Linux เงื่อนไข วนซ้ำ และฟังก์ชันใน bash



บทที่แล้วสคริปต์ทำงานเป็นเส้นตรง บทนี้จะให้มัน “ตัดสินใจ” และ “ทำซ้ำ” — เปลี่ยนจากรายการคำสั่งเป็นโปรแกรมจริง

if — ตัดสินใจ

if [ เงื่อนไข ]; then
    คำสั่ง
elif [ เงื่อนไขอื่น ]; then
    คำสั่ง
else
    คำสั่ง
fi

ตัวอย่าง

#!/bin/bash
file="$1"

if [ -f "$file" ]; then
    echo "$file เป็นไฟล์"
elif [ -d "$file" ]; then
    echo "$file เป็นโฟลเดอร์"
else
    echo "$file ไม่มีอยู่"
fi

สำคัญ: ต้องมีช่องว่างรอบ [ และ ] — [ -f "$file" ] ถูก, [-f "$file"] ผิด ([ จริง ๆ เป็นคำสั่ง)

test operators

ทดสอบไฟล์

ตัวจริงเมื่อ
-e pathมีอยู่ (ไฟล์หรือโฟลเดอร์)
-f pathเป็นไฟล์ธรรมดา
-d pathเป็นโฟลเดอร์
-L pathเป็น symbolic link
-r / -w / -xอ่าน / เขียน / รัน ได้
-s pathมีอยู่และไม่ว่างเปล่า
f1 -nt f2f1 ใหม่กว่า f2 (newer than)
f1 -ot f2f1 เก่ากว่า f2

ทดสอบข้อความ

ตัวจริงเมื่อ
-z "$s"สตริงว่าง (zero length)
-n "$s"สตริงไม่ว่าง
"$a" = "$b"เท่ากัน (ใน [[ ]] ใช้ == ก็ได้)
"$a" != "$b"ไม่เท่ากัน

ทดสอบตัวเลข (ต่างจากข้อความ!)

ตัวหมายถึง
-eqเท่ากัน (equal)
-neไม่เท่ากัน
-lt / -leน้อยกว่า / น้อยกว่าหรือเท่ากับ
-gt / -geมากกว่า / มากกว่าหรือเท่ากับ
if [ "$count" -gt 10 ]; then echo "เยอะ"; fi
if [ "$name" = "admin" ]; then echo "สวัสดี admin"; fi
if [ -z "$input" ]; then echo "ไม่ได้กรอกอะไร"; fi

อย่าสับสน: [ "$a" = "$b" ] เทียบข้อความ, [ "$a" -eq "$b" ] เทียบตัวเลข — [ "10" = "10.0" ] เป็นเท็จ แต่ [ 10 -eq 10 ] (ถ้าเทียบได้) เป็นจริง

[ ] vs [[ ]]

[ ] (test)[[ ]] (bash keyword)
มาตรฐานPOSIX (ใช้ได้ทุก shell)bash เท่านั้น
ตัวแปรว่าง/ไม่ครอบ quoteพังง่ายปลอดภัยกว่า
&& || ข้างในไม่ได้ (ต้อง -a -o)ได้
จับคู่ patternไม่ได้ได้: [[ $f == *.txt ]]
regexไม่ได้ได้: [[ $s =~ ^[0-9]+$ ]]

คำแนะนำ: ใช้ [[ ]] เสมอในสคริปต์ bash ปลอดภัยกว่าและทำได้มากกว่า

if [[ -f "$file" && -r "$file" ]]; then echo "อ่านไฟล์ได้"; fi
if [[ "$name" == admin* ]]; then echo "ชื่อขึ้นต้นด้วย admin"; fi
if [[ "$input" =~ ^[0-9]+$ ]]; then echo "เป็นตัวเลขล้วน"; fi

เทียบตัวเลขแบบ (( ))

if (( count > 10 )); then echo "เยอะ"; fi
if (( a + b == 100 )); then ...; fi
(( total = price * qty ))
(( i++ ))

(( )) ใช้เครื่องหมายคณิตแบบปกติ (> < == + *) อ่านง่ายกว่า -gt -eq เมื่อทำงานกับตัวเลข

for — วนตามรายการ

for name in Somchai Somsri Somsak; do
    echo "สวัสดี $name"
done

for file in *.txt; do              # วนไฟล์ (glob)
    echo "กำลังประมวลผล $file"
    wc -l "$file"
done

for i in {1..5}; do                # วนตามช่วง
    echo "รอบที่ $i"
done

for i in $(seq 1 2 20); do         # 1 3 5 ... 19
    echo $i
done

for (( i=0; i<10; i++ )); do       # แบบภาษา C
    echo $i
done

for server in web01 web02 db01; do  # วน SSH หลายเครื่อง
    ssh "$server" "uptime"
done

วนแต่ละบรรทัดของไฟล์ (ใช้ while read ดีกว่า — ดูด้านล่าง)

while — วนตราบใดที่เงื่อนไขจริง

count=1
while [[ $count -le 5 ]]; do
    echo "รอบที่ $count"
    (( count++ ))
done

# รอจนไฟล์ปรากฏ
while [[ ! -f /tmp/ready ]]; do
    echo "รอสัญญาณ..."
    sleep 2
done

# อ่านไฟล์ทีละบรรทัด (วิธีที่ถูกต้อง)
while IFS= read -r line; do
    echo "บรรทัด: $line"
done < input.txt

# อ่านผลลัพธ์คำสั่งทีละบรรทัด
ps aux | while read -r user pid rest; do
    echo "$user รัน PID $pid"
done

IFS= read -r line = อ่านทั้งบรรทัดตรง ๆ ไม่ตัดช่องว่างหน้าหลัง ไม่ตีความ \ — เป็นสูตรมาตรฐานสำหรับอ่านไฟล์

until — วนจนกว่าเงื่อนไขจะจริง (ตรงข้าม while)

until ping -c1 -W1 example.com &>/dev/null; do
    echo "ยังต่อเน็ตไม่ได้ รอ..."
    sleep 5
done
echo "ออนไลน์แล้ว"

break และ continue

for f in *.log; do
    [[ -s "$f" ]] || continue        # ข้ามไฟล์ว่าง
    grep -q FATAL "$f" && break        # เจอ FATAL หยุดทั้งลูป
    echo "ตรวจ $f ผ่าน"
done

case — เลือกหลายทาง

case "$1" in
    start)
        echo "กำลังเริ่ม..."
        ;;
    stop)
        echo "กำลังหยุด..."
        ;;
    restart|reload)               # หลายค่า
        echo "กำลังรีสตาร์ท..."
        ;;
    *.txt)                         # จับคู่ pattern ได้
        echo "$1 เป็นไฟล์ข้อความ"
        ;;
    *)                             # ค่าอื่น ๆ ทั้งหมด (default)
        echo "ใช้งาน: $0 {start|stop|restart}" >&2
        exit 1
        ;;
esac

case เหมาะกับสคริปต์ที่รับคำสั่งย่อย (เหมือน systemctl start/stop/...)

ฟังก์ชัน

#!/bin/bash

# ประกาศฟังก์ชัน
log() {
    echo "[$(date +%T)] $*"
}

backup_dir() {
    local src="$1"                        # local = ตัวแปรเฉพาะในฟังก์ชัน
    local dest="${2:-$HOME/backups}"
    local ts
    ts=$(date +%Y%m%d)

    if [[ ! -d "$src" ]]; then
        log "ไม่พบโฟลเดอร์: $src"
        return 1                           # return code (ไม่ใช่ค่าจริง)
    fi

    mkdir -p "$dest"
    tar -czf "$dest/$(basename "$src")-$ts.tar.gz" -C "$(dirname "$src")" "$(basename "$src")"
    log "สำรอง $src เสร็จ"
}

# เรียกใช้ (เหมือนคำสั่ง ไม่มีวงเล็บ)
log "เริ่มทำงาน"
backup_dir ~/projects
if backup_dir ~/ไม่มีจริง; then
    echo "สำเร็จ"
else
    echo "ล้มเหลว (return code $?)"
fi

จุดสำคัญ

  • ประกาศ: ชื่อ() { ... } — ต้องประกาศก่อนเรียก
  • เรียก: ชื่อ arg1 arg2 (ไม่มีวงเล็บ) — พารามิเตอร์เข้าเป็น $1 $2 เหมือนสคริปต์
  • local var — ทำให้ตัวแปรอยู่แค่ในฟังก์ชัน (ไม่ใส่ = เป็น global รั่วออกไป)
  • return N — ส่ง exit code (0–255) ไม่ใช่ “ค่า”; อยากส่งค่ากลับให้ echo แล้วรับด้วย result=$(myfunc)
get_free_mem() {
    free -m | awk '/^Mem:/ {print $7}'
}
available=$(get_free_mem)
echo "แรมว่าง $available MB"

ตัวอย่างจริง: health check หลาย service

#!/bin/bash
set -euo pipefail

services=(nginx mysql redis-server ssh)
failed=0

check() {
    local svc="$1"
    if systemctl is-active --quiet "$svc"; then
        echo "  [OK]   $svc"
    else
        echo "  [FAIL] $svc"
        return 1
    fi
}

echo "ตรวจสอบ service..."
for svc in "${services[@]}"; do
    check "$svc" || (( failed++ ))
done

if (( failed > 0 )); then
    echo "มี $failed service ที่มีปัญหา"
    exit 1
fi
echo "ทุก service ปกติ"

เรื่องที่คนมักพลาด

  • ลืมช่องว่างใน [ ] — [$x = 1] ผิด, [ "$x" = 1 ] ถูก ([ เป็นคำสั่ง ต้องมีช่องว่างคั่น)
  • เทียบตัวเลขด้วย = หรือ > — [ "$a" > "$b" ] เทียบข้อความ และ > ยังถูกตีความเป็น redirect! ใช้ [ "$a" -gt "$b" ] หรือ (( a > b ))
  • ไม่ครอบ quote ใน [ ] — [ $x = 1 ] เมื่อ $x ว่าง กลายเป็น [ = 1 ] = syntax error; [[ ]] ทนกว่าแต่ก็ควรครอบ
  • ลืม local ในฟังก์ชัน — ตัวแปรรั่วออกไปทับตัวแปรข้างนอกชื่อเดียวกัน โดยเฉพาะ i ในลูป
  • คิดว่า return ส่งค่ากลับ — return ส่งแค่ exit code (0–255); ส่งค่าจริงต้อง echo + $(...)
  • for line in $(cat file) — พังกับช่องว่าง/บรรทัดว่าง ใช้ while IFS= read -r line; do ... done < file
  • case ลืม ;; — แต่ละ branch ต้องปิดด้วย ;; ไม่งั้น syntax error
  • array แบบ ${arr} ไม่ครอบ [@] — for x in ${services} ได้แค่ตัวแรก; ต้อง "${services[@]}"

สรุป

  • if [[ เงื่อนไข ]]; then ... elif ... else ... fi — ใช้ [[ ]] เสมอ (ปลอดภัยกว่า [ ])
  • test: ไฟล์ -f -d -e -s -r; ข้อความ -z -n =; ตัวเลข -eq -lt -gt (ไม่ใช่ = < >)
  • ตัวเลขเขียนสวยด้วย (( a > b )), (( i++ ))
  • for x in รายการ; do; for f in *.txt; for i in {1..10}; for ((i=0;i<n;i++))
  • while [[ ... ]]; อ่านไฟล์: while IFS= read -r line; do ... done < file
  • until = วนจนเงื่อนไขจริง; break / continue คุมลูป
  • case "$x" in a) ...;; b|c) ...;; *) ...;; esac — เลือกหลายทาง จับ pattern ได้
  • ฟังก์ชัน: name() { local v="$1"; ...; return N; } เรียกด้วย name arg; ส่งค่าจริงด้วย echo + $(name)

บทถัดไปเราจะตั้งงานให้รันเองตามเวลาด้วย cron — ฟิลด์เวลา 5 ช่อง, @daily, และการเก็บ log