Linux แก้ไขไฟล์ด้วย nano



จนถึงตอนนี้เรา “ดู” ไฟล์อย่างเดียว บทนี้จะ “แก้” ไฟล์ตั้งค่า เขียนสคริปต์ แก้ crontab — ทั้งหมดต้องใช้ text editor บนเทอร์มินัล มีหลายตัว (vim, emacs, nano) แต่ nano ง่ายที่สุดและติดมากับ Ubuntu อยู่แล้ว

ทำไมเริ่มที่ nano

vim กับ emacs ทรงพลังมากแต่ชันมาก มือใหม่มักเปิดขึ้นมาแล้วออกไม่เป็น (มีมทั้งอินเทอร์เน็ตเรื่องนี้) nano ทำงานเหมือน Notepad — พิมพ์ได้เลย ลูกศรเลื่อนได้ คีย์ลัดโชว์อยู่ด้านล่างจอตลอด

เมื่อคล่อง Linux แล้วค่อยไปลอง vim ก็ยังไม่สาย งานประจำวันส่วนใหญ่ nano พอ

เปิดไฟล์

nano notes.txt           # เปิดไฟล์ ถ้าไม่มีจะสร้างใหม่ตอนบันทึก
nano +25 script.sh       # เปิดแล้วกระโดดไปบรรทัดที่ 25
sudo nano /etc/hosts     # แก้ไฟล์ระบบต้องมี sudo

หน้าจอที่ขึ้นมา

  GNU nano 7.2            notes.txt

รายการสิ่งที่ต้องทำวันนี้
- ซื้อของ
- อ่านหนังสือ
_



^G Help    ^O Write Out ^W Where Is  ^K Cut      ^T Execute   ^C Location
^X Exit    ^R Read File ^\ Replace   ^U Paste    ^J Justify   ^/ Go To Line
  • แถบบน = เวอร์ชัน + ชื่อไฟล์
  • ตรงกลาง = เนื้อไฟล์ พิมพ์แก้ได้เลย เลื่อนด้วยลูกศร
  • 2 แถวล่าง = คีย์ลัด โดย ^ หมายถึงปุ่ม Ctrl เช่น ^X = กด Ctrl พร้อม X
  • บางเมนูใช้ M- = ปุ่ม Alt

คีย์ลัดที่ใช้จริง

คีย์ทำอะไร
Ctrl+Oบันทึก (Write Out) — จะถามชื่อไฟล์ กด Enter ยืนยัน
Ctrl+Xออก — ถ้ายังไม่บันทึกจะถามก่อน (Y บันทึก, N ทิ้ง, Ctrl+C ยกเลิกการออก)
Ctrl+Wค้นหา (Where Is) — พิมพ์คำแล้ว Enter; กด Ctrl+W ซ้ำ + Enter = หาคำถัดไป
Ctrl+\ค้นหาและแทนที่ (Replace)
Ctrl+Kตัดบรรทัดที่เคอร์เซอร์อยู่ (Cut) — กดซ้ำเพื่อตัดหลายบรรทัด
Ctrl+Uวางสิ่งที่ตัดไว้ (Paste / Uncut)
Ctrl+Gเปิดหน้าช่วยเหลือแบบเต็ม
Alt+Uundo
Alt+Eredo
Ctrl+_ (หรือ Ctrl+/)กระโดดไปบรรทัดที่ระบุ
Alt+Aเริ่มเลือกข้อความ (แล้วเลื่อนลูกศร) — จากนั้น Ctrl+K ตัดช่วงที่เลือก
Ctrl+Cบอกตำแหน่งเคอร์เซอร์ (บรรทัด/คอลัมน์)

บันทึกแล้วออก (ที่ทำบ่อยที่สุด)

  1. แก้ไฟล์เสร็จ
  2. Ctrl+O แล้ว Enter (ยืนยันชื่อไฟล์เดิม)
  3. Ctrl+X ออก

หรือลัดกว่านั้น: Ctrl+X → นาโนถามว่าจะบันทึกไหม → กด Y → Enter

ตั้งค่า nano ให้ใช้ง่ายขึ้น

สร้างไฟล์ ~/.nanorc

# ~/.nanorc
set linenumbers          # แสดงเลขบรรทัด
set tabsize 4            # tab = 4 ช่อง
set tabstospaces         # กด Tab แล้วใส่เป็น space
set autoindent          # ขึ้นบรรทัดใหม่ให้ย่อหน้าตาม
set softwrap            # ตัดบรรทัดยาวให้เห็นในจอ (ไม่แก้เนื้อไฟล์)
set constantshow        # แสดงตำแหน่งเคอร์เซอร์ตลอด
include "/usr/share/nano/*.nanorc"   # เปิด syntax highlighting ทุกภาษา

เปิด nano ใหม่ ค่าพวกนี้จะมีผลทันที

ตั้ง nano เป็น editor เริ่มต้นของระบบ

หลายคำสั่ง (crontab -e, git commit, visudo, systemctl edit) จะเปิด editor ให้ ค่าเริ่มต้นของ Ubuntu คือ nano อยู่แล้ว แต่ถ้าไม่ใช่ ตั้งเองได้

# แบบถาวรทั้งระบบ (Ubuntu/Debian)
sudo update-alternatives --config editor
# แล้วเลือกเลขที่ตรงกับ /bin/nano

หรือตั้งผ่าน environment variable (บทที่ 19) ใน ~/.bashrc

export EDITOR=nano
export VISUAL=nano

เผื่อหลงเข้า vim / vi

ถ้าพิมพ์ vi หรือบางคำสั่งเปิด vim มาให้ แล้วคุณติดอยู่ในนั้น

  • ออกโดยไม่บันทึก: กด Esc แล้วพิมพ์ :q! แล้ว Enter
  • บันทึกแล้วออก: กด Esc แล้วพิมพ์ :wq แล้ว Enter
  • ทำไมพิมพ์แล้วตัวอักษรแทรกมั่ว: vim มี “โหมด” — กด Esc ก่อนเสมอเพื่อกลับโหมดคำสั่ง แล้วกด i ถึงจะพิมพ์แทรกได้

ถ้าอยากเปลี่ยน editor ของ git เป็น nano ถาวร

git config --global core.editor nano

ตัวอย่างจริง: แก้ไฟล์ hosts

/etc/hosts แมป hostname เป็น IP ในเครื่อง (บทที่ 31)

sudo nano /etc/hosts
# /etc/hosts
127.0.0.1   localhost
127.0.1.1   web01
192.168.1.50  db.local          ← เพิ่มบรรทัดนี้

Ctrl+O Enter → Ctrl+X เสร็จแล้วทดสอบ

ping db.local

เรื่องที่คนมักพลาด

  • แก้ไฟล์ใน /etc โดยไม่มี sudo — nano เปิดได้แต่ตอน Ctrl+O จะขึ้น “Permission denied” งานที่พิมพ์มาเสี่ยงหาย ให้ sudo nano ตั้งแต่แรก
  • Ctrl+O แล้วเผลอเปลี่ยนชื่อไฟล์ — ตอนถาม “File Name to Write” ถ้าพิมพ์ทับ จะบันทึกเป็นไฟล์ใหม่ กด Enter เฉย ๆ เพื่อใช้ชื่อเดิม
  • กด Ctrl+S หวังจะบันทึกแบบ Windows — nano รุ่นใหม่รองรับ แต่รุ่นเก่า Ctrl+S คือ “หยุดจอ” (กด Ctrl+Q ปลดล็อก) ใช้ Ctrl+O ให้ชิน
  • ก๊อปข้อความหลายบรรทัดมาวางแล้วย่อหน้าเพี้ยน — เพราะ autoindent เปิดอยู่ ปิดชั่วคราวด้วย Alt+I ก่อนวาง หรือใช้ Alt+X ปิด/เปิด
  • แก้ไฟล์ระบบสำคัญโดยไม่สำรอง — sudo cp /etc/ssh/sshd_config /etc/ssh/sshd_config.bak ก่อนแก้เสมอ ถ้าพังจะ cp กลับได้
  • หลงเข้า vim แล้วปิดเทอร์มินัลหนี — จำ Esc :q! ไว้ ออกได้ทุกครั้ง

สรุป

  • nano ไฟล์ เปิดแก้ได้ทันที (สร้างใหม่ถ้าไม่มี), sudo nano สำหรับไฟล์ระบบ
  • แถบล่าง: ^ = Ctrl — Ctrl+O บันทึก, Ctrl+X ออก, Ctrl+W ค้นหา, Ctrl+K/Ctrl+U ตัด/วาง
  • บันทึกแล้วออก: Ctrl+O → Enter → Ctrl+X
  • ตั้งค่าใน ~/.nanorc (set linenumbers, set tabstospaces, set autoindent)
  • ตั้ง editor เริ่มต้น: sudo update-alternatives --config editor หรือ export EDITOR=nano
  • หลงเข้า vim: Esc แล้ว :q! (ไม่บันทึก) หรือ :wq (บันทึก)
  • สำรองไฟล์ระบบก่อนแก้เสมอ: sudo cp ไฟล์ ไฟล์.bak

บทถัดไปเป็นเรื่องสำคัญที่สุดเรื่องหนึ่งของ Linux — สิทธิ์ของไฟล์ (permissions) อ่าน rwxr-xr-x ให้ออก และใช้ chmod เป็น