Linux sed และ awk เบื้องต้น
sed กับ awk เป็นภาษาเล็ก ๆ ในตัวเอง เรียนหมดได้เป็นสัปดาห์ แต่ 90% ของงานจริงใช้แค่ไม่กี่รูปแบบ บทนี้จะให้เฉพาะส่วนที่คุณจะใช้จริง ๆ
เมื่อไรใช้ตัวไหน
| งาน | ใช้ |
|---|---|
| ค้นหา–แทนที่ข้อความ | sed |
| ลบ/เลือกบรรทัดตามเงื่อนไข | sed |
| แก้ไฟล์ตั้งค่าจากในสคริปต์ | sed -i |
ดึงคอลัมน์ (ที่ cut ทำไม่ได้) | awk |
| กรองแถวตามค่าในคอลัมน์ | awk |
| คำนวณ/รวมยอด/นับ | awk |
| จัดรูปแบบผลลัพธ์ | awk (printf) |
sed — stream editor
sed อ่านทีละบรรทัด ทำตามคำสั่ง แล้วพ่นออก ไม่แตะไฟล์ต้นฉบับ (จนกว่าจะใส่ -i)
ค้นหา–แทนที่: s/เก่า/ใหม่/
sed 's/error/ERROR/' log.txt # แทนที่ครั้งแรกของแต่ละบรรทัด
sed 's/error/ERROR/g' log.txt # g = ทุกที่ในบรรทัด (global)
sed 's/error/ERROR/gi' log.txt # i = ไม่สนพิมพ์เล็กใหญ่
sed 's|/old/path|/new/path|g' file # ใช้ | เป็นตัวคั่นเมื่อข้อความมี /ตัวคั่นเป็นอะไรก็ได้ — s/a/b/, s|a|b|, s#a#b# เลือกตัวที่ไม่ปนกับเนื้อหา
แก้ไฟล์จริง: -i (ระวัง)
sed -i 's/8080/9090/g' config.yml # แก้ในไฟล์เลย ไม่มีสำเนา
sed -i.bak 's/8080/9090/g' config.yml # แก้ในไฟล์ + เก็บสำเนา config.yml.bakเตือน: sed -i ไม่มีถอยกลับ ใช้ -i.bak เพื่อสำรองอัตโนมัติ หรือรัน sed เปล่า ๆ ดูผลก่อนแล้วค่อยเติม -i
เลือก/ลบบรรทัด
sed -n '5p' file.txt # -n เงียบ, พิมพ์เฉพาะบรรทัดที่ 5
sed -n '10,20p' file.txt # บรรทัด 10 ถึง 20
sed -n '/error/p' file.txt # บรรทัดที่มีคำว่า error (เหมือน grep)
sed '3d' file.txt # ลบบรรทัดที่ 3
sed '1,5d' file.txt # ลบบรรทัด 1-5
sed '/^#/d' file.txt # ลบบรรทัด comment
sed '/^$/d' file.txt # ลบบรรทัดว่าง
sed '/^#/d; /^$/d' config # ลบทั้ง comment และบรรทัดว่าง (คั่นคำสั่งด้วย ;)แทรก/เติมบรรทัด
sed '2i\ข้อความใหม่' file.txt # แทรกก่อนบรรทัด 2
sed '$a\ต่อท้ายไฟล์' file.txt # เติมท้ายไฟล์ ($ = บรรทัดสุดท้าย)
sed 's/$/;/' file.txt # เติม ; ท้ายทุกบรรทัดตัวอย่างจริง
# เปลี่ยนพอร์ต SSH ในไฟล์ config
sudo sed -i.bak 's/^#Port 22/Port 2222/' /etc/ssh/sshd_config
# ดูไฟล์ config โดยตัด comment และบรรทัดว่าง
sed '/^\s*#/d; /^\s*$/d' /etc/nginx/nginx.conf
# เอาเฉพาะเนื้อระหว่าง 2 บรรทัด marker
sed -n '/BEGIN/,/END/p' file.txt
# ลบ trailing whitespace ทุกบรรทัด
sed -i 's/[ \t]*$//' file.txtawk — ประมวลผลเป็นคอลัมน์
โครงสร้าง: awk 'เงื่อนไข { การกระทำ }' ไฟล์
awk แยกแต่ละบรรทัดเป็นช่อง (fields) อัตโนมัติ — $1 ช่องแรก, $2 ช่องสอง, $NF ช่องสุดท้าย, $0 ทั้งบรรทัด
ดึงคอลัมน์
awk '{print $1}' access.log # คอลัมน์แรก
awk '{print $1, $7}' access.log # คอลัมน์ 1 และ 7 (คั่นด้วยช่องว่าง)
awk '{print $NF}' access.log # คอลัมน์สุดท้าย
awk '{print $(NF-1)}' access.log # คอลัมน์รองสุดท้าย
awk -F: '{print $1}' /etc/passwd # -F: เปลี่ยนตัวคั่นเป็น :
awk -F',' '{print $2}' data.csv # CSVawk ยุบช่องว่างหลายตัวให้เอง — จัดการผลลัพธ์ ls -l, ps aux, df ได้ดีกว่า cut
ls -l | awk '{print $9, $5}' # ชื่อไฟล์ + ขนาด
df -h | awk '{print $6, $5}' # mount point + %ใช้ไป
ps aux | awk '{print $2, $11}' # PID + คำสั่งกรองแถว
awk '$9 == 404' access.log # แถวที่คอลัมน์ 9 เป็น 404
awk '$3 > 1000' data.txt # คอลัมน์ 3 มากกว่า 1000
awk -F: '$3 >= 1000' /etc/passwd # user ปกติ (uid >= 1000)
awk '/error/ {print $1}' log.txt # บรรทัดที่มี error → พิมพ์คอลัมน์แรก
awk 'NR > 1' data.csv # ข้ามบรรทัดแรก (header) — NR = เลขบรรทัด
awk 'NR >= 10 && NR <= 20' file # บรรทัด 10-20
awk 'NF == 0' file # บรรทัดว่าง (จำนวน field = 0)คำนวณและสรุป
# รวมยอดคอลัมน์ 1
awk '{sum += $1} END {print sum}' numbers.txt
# ค่าเฉลี่ย
awk '{sum += $1; n++} END {print sum/n}' numbers.txt
# ค่ามากสุด
awk 'NR==1 || $1 > max {max = $1} END {print max}' numbers.txt
# ยอดขายรวมจาก log (คอลัมน์ราคา = $4)
awk '$3 == "SOLD" {total += $4} END {printf "รวม %.2f บาท\n", total}' sales.log
# นับ request แยกตาม status code (แทน sort|uniq -c)
awk '{count[$9]++} END {for (c in count) print c, count}' access.log
# ขนาดไฟล์รวมในโฟลเดอร์
ls -l | awk '{sum += $5} END {print sum/1024/1024 " MB"}'END { } รันครั้งเดียวหลังอ่านทุกบรรทัดเสร็จ; BEGIN { } รันก่อนเริ่ม (ไว้ตั้งค่า/พิมพ์ header)
จัดรูปแบบด้วย printf
awk -F: '{printf "%-15s uid=%s\n", $1, $3}' /etc/passwdroot uid=0
somchai uid=1000%-15s = ข้อความชิดซ้ายกว้าง 15, %s = ข้อความ, %d = จำนวนเต็ม, %.2f = ทศนิยม 2 ตำแหน่ง
sed vs awk — สรุปด้วยตัวอย่างเดียวกัน
“เอาคอลัมน์แรกของบรรทัดที่มี error”
awk '/error/ {print $1}' log.txt # awk: อ่านง่าย
sed -n '/error/s/ .*//p' log.txt # sed: ทำได้แต่อ่านยากกว่ากฎง่าย ๆ: เกี่ยวกับ “คอลัมน์” หรือ “คำนวณ” → awk; เกี่ยวกับ “แทนที่ข้อความ” หรือ “แก้ไฟล์” → sed
เรื่องที่คนมักพลาด
sed -iโดยไม่สำรอง — แก้ผิดแล้วกู้ไม่ได้ ใช้sed -i.bakหรือทดสอบโดยไม่ใส่-iก่อน- ลืม
gในs///—sed 's/a/b/'แทนแค่ตัวแรกของแต่ละบรรทัด ถ้าต้องการทุกที่ต้องs/a/b/g - ตัวคั่นของ
sed sปนกับเนื้อหา —sed 's/path/to/x/y/'พัง เพราะ/เยอะ ใช้sed 's|path/to|x/y|' awk '{print $1}'โดยไฟล์คั่นด้วย,— awk คั่นด้วยช่องว่างโดยปริยาย ต้องawk -F,- เทียบข้อความใน awk โดยไม่ใส่ quote —
awk '$1 == error'ผิด (error = ตัวแปรว่าง) ต้องawk '$1 == "error"' - สับสน
NRกับNF—NR= number of records (เลขบรรทัดปัจจุบัน),NF= number of fields (จำนวนคอลัมน์ในบรรทัดนั้น) - ใช้ sed/awk ทำงานที่ grep/cut/sort ทำได้ — ถ้า
grepหรือcutพอ ใช้ตัวนั้น อ่านง่ายกว่า เก็บ sed/awk ไว้ตอนที่มันจำเป็นจริง
สรุป
- sed = แก้ข้อความแบบสตรีม
- แทนที่:
sed 's/เก่า/ใหม่/g'(g = ทุกที่, i = ไม่สนพิมพ์); ตัวคั่นเปลี่ยนเป็น|ได้ - แก้ไฟล์:
sed -i.bak 's/.../.../'(สำรองไว้เสมอ) - บรรทัด:
sed -n '10,20p'(เลือก),sed '/^#/d'(ลบ comment) - awk = ประมวลผลเป็นคอลัมน์ —
$1 $2 ... $NF,-F:เปลี่ยนตัวคั่น - ดึง:
awk '{print $1, $7}'; กรอง:awk '$9 == 404',awk 'NR > 1' - สรุป:
awk '{s += $1} END {print s}',awk '{c[$9]++} END {for (k in c) print k, c[k]}' - เลือก: คอลัมน์/คำนวณ → awk; แทนที่/แก้ไฟล์ → sed; ถ้า grep/cut/sort พอ ใช้ตัวนั้น
บทถัดไปเราจะเข้าใจว่า shell ตีความสิ่งที่เราพิมพ์อย่างไร — glob, brace, $(...) และเรื่อง quoting ที่พลาดแล้วสคริปต์พัง