งที่ต้องการ (ไฟล์ไม่ควรมี x) ทำแยกดีกว่า
find website/ -type d -exec chmod 755 {} + # โฟลเดอร์ = 755
find website/ -type f -exec chmod 644 {} + # ไฟล์ = 644chmod +x — ทำให้สคริปต์รันได้
เขียนสคริปต์เสร็จ พยายามรันแล้วเจอ
./deploy.shbash: ./deploy.sh: Permission deniedสาเหตุ: ไฟล์ยังไม่มีสิทธิ์ x แก้ด้วย
chmod +x deploy.sh
./deploy.sh # คราวนี้รันได้(บทที่ 20 จะลงลึกเรื่องการเขียนและรันสคริปต์)
สิทธิ์บนโฟลเดอร์ — เข้าใจให้ลึก
สิทธิ์บนโฟลเดอร์ตีความต่างจากไฟล์
- r =
lsดูรายชื่อไฟล์ข้างในได้ - w = สร้าง/ลบ/เปลี่ยนชื่อไฟล์ข้างในได้ (สังเกต: ลบไฟล์ต้องมี w บนโฟลเดอร์ ไม่ใช่บนไฟล์!)
- x =
cdเข้าไป และเข้าถึงไฟล์ข้างในตาม path ได้
กรณีที่งง: โฟลเดอร์มี r แต่ไม่มี x → ls เห็นชื่อไฟล์ แต่เปิดอ่านไฟล์ไม่ได้เลย; มี x แต่ไม่มี r → ls ไม่ได้ แต่ถ้ารู้ชื่อไฟล์เป๊ะ ๆ ก็เปิดได้ (ใช้ทำ “โฟลเดอร์ลับ”)
umask — สิทธิ์เริ่มต้นของไฟล์ใหม่
ไฟล์ที่คุณสร้างใหม่ได้สิทธิ์ 644 โฟลเดอร์ได้ 755 โดยอัตโนมัติ ค่านี้คำนวณจาก umask (ค่ามาตรฐาน 022)
umask # 0022ไม่ต้องยุ่งกับมันตอนนี้ แค่รู้ว่ามันคือที่มาของสิทธิ์เริ่มต้น
เรื่องที่คนมักพลาด
chmod 777แก้ทุกปัญหา —777= ทุกคนบนเครื่องเขียนได้หมด เป็นช่องโหว่ความปลอดภัยร้ายแรง อย่าใช้ หา user/group ที่ถูกต้องแล้วตั้ง644/755แทน (บทที่ 10)- ลบไฟล์ไม่ได้ทั้งที่ไฟล์เป็น
rw-— สิทธิ์ลบไฟล์อยู่ที่ โฟลเดอร์แม่ ต้องมีwบนโฟลเดอร์ ไม่เกี่ยวกับสิทธิ์บนตัวไฟล์ - SSH ไม่ยอม login เพราะ key permission หลวม —
~/.ssh/id_ed25519ต้องเป็น600และ~/.sshต้องเป็น700ไม่งั้น SSH ปฏิเสธ (บทที่ 32) chmod -R 755ทั้งโปรเจกต์แล้วไฟล์ข้อความกลายเป็นรันได้ — แยกทำ-type d= 755,-type f= 644- สับสน
chmodกับchown—chmodเปลี่ยน “สิทธิ์” (rwx),chownเปลี่ยน “เจ้าของ” (บทที่ 10) คนละเรื่อง - นับ octal ผิด —
rw-ไม่ใช่ 6 เพราะ “rw = 2 ตัว” แต่เพราะ r(4)+w(2)=6;r-x= 4+1 = 5 ไม่ใช่ 4 - ตั้ง
chmod +wให้ไฟล์ config สำคัญแล้วลืมตั้งกลับ — ไฟล์อย่าง/etc/passwdควรเป็น644เสมอ
สรุป
- แต่ละไฟล์มีสิทธิ์ r/w/x สำหรับ 3 กลุ่ม: user (เจ้าของ), group, others
- อ่าน
-rwxr-xr-x: ตัวแรก = ประเภท, แล้ว 3 ตัว × 3 กลุ่ม chmodแบบตัวอักษร:chmod u+x file,chmod go-w file,chmod a-x filechmodแบบ octal:r=4 w=2 x=1บวกกัน เรียง user-group-others — จำ644(ไฟล์),755(สคริปต์/โฟลเดอร์),600(ลับ)chmod +x script.shทำให้สคริปต์รันได้ (แก้ “Permission denied” ตอน./script.sh)- บนโฟลเดอร์:
x= เข้าไปได้,w= สร้าง/ลบไฟล์ข้างในได้ (ลบไฟล์ต้องมี w ที่โฟลเดอร์แม่) - อย่าใช้
chmod 777— เป็นช่องโหว่ ให้แก้เจ้าของแทน
บทถัดไปเราจะดูอีกครึ่งของเรื่องสิทธิ์ — เจ้าของไฟล์ (chown), ผู้ใช้ root และการใช้ sudo อย่างปลอดภัย