Linux เจ้าของไฟล์ root และ sudo
บทที่แล้วเรื่อง “สิทธิ์” (rwx) บทนี้เรื่อง “เจ้าของ” — ใครเป็นเจ้าของไฟล์ และใครคือ root ที่ข้ามสิทธิ์ทั้งหมดได้ สองเรื่องนี้ทำงานคู่กัน
เจ้าของไฟล์: user + group
จาก ls -l คอลัมน์ที่ 3 และ 4
-rw-r--r-- 1 somchai devs 1234 Sep 6 18:45 report.txt
│ │
│ └ กลุ่มเจ้าของ (group owner) = devs
└ ผู้ใช้เจ้าของ (user owner) = somchai- ไฟล์ที่คุณสร้าง เจ้าของคือคุณ กลุ่มคือกลุ่มหลักของคุณ (Ubuntu สร้างกลุ่มชื่อเดียวกับ username ให้)
- เจ้าของไฟล์ควบคุมสิทธิ์ของมันได้ (
chmod) และเปลี่ยนกลุ่มได้
chown — เปลี่ยนเจ้าของ
ต้องใช้ sudo เพราะการ “ยกไฟล์ให้คนอื่น” หรือ “แย่งไฟล์มาเป็นของตัว” เป็นเรื่องละเอียดอ่อนด้านความปลอดภัย
sudo chown somsri report.txt # เปลี่ยนเจ้าของเป็น somsri
sudo chown somsri:devs report.txt # เปลี่ยนทั้งเจ้าของและกลุ่ม
sudo chown :www-data report.txt # เปลี่ยนแค่กลุ่ม (มี : นำหน้า)
sudo chown -R www-data:www-data /var/www/mysite # ทั้งโฟลเดอร์chgrp เปลี่ยนแค่กลุ่ม (ทำได้เองถ้าคุณอยู่ในกลุ่มปลายทาง ไม่ต้อง sudo)
chgrp devs report.txtตัวอย่างจริงที่เจอบ่อย: เว็บเซิร์ฟเวอร์
Nginx/Apache รันในนามผู้ใช้ www-data ถ้าไฟล์เว็บเป็นของ root เว็บเซิร์ฟเวอร์อาจอ่านได้แต่เขียนไม่ได้ (อัปโหลดรูปไม่ได้ เขียน cache ไม่ได้) แก้ด้วย
sudo chown -R www-data:www-data /var/www/mysite
sudo find /var/www/mysite -type d -exec chmod 755 {} +
sudo find /var/www/mysite -type f -exec chmod 644 {} +root คือใคร
root (หรือ “superuser”) คือผู้ใช้พิเศษที่มี uid = 0 และ ข้ามการตรวจสอบสิทธิ์ทั้งหมด — อ่าน/เขียน/ลบไฟล์ไหนก็ได้ ฆ่า process ของใครก็ได้ ติดตั้ง/ลบซอฟต์แวร์ แก้ไฟล์ระบบ เปลี่ยนรหัสผ่านคนอื่น
พลังนี้อันตราย:
- พิมพ์
rm -rf /ผิด = ลบทั้งเครื่อง (ในนามผู้ใช้ธรรมดาจะโดนปฏิเสธเพราะไม่มีสิทธิ์) - โปรแกรมที่รันในนาม root ถ้ามีช่องโหว่ = ผู้โจมตีได้ทั้งเครื่อง
- ไม่มี “คุณแน่ใจไหม” — root สั่งอะไรระบบทำตามหมด
บน Ubuntu บัญชี root ถูกปิด login โดยตรง ตั้งแต่แรก — คุณเข้าใช้ root ผ่าน sudo แทน
sudo — ยืมสิทธิ์ root ทีละคำสั่ง
sudo (superuser do) รันคำสั่ง เดียว ที่ตามหลังในนามของ root
sudo apt install htop # ติดตั้งซอฟต์แวร์ (ต้องเป็น root)
sudo systemctl restart nginx # รีสตาร์ต service
sudo nano /etc/hosts # แก้ไฟล์ระบบครั้งแรกจะถามรหัสผ่าน ของคุณเอง (ไม่ใช่รหัส root — root ไม่มีรหัส) พิมพ์แล้วไม่ขึ้นจอ ปกติ จากนั้น sudo จะจำไว้ ~15 นาที ไม่ถามซ้ำ
ทำไม sudo ปลอดภัยกว่า login เป็น root
| login เป็น root | ใช้ sudo | |
|---|---|---|
| คำสั่งทั่วไป (ls, cd, vim) | รันในนาม root โดยไม่จำเป็น | รันในนามคุณ (ปลอดภัย) |
พิมพ์ rm ผิด | ลบได้ทุกอย่างทันที | โดนปฏิเสธ ถ้าไม่ได้ขึ้นต้นด้วย sudo |
| บันทึกว่าใครทำอะไร | ไม่รู้ว่าใคร (ทุกคนเป็น root) | /var/log/auth.log จดไว้หมด |
| เผลอเปิดทิ้งไว้ | ทั้ง session เป็น root | หมดเวลา 15 นาทีก็ถามใหม่ |
หลักคิด: ใช้สิทธิ์ต่ำสุดที่ทำงานได้ (least privilege) พิมพ์ sudo เฉพาะคำสั่งที่จำเป็นจริง ๆ จะได้เห็นตัวเองว่า “กำลังทำอะไรที่อันตราย”
sudo -i และ su – : เปิด shell แบบ root
บางทีต้องรันหลายคำสั่งติดกันในนาม root การพิมพ์ sudo ทุกบรรทัดน่าเบื่อ
sudo -i # เปิด shell ใหม่ในนาม root (prompt เปลี่ยนเป็น #)
# ... ทำงาน ...
exit # กลับมาเป็นตัวเองsudo -i= login shell เต็มในนาม root (โหลด environment ของ root)sudo -s= shell ในนาม root แต่คง environment เดิมsu -= สลับเป็นผู้ใช้ root โดยใช้ รหัสของ root (บน Ubuntu ใช้ไม่ได้เพราะ root ไม่มีรหัส — ใช้sudo -iแทน)su - somsri= สลับเป็นผู้ใช้ somsri (ต้องรู้รหัสของ somsri)
เตือน: ขณะอยู่ใน sudo -i prompt เป็น # ทุกคำสั่งคือ root ระวังเป็นพิเศษ ทำเสร็จ exit ทันที อย่าเปิดค้าง
whoami และ id — ฉันเป็นใครตอนนี้
whoamisomchaiiduid=1000(somchai) gid=1000(somchai) groups=1000(somchai),4(adm),27(sudo),100(users)uid=1000— ผู้ใช้ทั่วไปเริ่มที่ 1000 (root = 0)groups=...— กลุ่มที่คุณเป็นสมาชิก27(sudo)คือกุญแจ — เพราะอยู่ในกลุ่มsudoคุณถึงใช้คำสั่งsudoได้ (บทที่ 11 จะสอนเพิ่มคนเข้ากลุ่มนี้)
visudo — แก้ว่าใครใช้ sudo ได้ (แตะเบา ๆ)
ไฟล์ /etc/sudoers กำหนดว่าใคร/กลุ่มไหนรันอะไรผ่าน sudo ได้ ห้ามแก้ด้วย nano ตรง ๆ เพราะพิมพ์ผิดแล้วอาจ lock ทุกคนออกจาก sudo ใช้ visudo ซึ่งตรวจ syntax ก่อนบันทึก
sudo visudoบรรทัดสำคัญที่มีอยู่แล้วบน Ubuntu
# สมาชิกกลุ่ม sudo รัน sudo อะไรก็ได้ (หลังใส่รหัสผ่าน)
%sudo ALL=(ALL:ALL) ALLส่วนใหญ่ไม่ต้องแตะไฟล์นี้ — แค่เพิ่มคนเข้ากลุ่ม sudo ก็พอ (บทหน้า)
เรื่องที่คนมักพลาด
chownโดยลืม-Rกับโฟลเดอร์ — เปลี่ยนเจ้าของแค่ตัวโฟลเดอร์ ไฟล์ข้างในยังเป็นของเดิม เว็บก็ยังเขียนไม่ได้ ใช้sudo chown -R user:group dir/sudo rm -rfโดยไม่อ่านคำสั่งให้จบ — sudo ปลดเซฟตี้ทั้งหมด อ่าน path ให้ครบ ตรวจpwdก่อน Entersudoทุกคำสั่งเพราะขี้เกียจคิด — เสี่ยงเผลอทำเรื่องอันตราย และไฟล์ที่สร้างจะเป็นของ root (เช่นsudo touch ~/xแล้วแก้เองไม่ได้ ต้องsudo chownกลับ)- แก้
/etc/sudoersด้วย nano แล้วพิมพ์ผิด —sudoพังทั้งเครื่อง กู้ยาก ใช้sudo visudoเสมอ (มันตรวจ syntax ให้) suบน Ubuntu แล้ว “Authentication failure” — เพราะ root ไม่มีรหัส ใช้sudo -iแทน- เปิด
sudo -iทิ้งไว้ทั้งวัน — ทุกคำสั่งเป็น root เสี่ยงพลาดexitทันทีเมื่อเสร็จงาน - สับสน “เจ้าของ” กับ “สิทธิ์” —
chownเปลี่ยนว่า “ไฟล์เป็นของใคร”,chmodเปลี่ยนว่า “เจ้าของ/กลุ่ม/คนอื่น ทำอะไรได้บ้าง”
สรุป
- ทุกไฟล์มี เจ้าของ (user) และ กลุ่ม (group) — เห็นได้จากคอลัมน์ 3–4 ของ
ls -l sudo chown user:group ไฟล์เปลี่ยนเจ้าของ (ใช้-Rกับโฟลเดอร์),chgrpเปลี่ยนแค่กลุ่ม- กรณีคลาสสิก:
sudo chown -R www-data:www-data /var/www/siteให้เว็บเซิร์ฟเวอร์เขียนไฟล์ได้ - root = ผู้ใช้ uid 0 ข้ามสิทธิ์ทั้งหมด — Ubuntu ปิด login ตรงไว้ ใช้ผ่าน
sudo sudo คำสั่ง= รันคำสั่งเดียวในนาม root (ถามรหัสของคุณ, จำ 15 นาที) — ปลอดภัยกว่าและมี logsudo -iเปิด shell root เต็ม (prompt#) —exitทันทีเมื่อเสร็จwhoami/idดูว่าเป็นใคร — อยู่กลุ่มsudoถึงจะใช้sudoได้- แก้สิทธิ์ sudo ด้วย
sudo visudoเท่านั้น ห้ามแก้/etc/sudoersตรง ๆ
บทถัดไปเราจะสร้างและจัดการผู้ใช้กับกลุ่มเอง — adduser, passwd, และ usermod -aG เพื่อเพิ่มคนเข้ากลุ่ม sudo