Linux สัญญาณและการปิดโปรเซส (signals & kill)



kill เป็นชื่อที่ทำให้เข้าใจผิด — จริง ๆ มันคือ “ส่งสัญญาณ” ให้ process ส่วน process จะทำอะไรกับสัญญาณนั้นเป็นอีกเรื่อง บทนี้จะทำให้คุณปิด process ได้อย่างถูกวิธี ไม่ทิ้งข้อมูลเสียหาย

signal คืออะไร

signal = ข้อความสั้น ๆ ที่ kernel ส่งให้ process เพื่อบอกให้ทำอะไรบางอย่าง แต่ละสัญญาณมีชื่อ (SIGTERM) และเลข (15)

process ส่วนใหญ่ “ดักฟัง” สัญญาณและเลือกตอบสนอง เช่น เว็บเซิร์ฟเวอร์ได้ SIGTERM แล้วจะ “ปิด connection ที่ค้าง เขียน log เซฟสถานะ แล้วค่อยจบ” — เรียกว่า graceful shutdown

สัญญาณที่ต้องรู้

ชื่อเลขความหมายprocess ทำอะไรได้
SIGTERM15“ช่วยปิดตัวเองด้วย” (สุภาพ)ดักได้ — cleanup ก่อนจบ ← ค่าเริ่มต้นของ kill
SIGINT2“ผู้ใช้กด Ctrl+C”ดักได้ — มักจบเหมือน SIGTERM
SIGKILL9“ตายเดี๋ยวนี้”ดักไม่ได้ — kernel ฆ่าทันที ไม่มี cleanup
SIGHUP1“เทอร์มินัลปิดแล้ว”เดิม = ตาย; daemon หลายตัวใช้ = “โหลด config ใหม่”
SIGSTOP19“หยุดค้างไว้” (Ctrl+Z)ดักไม่ได้ — พักงาน
SIGCONT18“ทำงานต่อ”ปลุกจาก STOP
SIGQUIT3Ctrl+\จบ + dump core

หลักสำคัญ: ส่ง SIGTERM (ปกติ) ก่อนเสมอ ให้โอกาส process เก็บกวาด ใช้ SIGKILL (-9) เมื่อ SIGTERM ไม่ได้ผลเท่านั้น

kill — ส่งสัญญาณตาม PID

kill 2401                  # ส่ง SIGTERM (15) — ขอให้ปิดตัว
kill -TERM 2401            # เหมือนบน (ระบุชัด)
kill -15 2401              # เหมือนบน (ใช้เลข)
kill -HUP 2401             # ส่ง SIGHUP — บอก daemon โหลด config ใหม่
kill -9 2401               # ส่ง SIGKILL — บังคับตาย (ทางเลือกสุดท้าย)
kill -STOP 2401            # พัก
kill -CONT 2401            # ปลุก
kill -l                    # ดูรายชื่อสัญญาณทั้งหมด

ลำดับที่ถูกต้องเวลา process ไม่ยอมตาย

kill 2401                  # 1. ขอสุภาพก่อน
sleep 5                    # 2. รอให้เวลามัน cleanup
kill 2401                  # 3. ลองอีกที
kill -9 2401               # 4. ยังไม่ตาย → บังคับ

ทำไมไม่ -9 เลย: SIGKILL ตัด process ทันทีกลางคัน — ไฟล์ที่เขียนค้างเสียหาย, lock ไม่ถูกปลด, ฐานข้อมูลอาจ corrupt, child process กลายเป็น orphan

pkill / killall — ส่งตามชื่อ

pkill nginx                # ส่ง SIGTERM ให้ทุก process ที่ชื่อมี nginx
pkill -9 nginx             # บังคับ
pkill -f "python train.py" # -f = จับทั้ง command line ไม่ใช่แค่ชื่อโปรแกรม
pkill -u somchai           # ทุก process ของ user somchai
pkill -HUP nginx           # reload config ทุก worker

killall nginx              # คล้าย pkill แต่จับชื่อแบบ "ตรงเป๊ะ"
killall -9 -u somchai      # ฆ่าทุก process ของ somchai

ความต่าง: pkill nginx จับ nginx, nginx-debug, my-nginx-helper (substring); killall nginx จับเฉพาะที่ชื่อโปรแกรม = nginx เป๊ะ

ระวัง pkill -f — pattern กว้างไปอาจฆ่าเกิน pkill -f python ฆ่าโปรแกรม Python ทุกตัวบนเครื่อง ตรวจด้วย pgrep -af python ก่อนเสมอ

pgrep — หา PID (ไม่ฆ่า)

ก่อน pkill ควร pgrep ดูก่อนว่าจะโดนตัวไหนบ้าง

pgrep nginx                # แค่ PID
pgrep -a nginx             # PID + command line
pgrep -af "python"         # -a -f รวมกัน — เห็นเต็ม ๆ ว่าจะฆ่าอะไร
pgrep -c ssh               # นับจำนวน
pgrep -u www-data -a       # process ของ www-data

Workflow ปลอดภัย

pgrep -af "train.py"       # 1. ดูก่อน
# PID 1799 python train.py --epochs 50
kill 1799                  # 2. ฆ่าตัวที่ตั้งใจ (ใช้ PID ตรง ๆ)

เปลี่ยน priority: nice / renice

process ที่กิน CPU มากแต่ไม่เร่งด่วน (build, backup, เข้ารหัสวิดีโอ) ตั้ง priority ต่ำได้ ค่า niceness: -20 (สำคัญสุด) ถึง 19 (ใจดีสุด — ยอมให้คนอื่นก่อน) ค่าปกติ = 0

nice -n 19 ./heavy-build.sh          # เริ่มด้วย priority ต่ำ
renice -n 10 -p 1799                  # เปลี่ยน process ที่รันอยู่แล้ว
renice -n 15 -u somchai               # ทุก process ของ user
ionice -c 3 -p 1799                   # ลด priority การใช้ disk ด้วย

(ลด niceness ให้ต่ำกว่า 0 ต้อง sudo)

zombie และ orphan (แบบสั้น)

  • zombie (STAT = Z) — process ที่จบแล้ว แต่ parent ยังไม่ได้ “เก็บสถานะการตาย” (wait()) มันไม่กิน CPU/RAM (เป็นแค่รายการในตาราง) ฆ่าไม่ได้ (มันตายแล้ว) — ถ้ามีเยอะแสดงว่า parent เขียนไม่ดี แก้ที่ parent หรือ kill parent (zombie จะถูก systemd เก็บไปเอง)
  • orphan — process ที่ parent ตายก่อน systemd (PID 1) จะรับไปเป็น parent ใหม่ (adopt) แล้วดูแลต่อ ไม่เป็นปัญหา

timeout — จำกัดเวลาให้คำสั่ง

timeout 30 ./maybe-hangs.sh           # ฆ่าถ้าเกิน 30 วิ (ส่ง SIGTERM)
timeout -s KILL 30 ./stubborn.sh      # ส่ง SIGKILL
timeout -k 5 30 ./task.sh             # SIGTERM ที่ 30 วิ, ตามด้วย SIGKILL อีก 5 วิถ้าไม่ตาย

มีประโยชน์มากในสคริปต์ที่เรียกคำสั่งซึ่งอาจค้าง

เรื่องที่คนมักพลาด

  • kill -9 เป็นนิสัย — ตัด process กลางคัน ข้อมูลเสียหาย lock ค้าง ลอง kill (SIGTERM) + รอ ก่อนเสมอ -9 คือทางเลือกสุดท้าย
  • pkill -f ด้วย pattern กว้าง — pkill -f node ฆ่า Node ทุก process รวมของระบบ ตรวจ pgrep -af pattern ก่อน
  • killall บนระบบ non-Linux (Solaris) — ที่นั่น killall = ฆ่าทุก process บนเครื่อง! บน Linux ปลอดภัย แต่รู้ไว้
  • ส่ง SIGKILL ให้ process สถานะ D — ไม่ตาย มันติดรอ I/O แม้ SIGKILL ก็ต้องรอ kernel ปล่อย แก้ที่ต้นเหตุ (disk/mount)
  • kill %1 vs kill 1 — %1 = job number ใน shell นี้, 1 = PID; เผลอ kill -9 1 ไม่เป็นไร (systemd กันไว้) แต่ระวังพิมพ์ PID อื่นผิด
  • reload config ด้วยการ restart — หลาย daemon รับ SIGHUP เพื่อโหลด config ใหม่โดยไม่ตัด connection: kill -HUP $(pgrep -x nginx | head -1) หรือ systemctl reload (บทที่ 25)
  • ฆ่า parent แล้ว child ยังอยู่ — child อาจกลายเป็น orphan ที่ยังทำงาน ใช้ pkill -P <ppid> ฆ่า child หรือ kill -- -<PGID> ฆ่าทั้ง process group

สรุป

  • kill = ส่งสัญญาณ ไม่ใช่ “ฆ่า” เสมอไป
  • SIGTERM (15, ค่าเริ่มต้น) = ขอปิดสุภาพ, process cleanup ได้; SIGKILL (9) = บังคับตายทันที ไม่ cleanup (ทางเลือกสุดท้าย); SIGHUP (1) = daemon หลายตัวใช้ reload config
  • ลำดับ: kill PID → รอ → kill PID อีกที → kill -9 PID
  • ตามชื่อ: pkill ชื่อ (substring), killall ชื่อ (เป๊ะ), pkill -f "pattern" (ทั้ง command line — ระวัง!)
  • pgrep -af pattern ดูก่อนเสมอ ก่อน pkill
  • nice -n 19 cmd / renice ลด priority งานหนักที่ไม่เร่งด่วน
  • timeout 30 cmd ฆ่าคำสั่งที่เกินเวลา
  • zombie (Z) = ตายแล้วรอ parent เก็บ, ไม่กินทรัพยากร; orphan = systemd รับไปดูแล

บทถัดไปเราจะจัดการ service ที่ต้องรันตลอดเวลาด้วย systemd — systemctl, journalctl และการเขียน unit file