Linux hard link และ symbolic link
Windows มี “shortcut” Linux มีลิงก์ 2 แบบที่ทำงานคนละระดับกัน เข้าใจเรื่องนี้แล้วจะเข้าใจว่าทำไมลบไฟล์แล้วดิสก์ไม่ว่างขึ้น และทำไม deploy สมัยใหม่ชอบใช้ symlink ชื่อ current
ก่อนอื่น: inode คืออะไร
ลองคิดว่าไฟล์หนึ่งไฟล์มี 2 ส่วน
report.txt ← ชื่อไฟล์ (อยู่ในโฟลเดอร์)
│
│ ชี้ไป
▼
inode #265193 ← อยู่ในตารางของระบบไฟล์
├─ เจ้าของ, สิทธิ์, ขนาด, เวลา
├─ ตำแหน่งข้อมูลจริงบนดิสก์
└─ จำนวนชื่อที่ชี้มา (link count)- ชื่อไฟล์ เป็นแค่ป้ายในโฟลเดอร์ที่ชี้ไปยัง inode
- inode เก็บ metadata ทั้งหมด + ชี้ไปยังข้อมูลจริงบนดิสก์
- inode ไม่เก็บ “ชื่อ” ของตัวเอง — ชื่ออยู่ในโฟลเดอร์
ดูเลข inode ด้วย
ls -i report.txt265193 report.txthard link — ชื่อที่สองที่ชี้ inode เดียวกัน
ln report.txt report-copy.txt
ls -li report.txt report-copy.txt265193 -rw-r--r-- 2 somchai somchai 100 Sep 7 15:00 report.txt
265193 -rw-r--r-- 2 somchai somchai 100 Sep 7 15:00 report-copy.txtสังเกต
- เลข inode เหมือนกัน (265193) — ทั้งสองชื่อคือไฟล์เดียวกันจริง ๆ ไม่ใช่สำเนา
- link count เป็น 2 (คอลัมน์หลังสิทธิ์) — มี 2 ชื่อชี้มาที่ inode นี้
- แก้ผ่านชื่อไหน อีกชื่อก็เห็นการเปลี่ยนแปลง (เพราะเป็นข้อมูลก้อนเดียว)
echo "เพิ่มบรรทัด" >> report-copy.txt
cat report.txt # เห็นบรรทัดที่เพิ่งเพิ่มด้วยลบต้นทาง — hard link ยังอยู่
rm report.txt
cat report-copy.txt # ยังอ่านได้ปกติ! ข้อมูลไม่หายข้อมูลจริงจะถูกลบก็ต่อเมื่อ link count เหลือ 0 (ไม่มีชื่อไหนชี้มาแล้ว) นี่คือเหตุผลที่ rm จริง ๆ ชื่อเต็มคือ “unlink” — มันแค่ลบชื่อ ลด link count
ข้อจำกัดของ hard link
- ข้ามระบบไฟล์ (partition/ดิสก์คนละลูก) ไม่ได้ — inode เป็นของแต่ละระบบไฟล์
- ลิงก์ไปยังโฟลเดอร์ไม่ได้ (กันไม่ให้เกิดวนลูป)
symbolic link (symlink / soft link) — ป้ายบอกทาง
ln -s /var/www/site-v2 current
ls -li current266001 lrwxrwxrwx 1 somchai somchai 18 Sep 7 15:10 current -> /var/www/site-v2สังเกต
- inode ต่างกัน (266001) — symlink เป็นไฟล์ของตัวเอง
lนำหน้า และมี-> /var/www/site-v2บอกว่าชี้ไปไหน- ขนาด 18 = ความยาวของข้อความ path ที่มันเก็บ
symlink คือไฟล์เล็ก ๆ ที่ข้างในเก็บแค่ “ข้อความ path” ไปยังเป้าหมาย พอเปิด current ระบบจะตามไปเปิด /var/www/site-v2 ให้อัตโนมัติ
ลบต้นทาง — symlink พัง
rm -rf /var/www/site-v2
ls -l current
cat current/index.htmlcurrent -> /var/www/site-v2
cat: current/index.html: No such file or directorysymlink กลายเป็น “broken link” (dangling) — ยังชี้ไปที่เดิม แต่ที่เดิมไม่มีแล้ว ls มักแสดงเป็นสีแดงกะพริบ
ข้อดีของ symlink
- ข้ามระบบไฟล์ได้
- ลิงก์ไปยังโฟลเดอร์ได้
- เห็นชัดว่าชี้ไปไหน (
ls -l)
hard link vs symlink — ตารางสรุป
| hard link | symbolic link | |
|---|---|---|
| สร้างด้วย | ln a b | ln -s a b |
| inode | เดียวกันกับต้นทาง | ของตัวเอง |
| ลบต้นทางแล้ว | ยังใช้ได้ (ข้อมูลอยู่) | พัง (broken) |
| ข้ามดิสก์/partition | ไม่ได้ | ได้ |
| ลิงก์โฟลเดอร์ | ไม่ได้ | ได้ |
เห็นเป้าหมายใน ls -l | ไม่เห็น (ดูเหมือนไฟล์ปกติ) | เห็น (-> เป้าหมาย) |
| ใช้บ่อยแค่ไหน | นาน ๆ ที | บ่อยมาก |
เอาจริง ๆ 95% ของเวลาคุณจะใช้ ln -s hard link เป็นความรู้ไว้เข้าใจว่าระบบไฟล์ทำงานยังไง
กรณีใช้จริงของ symlink
1. ชี้ “เวอร์ชันปัจจุบัน” ในการ deploy
/var/www/
├── releases/
│ ├── 2026-09-05-1400/
│ ├── 2026-09-06-0930/
│ └── 2026-09-07-1610/ ← เวอร์ชันล่าสุด
└── current -> releases/2026-09-07-1610/Nginx ชี้ไปที่ /var/www/current เสมอ พอ deploy เวอร์ชันใหม่ ก็แค่
ln -sfn releases/2026-09-07-1610 /var/www/current-f= เขียนทับ symlink เดิม-n= ถ้าปลายทางเป็น symlink ที่ชี้โฟลเดอร์อยู่ อย่าตามเข้าไป (สำคัญมาก ไม่งั้นมันสร้างลิงก์ซ้อนข้างใน)
การสลับเวอร์ชันเป็นแค่การเปลี่ยน symlink — เร็วและ rollback ง่าย (ชี้กลับเวอร์ชันเก่า)
2. จัดการ dotfiles
เก็บไฟล์ตั้งค่าไว้ใน repo Git แล้ว symlink กลับเข้าที่ (บทที่ 38)
ln -s ~/dotfiles/bashrc ~/.bashrc
ln -s ~/dotfiles/nanorc ~/.nanorcแก้ไฟล์ในโฟลเดอร์ dotfiles/ = แก้ไฟล์ตั้งค่าจริง และ commit เข้า Git ได้
3. ทำให้คำสั่งเวอร์ชันหนึ่งเป็นค่าเริ่มต้น
ls -l /usr/bin/python3
# python3 -> python3.12จัดการ symlink
readlink current # symlink นี้ชี้ไปไหน (ตรง ๆ)
readlink -f current # ตามไปจนสุด ได้ path จริง (absolute)
ln -sfn เป้าหมายใหม่ ชื่อลิงก์ # อัปเดต symlink ที่มีอยู่
rm ชื่อลิงก์ # ลบ symlink (ไม่กระทบเป้าหมาย)
find . -xtype l # หา broken symlink ทั้งหมดระวัง:
rm current/(มี/ต่อท้าย) กับrm -r currentอาจตีความให้ลบข้างในเป้าหมาย ให้rm currentเฉย ๆ เพื่อลบแค่ตัว symlink
เรื่องที่คนมักพลาด
rm symlink/มี/ต่อท้าย — บางคำสั่งจะตามเข้าไปทำกับเป้าหมาย ลบ symlink ให้พิมพ์rm ชื่อไม่มี/ln -sแล้วใช้ relative path ผิดที่ —ln -s ../data currentลิงก์เก็บข้อความ../dataตรง ๆ ถ้าย้าย symlink ไปโฟลเดอร์อื่น มันจะชี้ผิด ใช้ absolute path (ln -s /full/path/data current) จะปลอดภัยกว่า- ลืม
-nตอนอัปเดต symlink ที่ชี้โฟลเดอร์ —ln -sf new currentเมื่อcurrentชี้โฟลเดอร์อยู่ จะสร้างลิงก์ข้างในโฟลเดอร์นั้นแทน ใช้ln -sfn - นับว่า hard link คือ “สำเนา” ที่ประหยัดที่ — ไม่ใช่สำเนา มันคือไฟล์เดียวกัน แก้ที่หนึ่งกระทบทุกที่
- งงว่าลบไฟล์ใหญ่แล้วดิสก์ไม่ว่าง — อาจมี process เปิดไฟล์นั้นค้างอยู่ (link count ทางเทคนิคยังไม่ 0) หรือมี hard link อื่น;
lsof | grep deletedช่วยหา - ก๊อป symlink ด้วย
cpแล้วได้ไฟล์จริงแทนลิงก์ —cpตามลิงก์โดยปริยาย ใช้cp -P(หรือcp -a) เพื่อก๊อปตัว symlink เอง
สรุป
- ทุกไฟล์ = ชื่อ (ในโฟลเดอร์) ชี้ไปยัง inode (metadata + ข้อมูลจริง);
ls -iดูเลข inode - hard link (
ln a b): ชื่อที่สองชี้ inode เดียวกัน — ลบต้นทางข้อมูลไม่หาย (ตราบใดที่ link count > 0), ข้ามดิสก์/ลิงก์โฟลเดอร์ไม่ได้ - symbolic link (
ln -s a b): ไฟล์เล็กที่เก็บ path ไปเป้าหมาย — ลบต้นทางแล้วพัง, ข้ามดิสก์และลิงก์โฟลเดอร์ได้, เห็น-> เป้าหมายในls -l - ใช้
ln -sเป็นหลัก (95% ของงาน) — สลับเวอร์ชัน deploy, จัดการ dotfiles - อัปเดต symlink โฟลเดอร์:
ln -sfn เป้าหมายใหม่ ชื่อ(ต้องมี-n) readlink -fตามลิงก์ถึงปลายทางจริง,find . -xtype lหา broken link
บทถัดไปเราจะเรียนค้นหาไฟล์ในเครื่องด้วย find และ locate — เจาะตามชื่อ ขนาด เวลา และสั่งทำกับผลลัพธ์