Linux เขียน shell script บทแรก



ทุกอย่างที่พิมพ์ในเทอร์มินัลได้ เอาไปใส่ไฟล์แล้วสั่งรันทีเดียวได้หมด นั่นคือ shell script — เครื่องมืออัตโนมัติที่ใกล้ตัวที่สุด บทนี้จะสร้างสคริปต์จริงตั้งแต่บรรทัดแรก

สคริปต์แรก

nano hello.sh
#!/bin/bash
# hello.sh - สคริปต์แรกของเรา

echo "สวัสดี $USER"
echo "ตอนนี้ $(date +%H:%M) น."
echo "คุณอยู่ที่ $(pwd)"

ทำให้รันได้แล้วรัน

chmod +x hello.sh
./hello.sh
สวัสดี somchai
ตอนนี้ 16:45 น.
คุณอยู่ที่ /home/somchai

shebang — บรรทัด #!/bin/bash

บรรทัดแรก #!/bin/bash เรียกว่า shebang บอกระบบว่า “ใช้โปรแกรม /bin/bash รันไฟล์นี้”

  • ต้องอยู่บรรทัดแรกสุด ไม่มีช่องว่างนำหน้า
  • #!/bin/bash — bash ตรง ๆ (Ubuntu มีแน่)
  • #!/usr/bin/env bash — หา bash จาก $PATH (พกพาข้ามระบบดีกว่า แต่บนเซิร์ฟเวอร์ Ubuntu ใช้ /bin/bash ได้เลย)
  • #!/bin/sh — POSIX shell (เล็กกว่า เร็วกว่า แต่ไม่มีฟีเจอร์ bash เช่น [[ ]], array)

ถ้าไม่มี shebang แล้วรัน ./hello.sh ระบบจะเดา (มักใช้ sh) ทำให้สคริปต์ที่ใช้ฟีเจอร์ bash พังแบบงง ๆ — ใส่ shebang เสมอ

3 วิธีรันสคริปต์

./hello.sh              # ต้อง chmod +x ก่อน, ใช้ shebang เลือก interpreter
bash hello.sh           # ไม่ต้อง +x, บังคับใช้ bash, ไม่สน shebang
source hello.sh         # รันใน shell ปัจจุบัน (ตัวแปรที่ตั้งจะค้างอยู่)

./hello.sh เป็นวิธีมาตรฐาน

ตัวแปรในสคริปต์

#!/bin/bash

name="Somchai"
count=5
today=$(date +%F)

echo "ชื่อ: $name"
echo "จำนวน: $count"
echo "วันที่: $today"
echo "ไฟล์ในโฟลเดอร์นี้: $(ls | wc -l) ไฟล์"

กฎ

  • ไม่มีช่องว่างรอบ = — name="Somchai" ถูก, name = "Somchai" ผิด (bash คิดว่า name คือคำสั่ง)
  • ครอบค่าด้วย "..." ถ้ามีช่องว่างหรือใช้ $(...)
  • อ้างถึงด้วย $name หรือ ${name}
  • ครอบตอนใช้: echo "$name" (บทที่ 18)

รับอินพุตจากผู้ใช้: read

#!/bin/bash

read -p "ชื่อคุณคือ: " name
read -p "อายุ: " age
echo "สวัสดีคุณ $name อายุ $age ปี"

read -s -p "รหัสผ่าน: " pass       # -s = ไม่แสดงตอนพิมพ์
echo
echo "รับรหัสยาว ${#pass} ตัว"

read -p "ดำเนินการต่อ? (y/n) " -n 1 answer   # -n 1 = รับตัวเดียวไม่ต้อง Enter
echo

รับพารามิเตอร์จากบรรทัดคำสั่ง

#!/bin/bash
# backup.sh <source> <destination>

echo "ชื่อสคริปต์: $0"
echo "พารามิเตอร์ตัวแรก: $1"
echo "พารามิเตอร์ตัวสอง: $2"
echo "จำนวนพารามิเตอร์: $#"
echo "ทั้งหมด: $@"
./backup.sh /home/somchai /backup
ชื่อสคริปต์: ./backup.sh
พารามิเตอร์ตัวแรก: /home/somchai
พารามิเตอร์ตัวสอง: /backup
จำนวนพารามิเตอร์: 2
ทั้งหมด: /home/somchai /backup
ตัวแปรคือ
$0ชื่อสคริปต์
$1 $2 … $9พารามิเตอร์ตัวที่ 1, 2, …
${10} ${11}ตัวที่ 10 ขึ้นไป (ต้องมี {})
$#จำนวนพารามิเตอร์
$@พารามิเตอร์ทั้งหมด (แยกเป็นคำ — ครอบ "$@" เสมอ)
$*พารามิเตอร์ทั้งหมด (รวมเป็นสตริงเดียว)
$?exit code ของคำสั่งล่าสุด
$$PID ของสคริปต์

ตรวจว่ามีพารามิเตอร์ครบไหม

#!/bin/bash

if [ $# -lt 2 ]; then
    echo "ใช้งาน: $0 <source> <destination>" >&2
    exit 1
fi

src="$1"
dst="$2"
echo "จะสำรอง $src ไปที่ $dst"

(บทที่ 21 จะลงลึกเรื่อง if)

echo vs printf

echo "ข้อความธรรมดา"
echo -n "ไม่ขึ้นบรรทัดใหม่"
echo -e "แท็บ\tและ\nขึ้นบรรทัด"       # -e = ตีความ \t \n

printf "%s มีอายุ %d ปี\n" "Somchai" 25
printf "ราคา: %.2f บาท\n" 19.9         # ราคา: 19.90 บาท
printf "%-10s %5s\n" "ชื่อ" "อายุ"       # จัดคอลัมน์

printf ควบคุมรูปแบบได้ละเอียดกว่าและทำงานเหมือนกันทุกระบบ — ใช้ printf เมื่อผลลัพธ์ต้องเป๊ะ

set -euo pipefail — ใส่ทุกสคริปต์

#!/bin/bash
set -euo pipefail

# โค้ดของคุณ...
ตัวเลือกทำอะไร
set -eหยุดสคริปต์ทันทีถ้าคำสั่งไหน exit code ≠ 0 (ไม่ทำต่อทั้งที่มีข้อผิดพลาด)
set -uถือว่าใช้ตัวแปรที่ไม่เคยตั้งค่าเป็น error (จับพิมพ์ชื่อตัวแปรผิด)
set -o pipefailใน pipeline ถ้าคำสั่งไหนพัง ให้ทั้ง pipeline ถือว่าพัง (ปกติดูแค่ตัวสุดท้าย)

ตัวอย่างว่าทำไมสำคัญ

# ไม่มี set -e
cd /ไม่มีจริง          # error แต่สคริปต์ทำต่อ
rm -rf *              # ลบไฟล์ในโฟลเดอร์ปัจจุบัน (ไม่ใช่ที่ตั้งใจ!) — หายนะ

# มี set -e
cd /ไม่มีจริง          # error → สคริปต์หยุดทันที ปลอดภัย

ข้อควรรู้: set -e มีข้อยกเว้นเยอะ (คำสั่งใน if, ก่อน ||, ฯลฯ) และบางทีคุณ*ตั้งใจ*ให้คำสั่ง fail ได้ ใช้ command || true เพื่อบอกว่า “อันนี้พังได้”

set -euo pipefail
grep "pattern" file.txt || true      # grep ไม่เจอ = exit 1 แต่ไม่อยากให้สคริปต์หยุด

ตัวอย่างจริง: สคริปต์สำรองโฟลเดอร์

#!/bin/bash
# backup.sh - สำรองโฟลเดอร์เป็นไฟล์ .tar.gz พร้อม timestamp
set -euo pipefail

if [ $# -lt 1 ]; then
    echo "ใช้งาน: $0 <โฟลเดอร์ที่จะสำรอง> [ปลายทาง]" >&2
    exit 1
fi

src="$1"
dest_dir="${2:-$HOME/backups}"       # ถ้าไม่ระบุ ใช้ ~/backups
timestamp=$(date +%Y%m%d-%H%M%S)
name=$(basename "$src")
archive="$dest_dir/${name}-${timestamp}.tar.gz"

mkdir -p "$dest_dir"

echo "กำลังสำรอง $src ..."
tar -czf "$archive" -C "$(dirname "$src")" "$name"

size=$(du -h "$archive" | cut -f1)
echo "เสร็จ: $archive ($size)"
chmod +x backup.sh
./backup.sh ~/projects
กำลังสำรอง /home/somchai/projects ...
เสร็จ: /home/somchai/backups/projects-20260907-165230.tar.gz (4.2M)

เรื่องที่คนมักพลาด

  • ลืม shebang — ./script.sh อาจถูกรันด้วย sh ทำให้ [[ ]], array, source พัง ใส่ #!/bin/bash บรรทัดแรกเสมอ
  • ช่องว่างรอบ = — x = 5 ผิด (bash หาคำสั่งชื่อ x), ต้อง x=5
  • ลืม chmod +x — ./script.sh ได้ “Permission denied” (บทที่ 9); หรือรันด้วย bash script.sh แทน
  • ไม่ครอบ "$1" "$@" — พังกับพารามิเตอร์ที่มีช่องว่าง (path มีเว้นวรรค) ใช้ "$1", "$@" เสมอ
  • set -e แล้วสคริปต์หยุดตรงที่ไม่คาด — คำสั่งที่ *ตั้งใจ* ให้ fail ได้ (เช็ก grep, test) ต้องเติม || true หรือใส่ใน if
  • echo $var ในสคริปต์แสดงผลเพี้ยน — ถ้า var มี * หรือช่องว่าง จะถูกขยาย ใช้ echo "$var" หรือ printf '%s\n' "$var"
  • แก้สคริปต์แล้วรันเวอร์ชันเก่า — ก๊อป path ผิด หรือมีอีกไฟล์ชื่อเดียวกันใน $PATH เช็กด้วย which script.sh / type script.sh

สรุป

  • สคริปต์เริ่มด้วย shebang #!/bin/bash บรรทัดแรก แล้ว chmod +x แล้ว ./script.sh
  • ตัวแปร: x=5 (ไม่มีช่องว่างรอบ =), ใช้ "$x" (ครอบ quote)
  • อินพุต: read -p "ถาม: " ตัวแปร (-s ซ่อน, -n 1 ตัวเดียว)
  • พารามิเตอร์: $1 $2 ..., $# (จำนวน), "$@" (ทั้งหมด), $0 (ชื่อสคริปต์)
  • echo ง่าย, printf "%s %d\n" เมื่อต้องคุมรูปแบบ
  • set -euo pipefail ท้าย shebang ทุกสคริปต์ — หยุดเมื่อ error, จับตัวแปรพิมพ์ผิด, จับ pipe พัง
  • คำสั่งที่ตั้งใจให้ fail ได้ ใส่ || true

บทถัดไปเราจะเติมตรรกะให้สคริปต์ — if, for, while, case และฟังก์ชัน