Linux รู้จักเทอร์มินัลและ shell
หลายคนเปิดเทอร์มินัลครั้งแรกแล้วรู้สึกเหมือนเจอกล่องดำที่ต้อง “รู้คำสั่งลับ” ถึงจะใช้ได้ ความจริงมันเรียบง่ายกว่านั้นมาก บทนี้จะรื้อกล่องดำนั้นออกให้ดูข้างใน
terminal / shell / bash ต่างกันยังไง
สามคำนี้คนใช้ปนกันจนงง แยกให้ชัด
┌─ terminal (โปรแกรมหน้าต่าง)
│ รับสิ่งที่คุณพิมพ์ วาดตัวอักษรบนจอ
│ เช่น Windows Terminal, GNOME Terminal
│
│ ┌─ shell (ตัวแปลคำสั่ง) ← อยู่ข้างใน terminal
│ │ อ่านบรรทัดที่คุณพิมพ์ หาโปรแกรมมารัน
│ │ จัดการตัวแปร ท่อ ประวัติคำสั่ง
│ │ bash / zsh / fish / sh คือ shell คนละยี่ห้อ
│ └─
└─- terminal (หรือ “terminal emulator”) = หน้าต่างโปรแกรมที่แสดงตัวอักษร รับคีย์บอร์ด เปรียบเหมือน “จอกับคีย์บอร์ด”
- shell = โปรแกรมที่อยู่ข้างในเทอร์มินัล คอยอ่านคำสั่งที่คุณพิมพ์ แล้วไปเรียกโปรแกรมมาทำงาน เปรียบเหมือน “พนักงานรับออเดอร์”
- bash = ชื่อยี่ห้อของ shell ตัวหนึ่ง (Bourne Again SHell) เป็นค่าเริ่มต้นของ Ubuntu ยังมี
zsh(ค่าเริ่มต้นของ macOS สมัยใหม่),fish,sh
ในซีรีส์นี้ shell = bash เสมอ (จะบอกเป็นพิเศษเมื่อบางอย่างเป็น bash เท่านั้น)
เช็กว่ากำลังใช้ shell อะไร
echo $SHELL/bin/bashอ่าน prompt ให้เข้าใจ
บรรทัดที่ขึ้นมารอให้คุณพิมพ์ เรียกว่า prompt ของ Ubuntu หน้าตาแบบนี้
somchai@web01:~/projects$แยกทีละส่วน
| ส่วน | ความหมาย |
|---|---|
somchai | ชื่อผู้ใช้ที่กำลัง login อยู่ |
@ | คั่นเฉย ๆ อ่านว่า “ที่” |
web01 | ชื่อเครื่อง (hostname) — มีประโยชน์มากตอน SSH หลายเครื่อง จะได้ไม่พิมพ์ผิดเครื่อง |
: | คั่น |
~/projects | โฟลเดอร์ที่คุณอยู่ตอนนี้ (~ = โฟลเดอร์ home ของคุณ) |
$ | สัญลักษณ์ว่าเป็นผู้ใช้ธรรมดา — ถ้าเป็น # แปลว่าคุณเป็น root (สิทธิ์เต็ม ระวัง!) |
ในบล็อกคำสั่งของซีรีส์นี้ เราจะ ไม่ใส่ prompt นำหน้า เพื่อให้ก๊อปไปวางได้เลย เห็น ls -l ก็พิมพ์ ls -l ตามได้ทันที
โครงสร้างของคำสั่ง
เกือบทุกคำสั่งใน Linux มีรูปแบบเดียวกัน
ชื่อคำสั่ง [ตัวเลือก] [อาร์กิวเมนต์]
ls -l -a /etc- ชื่อคำสั่ง = ชื่อโปรแกรมที่จะรัน (
ls,cp,grep) - ตัวเลือก (options / flags) = ปรับพฤติกรรมของคำสั่ง มักขึ้นต้นด้วย
-(แบบสั้น) หรือ--(แบบยาว) ls -l= แบบยาว (long),ls -a= รวมไฟล์ซ่อน (all)- รวมได้:
ls -laเท่ากับls -l -a - แบบยาว:
ls --allเท่ากับls -a(อ่านง่ายกว่าตอนเขียนสคริปต์) - อาร์กิวเมนต์ (arguments) = สิ่งที่คำสั่งจะไปกระทำด้วย มักเป็นชื่อไฟล์หรือโฟลเดอร์
ตัวอย่าง
ls -lh /var/log # ls = คำสั่ง, -l -h = ตัวเลือก, /var/log = อาร์กิวเมนต์
cp -r src/ backup/ # คัดลอกโฟลเดอร์ src ไปเป็น backup (-r = recursive)บางตัวเลือกต้องการค่าต่อท้าย
head -n 5 file.txt # -n รับค่า 5 = เอา 5 บรรทัดแรก
grep -m 1 error log # -m รับค่า 1 = หยุดหลังเจอ match แรกขอความช่วยเหลือ — สำคัญที่สุดในบทนี้
ไม่มีใครจำทุก option ได้ สิ่งที่ต้องจำคือ วิธีเปิดคู่มือ
--help — สรุปสั้น
ls --helpพิมพ์รายการ option ทั้งหมดของคำสั่งนั้นออกมาสั้น ๆ เหมาะเวลาลืมว่า flag ไหนทำอะไร ถ้ายาวเกินจอ ต่อท้ายด้วย | less แล้วกด q เพื่อออก
ls --help | lessman — คู่มือฉบับเต็ม
man lsเปิดคู่มือแบบละเอียด (manual page) เลื่อนด้วยลูกศร/Space, ค้นหาด้วย /คำ แล้ว Enter, กด n ไปคำถัดไป, กด q เพื่อออก
โครงของ man page: NAME (คำสั่งทำอะไร) → SYNOPSIS (รูปแบบการใช้) → DESCRIPTION (อธิบาย option ทีละตัว) → EXAMPLES (บางคำสั่งมี)
tldr — ตัวอย่างการใช้จริง (ติดตั้งเพิ่ม)
man ละเอียดแต่บางทีเราแค่อยากได้ตัวอย่าง tldr ให้ตัวอย่างที่ใช้บ่อยที่สุด 5–6 บรรทัด
sudo apt install tldr
tldr tartar
Archiving utility.
- Create an archive from files:
tar cf target.tar file1 file2 file3
- Create a gzipped archive:
tar czf target.tar.gz file1 file2 file3
...type และ which — คำสั่งนี้คืออะไร
type ls # ls is aliased to `ls --color=auto`
type cd # cd is a shell builtin
which python3 # /usr/bin/python3คีย์ลัดที่ต้องรู้ตั้งแต่วันแรก
| คีย์ | ทำอะไร |
|---|---|
| Tab | เติมชื่อไฟล์/คำสั่งให้อัตโนมัติ — กดบ่อย ๆ ลดพิมพ์ผิด กด 2 ครั้งดูตัวเลือกทั้งหมด |
| ↑ / ↓ | เลื่อนดูคำสั่งที่เคยพิมพ์ |
| Ctrl + C | ยกเลิกคำสั่งที่กำลังรันอยู่ (ส่งสัญญาณให้หยุด) |
| Ctrl + D | ส่ง “จบข้อมูล” — ใช้ปิด shell หรือออกจากโปรแกรมที่รออินพุต |
| Ctrl + L | ล้างจอ (เท่ากับคำสั่ง clear) แต่ไม่ลบประวัติ |
| Ctrl + R | ค้นหาคำสั่งเก่าแบบพิมพ์ทีละตัว (บทที่ 37 ลงลึก) |
| Ctrl + A / Ctrl + E | กระโดดไปต้น / ท้ายบรรทัด |
| Ctrl + U / Ctrl + K | ลบตั้งแต่เคอร์เซอร์ถึงต้น / ท้ายบรรทัด |
ลองพิมพ์ ls /et แล้วกด Tab — มันจะเติมเป็น ls /etc/ ให้เอง นี่คือคีย์ที่คุณจะใช้บ่อยที่สุด
ดูประวัติคำสั่ง
history # แสดงคำสั่งที่เคยพิมพ์ทั้งหมด พร้อมเลขลำดับ
history 10 # เอาแค่ 10 อันล่าสุด
!42 # รันคำสั่งลำดับที่ 42 อีกครั้ง
!! # รันคำสั่งล่าสุดซ้ำ (เช่น sudo !! เมื่อลืมใส่ sudo)เรื่องที่คนมักพลาด
- ติดอยู่ในโปรแกรมแล้วออกไม่ได้ — ส่วนใหญ่กด
q(สำหรับman,less,top), บางตัวใช้Ctrl+C, ถ้าหลงเข้าvimให้กดEscแล้วพิมพ์:q!แล้ว Enter - เว้นวรรคผิดที่ —
ls-l(ไม่มีเว้นวรรค) = command not found; ต้องls -lเว้นวรรคระหว่างคำสั่งกับ option เสมอ - คิดว่าปิดเทอร์มินัลแล้วโปรแกรมที่รันค้างจะทำงานต่อ — ปกติมันจะถูกปิดไปด้วย (บทที่ 23 จะสอน
nohup/tmuxให้รันต่อได้) - พิมพ์รหัสผ่านของ
sudoผิดแล้วงงว่าทำไมเงียบ — จอไม่แสดงอะไรตอนพิมพ์รหัส ถ้าผิดจะขึ้นSorry, try again.พิมพ์ใหม่ได้ - ไม่ยอมใช้ Tab — พิมพ์ชื่อโฟลเดอร์ยาว ๆ เต็มมือแล้วพิมพ์ผิด เสียเวลากว่าเยอะ ฝึกกด Tab ให้ติดเป็นนิสัย
- สับสนว่า
manกับ--helpต่างกันไหม — เนื้อหาคล้ายกัน--helpสั้นกว่าและเป็นส่วนหนึ่งของตัวโปรแกรม,manเป็นคู่มือแยกที่ละเอียดกว่า ใช้อันไหนก็ได้
สรุป
- terminal = หน้าต่างโปรแกรม, shell = ตัวแปลคำสั่งข้างใน, bash = ชื่อยี่ห้อ shell ที่ Ubuntu ใช้
- prompt
user@host:path$บอกว่าคุณเป็นใคร อยู่เครื่องไหน โฟลเดอร์ไหน ($= ผู้ใช้ธรรมดา,#= root) - โครงสร้างคำสั่ง =
ชื่อคำสั่ง [ตัวเลือก] [อาร์กิวเมนต์]เช่นls -lh /var/log - ขอความช่วยเหลือ:
คำสั่ง --help(สั้น),man คำสั่ง(เต็ม, กดqออก),tldr คำสั่ง(ตัวอย่าง) - คีย์ที่ต้องใช้ให้ติด: Tab (เติมชื่อ), ↑ (คำสั่งเก่า), Ctrl+C (ยกเลิก), Ctrl+R (ค้นประวัติ)
!!รันคำสั่งล่าสุดซ้ำ —sudo !!มีประโยชน์มากเมื่อลืมใส่sudo
บทถัดไปเราจะดูโครงสร้างไฟล์ระบบของ Linux — ทำไมไม่มี C: D: และโฟลเดอร์อย่าง /etc /var /home เก็บอะไรไว้บ้าง