Linux เจ้าของไฟล์ root และ sudo



บทที่แล้วเรื่อง “สิทธิ์” (rwx) บทนี้เรื่อง “เจ้าของ” — ใครเป็นเจ้าของไฟล์ และใครคือ root ที่ข้ามสิทธิ์ทั้งหมดได้ สองเรื่องนี้ทำงานคู่กัน

เจ้าของไฟล์: user + group

จาก ls -l คอลัมน์ที่ 3 และ 4

-rw-r--r-- 1 somchai devs 1234 Sep 6 18:45 report.txt
              │       │
              │       └ กลุ่มเจ้าของ (group owner) = devs
              └ ผู้ใช้เจ้าของ (user owner) = somchai
  • ไฟล์ที่คุณสร้าง เจ้าของคือคุณ กลุ่มคือกลุ่มหลักของคุณ (Ubuntu สร้างกลุ่มชื่อเดียวกับ username ให้)
  • เจ้าของไฟล์ควบคุมสิทธิ์ของมันได้ (chmod) และเปลี่ยนกลุ่มได้

chown — เปลี่ยนเจ้าของ

ต้องใช้ sudo เพราะการ “ยกไฟล์ให้คนอื่น” หรือ “แย่งไฟล์มาเป็นของตัว” เป็นเรื่องละเอียดอ่อนด้านความปลอดภัย

sudo chown somsri report.txt            # เปลี่ยนเจ้าของเป็น somsri
sudo chown somsri:devs report.txt       # เปลี่ยนทั้งเจ้าของและกลุ่ม
sudo chown :www-data report.txt         # เปลี่ยนแค่กลุ่ม (มี : นำหน้า)
sudo chown -R www-data:www-data /var/www/mysite    # ทั้งโฟลเดอร์

chgrp เปลี่ยนแค่กลุ่ม (ทำได้เองถ้าคุณอยู่ในกลุ่มปลายทาง ไม่ต้อง sudo)

chgrp devs report.txt

ตัวอย่างจริงที่เจอบ่อย: เว็บเซิร์ฟเวอร์

Nginx/Apache รันในนามผู้ใช้ www-data ถ้าไฟล์เว็บเป็นของ root เว็บเซิร์ฟเวอร์อาจอ่านได้แต่เขียนไม่ได้ (อัปโหลดรูปไม่ได้ เขียน cache ไม่ได้) แก้ด้วย

sudo chown -R www-data:www-data /var/www/mysite
sudo find /var/www/mysite -type d -exec chmod 755 {} +
sudo find /var/www/mysite -type f -exec chmod 644 {} +

root คือใคร

root (หรือ “superuser”) คือผู้ใช้พิเศษที่มี uid = 0 และ ข้ามการตรวจสอบสิทธิ์ทั้งหมด — อ่าน/เขียน/ลบไฟล์ไหนก็ได้ ฆ่า process ของใครก็ได้ ติดตั้ง/ลบซอฟต์แวร์ แก้ไฟล์ระบบ เปลี่ยนรหัสผ่านคนอื่น

พลังนี้อันตราย:

  • พิมพ์ rm -rf / ผิด = ลบทั้งเครื่อง (ในนามผู้ใช้ธรรมดาจะโดนปฏิเสธเพราะไม่มีสิทธิ์)
  • โปรแกรมที่รันในนาม root ถ้ามีช่องโหว่ = ผู้โจมตีได้ทั้งเครื่อง
  • ไม่มี “คุณแน่ใจไหม” — root สั่งอะไรระบบทำตามหมด

บน Ubuntu บัญชี root ถูกปิด login โดยตรง ตั้งแต่แรก — คุณเข้าใช้ root ผ่าน sudo แทน

sudo — ยืมสิทธิ์ root ทีละคำสั่ง

sudo (superuser do) รันคำสั่ง เดียว ที่ตามหลังในนามของ root

sudo apt install htop           # ติดตั้งซอฟต์แวร์ (ต้องเป็น root)
sudo systemctl restart nginx    # รีสตาร์ต service
sudo nano /etc/hosts            # แก้ไฟล์ระบบ

ครั้งแรกจะถามรหัสผ่าน ของคุณเอง (ไม่ใช่รหัส root — root ไม่มีรหัส) พิมพ์แล้วไม่ขึ้นจอ ปกติ จากนั้น sudo จะจำไว้ ~15 นาที ไม่ถามซ้ำ

ทำไม sudo ปลอดภัยกว่า login เป็น root

login เป็น rootใช้ sudo
คำสั่งทั่วไป (ls, cd, vim)รันในนาม root โดยไม่จำเป็นรันในนามคุณ (ปลอดภัย)
พิมพ์ rm ผิดลบได้ทุกอย่างทันทีโดนปฏิเสธ ถ้าไม่ได้ขึ้นต้นด้วย sudo
บันทึกว่าใครทำอะไรไม่รู้ว่าใคร (ทุกคนเป็น root)/var/log/auth.log จดไว้หมด
เผลอเปิดทิ้งไว้ทั้ง session เป็น rootหมดเวลา 15 นาทีก็ถามใหม่

หลักคิด: ใช้สิทธิ์ต่ำสุดที่ทำงานได้ (least privilege) พิมพ์ sudo เฉพาะคำสั่งที่จำเป็นจริง ๆ จะได้เห็นตัวเองว่า “กำลังทำอะไรที่อันตราย”

sudo -i และ su – : เปิด shell แบบ root

บางทีต้องรันหลายคำสั่งติดกันในนาม root การพิมพ์ sudo ทุกบรรทัดน่าเบื่อ

sudo -i             # เปิด shell ใหม่ในนาม root (prompt เปลี่ยนเป็น #)
# ... ทำงาน ...
exit                # กลับมาเป็นตัวเอง
  • sudo -i = login shell เต็มในนาม root (โหลด environment ของ root)
  • sudo -s = shell ในนาม root แต่คง environment เดิม
  • su - = สลับเป็นผู้ใช้ root โดยใช้ รหัสของ root (บน Ubuntu ใช้ไม่ได้เพราะ root ไม่มีรหัส — ใช้ sudo -i แทน)
  • su - somsri = สลับเป็นผู้ใช้ somsri (ต้องรู้รหัสของ somsri)

เตือน: ขณะอยู่ใน sudo -i prompt เป็น # ทุกคำสั่งคือ root ระวังเป็นพิเศษ ทำเสร็จ exit ทันที อย่าเปิดค้าง

whoami และ id — ฉันเป็นใครตอนนี้

whoami
somchai
id
uid=1000(somchai) gid=1000(somchai) groups=1000(somchai),4(adm),27(sudo),100(users)
  • uid=1000 — ผู้ใช้ทั่วไปเริ่มที่ 1000 (root = 0)
  • groups=... — กลุ่มที่คุณเป็นสมาชิก 27(sudo) คือกุญแจ — เพราะอยู่ในกลุ่ม sudo คุณถึงใช้คำสั่ง sudo ได้ (บทที่ 11 จะสอนเพิ่มคนเข้ากลุ่มนี้)

visudo — แก้ว่าใครใช้ sudo ได้ (แตะเบา ๆ)

ไฟล์ /etc/sudoers กำหนดว่าใคร/กลุ่มไหนรันอะไรผ่าน sudo ได้ ห้ามแก้ด้วย nano ตรง ๆ เพราะพิมพ์ผิดแล้วอาจ lock ทุกคนออกจาก sudo ใช้ visudo ซึ่งตรวจ syntax ก่อนบันทึก

sudo visudo

บรรทัดสำคัญที่มีอยู่แล้วบน Ubuntu

# สมาชิกกลุ่ม sudo รัน sudo อะไรก็ได้ (หลังใส่รหัสผ่าน)
%sudo   ALL=(ALL:ALL) ALL

ส่วนใหญ่ไม่ต้องแตะไฟล์นี้ — แค่เพิ่มคนเข้ากลุ่ม sudo ก็พอ (บทหน้า)

เรื่องที่คนมักพลาด

  • chown โดยลืม -R กับโฟลเดอร์ — เปลี่ยนเจ้าของแค่ตัวโฟลเดอร์ ไฟล์ข้างในยังเป็นของเดิม เว็บก็ยังเขียนไม่ได้ ใช้ sudo chown -R user:group dir/
  • sudo rm -rf โดยไม่อ่านคำสั่งให้จบ — sudo ปลดเซฟตี้ทั้งหมด อ่าน path ให้ครบ ตรวจ pwd ก่อน Enter
  • sudo ทุกคำสั่งเพราะขี้เกียจคิด — เสี่ยงเผลอทำเรื่องอันตราย และไฟล์ที่สร้างจะเป็นของ root (เช่น sudo touch ~/x แล้วแก้เองไม่ได้ ต้อง sudo chown กลับ)
  • แก้ /etc/sudoers ด้วย nano แล้วพิมพ์ผิด — sudo พังทั้งเครื่อง กู้ยาก ใช้ sudo visudo เสมอ (มันตรวจ syntax ให้)
  • su บน Ubuntu แล้ว “Authentication failure” — เพราะ root ไม่มีรหัส ใช้ sudo -i แทน
  • เปิด sudo -i ทิ้งไว้ทั้งวัน — ทุกคำสั่งเป็น root เสี่ยงพลาด exit ทันทีเมื่อเสร็จงาน
  • สับสน “เจ้าของ” กับ “สิทธิ์” — chown เปลี่ยนว่า “ไฟล์เป็นของใคร”, chmod เปลี่ยนว่า “เจ้าของ/กลุ่ม/คนอื่น ทำอะไรได้บ้าง”

สรุป

  • ทุกไฟล์มี เจ้าของ (user) และ กลุ่ม (group) — เห็นได้จากคอลัมน์ 3–4 ของ ls -l
  • sudo chown user:group ไฟล์ เปลี่ยนเจ้าของ (ใช้ -R กับโฟลเดอร์), chgrp เปลี่ยนแค่กลุ่ม
  • กรณีคลาสสิก: sudo chown -R www-data:www-data /var/www/site ให้เว็บเซิร์ฟเวอร์เขียนไฟล์ได้
  • root = ผู้ใช้ uid 0 ข้ามสิทธิ์ทั้งหมด — Ubuntu ปิด login ตรงไว้ ใช้ผ่าน sudo
  • sudo คำสั่ง = รันคำสั่งเดียวในนาม root (ถามรหัสของคุณ, จำ 15 นาที) — ปลอดภัยกว่าและมี log
  • sudo -i เปิด shell root เต็ม (prompt #) — exit ทันทีเมื่อเสร็จ
  • whoami / id ดูว่าเป็นใคร — อยู่กลุ่ม sudo ถึงจะใช้ sudo ได้
  • แก้สิทธิ์ sudo ด้วย sudo visudo เท่านั้น ห้ามแก้ /etc/sudoers ตรง ๆ

บทถัดไปเราจะสร้างและจัดการผู้ใช้กับกลุ่มเอง — adduser, passwd, และ usermod -aG เพื่อเพิ่มคนเข้ากลุ่ม sudo