Linux เงื่อนไข วนซ้ำ และฟังก์ชันใน bash
บทที่แล้วสคริปต์ทำงานเป็นเส้นตรง บทนี้จะให้มัน “ตัดสินใจ” และ “ทำซ้ำ” — เปลี่ยนจากรายการคำสั่งเป็นโปรแกรมจริง
if — ตัดสินใจ
if [ เงื่อนไข ]; then
คำสั่ง
elif [ เงื่อนไขอื่น ]; then
คำสั่ง
else
คำสั่ง
fiตัวอย่าง
#!/bin/bash
file="$1"
if [ -f "$file" ]; then
echo "$file เป็นไฟล์"
elif [ -d "$file" ]; then
echo "$file เป็นโฟลเดอร์"
else
echo "$file ไม่มีอยู่"
fiสำคัญ: ต้องมีช่องว่างรอบ [ และ ] — [ -f "$file" ] ถูก, [-f "$file"] ผิด ([ จริง ๆ เป็นคำสั่ง)
test operators
ทดสอบไฟล์
| ตัว | จริงเมื่อ |
|---|---|
-e path | มีอยู่ (ไฟล์หรือโฟลเดอร์) |
-f path | เป็นไฟล์ธรรมดา |
-d path | เป็นโฟลเดอร์ |
-L path | เป็น symbolic link |
-r / -w / -x | อ่าน / เขียน / รัน ได้ |
-s path | มีอยู่และไม่ว่างเปล่า |
f1 -nt f2 | f1 ใหม่กว่า f2 (newer than) |
f1 -ot f2 | f1 เก่ากว่า f2 |
ทดสอบข้อความ
| ตัว | จริงเมื่อ |
|---|---|
-z "$s" | สตริงว่าง (zero length) |
-n "$s" | สตริงไม่ว่าง |
"$a" = "$b" | เท่ากัน (ใน [[ ]] ใช้ == ก็ได้) |
"$a" != "$b" | ไม่เท่ากัน |
ทดสอบตัวเลข (ต่างจากข้อความ!)
| ตัว | หมายถึง |
|---|---|
-eq | เท่ากัน (equal) |
-ne | ไม่เท่ากัน |
-lt / -le | น้อยกว่า / น้อยกว่าหรือเท่ากับ |
-gt / -ge | มากกว่า / มากกว่าหรือเท่ากับ |
if [ "$count" -gt 10 ]; then echo "เยอะ"; fi
if [ "$name" = "admin" ]; then echo "สวัสดี admin"; fi
if [ -z "$input" ]; then echo "ไม่ได้กรอกอะไร"; fiอย่าสับสน: [ "$a" = "$b" ] เทียบข้อความ, [ "$a" -eq "$b" ] เทียบตัวเลข — [ "10" = "10.0" ] เป็นเท็จ แต่ [ 10 -eq 10 ] (ถ้าเทียบได้) เป็นจริง
[ ] vs [[ ]]
[ ] (test) | [[ ]] (bash keyword) | |
|---|---|---|
| มาตรฐาน | POSIX (ใช้ได้ทุก shell) | bash เท่านั้น |
| ตัวแปรว่าง/ไม่ครอบ quote | พังง่าย | ปลอดภัยกว่า |
&& || ข้างใน | ไม่ได้ (ต้อง -a -o) | ได้ |
| จับคู่ pattern | ไม่ได้ | ได้: [[ $f == *.txt ]] |
| regex | ไม่ได้ | ได้: [[ $s =~ ^[0-9]+$ ]] |
คำแนะนำ: ใช้ [[ ]] เสมอในสคริปต์ bash ปลอดภัยกว่าและทำได้มากกว่า
if [[ -f "$file" && -r "$file" ]]; then echo "อ่านไฟล์ได้"; fi
if [[ "$name" == admin* ]]; then echo "ชื่อขึ้นต้นด้วย admin"; fi
if [[ "$input" =~ ^[0-9]+$ ]]; then echo "เป็นตัวเลขล้วน"; fiเทียบตัวเลขแบบ (( ))
if (( count > 10 )); then echo "เยอะ"; fi
if (( a + b == 100 )); then ...; fi
(( total = price * qty ))
(( i++ ))(( )) ใช้เครื่องหมายคณิตแบบปกติ (> < == + *) อ่านง่ายกว่า -gt -eq เมื่อทำงานกับตัวเลข
for — วนตามรายการ
for name in Somchai Somsri Somsak; do
echo "สวัสดี $name"
done
for file in *.txt; do # วนไฟล์ (glob)
echo "กำลังประมวลผล $file"
wc -l "$file"
done
for i in {1..5}; do # วนตามช่วง
echo "รอบที่ $i"
done
for i in $(seq 1 2 20); do # 1 3 5 ... 19
echo $i
done
for (( i=0; i<10; i++ )); do # แบบภาษา C
echo $i
done
for server in web01 web02 db01; do # วน SSH หลายเครื่อง
ssh "$server" "uptime"
doneวนแต่ละบรรทัดของไฟล์ (ใช้ while read ดีกว่า — ดูด้านล่าง)
while — วนตราบใดที่เงื่อนไขจริง
count=1
while [[ $count -le 5 ]]; do
echo "รอบที่ $count"
(( count++ ))
done
# รอจนไฟล์ปรากฏ
while [[ ! -f /tmp/ready ]]; do
echo "รอสัญญาณ..."
sleep 2
done
# อ่านไฟล์ทีละบรรทัด (วิธีที่ถูกต้อง)
while IFS= read -r line; do
echo "บรรทัด: $line"
done < input.txt
# อ่านผลลัพธ์คำสั่งทีละบรรทัด
ps aux | while read -r user pid rest; do
echo "$user รัน PID $pid"
doneIFS= read -r line = อ่านทั้งบรรทัดตรง ๆ ไม่ตัดช่องว่างหน้าหลัง ไม่ตีความ \ — เป็นสูตรมาตรฐานสำหรับอ่านไฟล์
until — วนจนกว่าเงื่อนไขจะจริง (ตรงข้าม while)
until ping -c1 -W1 example.com &>/dev/null; do
echo "ยังต่อเน็ตไม่ได้ รอ..."
sleep 5
done
echo "ออนไลน์แล้ว"break และ continue
for f in *.log; do
[[ -s "$f" ]] || continue # ข้ามไฟล์ว่าง
grep -q FATAL "$f" && break # เจอ FATAL หยุดทั้งลูป
echo "ตรวจ $f ผ่าน"
donecase — เลือกหลายทาง
case "$1" in
start)
echo "กำลังเริ่ม..."
;;
stop)
echo "กำลังหยุด..."
;;
restart|reload) # หลายค่า
echo "กำลังรีสตาร์ท..."
;;
*.txt) # จับคู่ pattern ได้
echo "$1 เป็นไฟล์ข้อความ"
;;
*) # ค่าอื่น ๆ ทั้งหมด (default)
echo "ใช้งาน: $0 {start|stop|restart}" >&2
exit 1
;;
esaccase เหมาะกับสคริปต์ที่รับคำสั่งย่อย (เหมือน systemctl start/stop/...)
ฟังก์ชัน
#!/bin/bash
# ประกาศฟังก์ชัน
log() {
echo "[$(date +%T)] $*"
}
backup_dir() {
local src="$1" # local = ตัวแปรเฉพาะในฟังก์ชัน
local dest="${2:-$HOME/backups}"
local ts
ts=$(date +%Y%m%d)
if [[ ! -d "$src" ]]; then
log "ไม่พบโฟลเดอร์: $src"
return 1 # return code (ไม่ใช่ค่าจริง)
fi
mkdir -p "$dest"
tar -czf "$dest/$(basename "$src")-$ts.tar.gz" -C "$(dirname "$src")" "$(basename "$src")"
log "สำรอง $src เสร็จ"
}
# เรียกใช้ (เหมือนคำสั่ง ไม่มีวงเล็บ)
log "เริ่มทำงาน"
backup_dir ~/projects
if backup_dir ~/ไม่มีจริง; then
echo "สำเร็จ"
else
echo "ล้มเหลว (return code $?)"
fiจุดสำคัญ
- ประกาศ:
ชื่อ() { ... }— ต้องประกาศก่อนเรียก - เรียก:
ชื่อ arg1 arg2(ไม่มีวงเล็บ) — พารามิเตอร์เข้าเป็น$1 $2เหมือนสคริปต์ local var— ทำให้ตัวแปรอยู่แค่ในฟังก์ชัน (ไม่ใส่ = เป็น global รั่วออกไป)return N— ส่ง exit code (0–255) ไม่ใช่ “ค่า”; อยากส่งค่ากลับให้echoแล้วรับด้วยresult=$(myfunc)
get_free_mem() {
free -m | awk '/^Mem:/ {print $7}'
}
available=$(get_free_mem)
echo "แรมว่าง $available MB"ตัวอย่างจริง: health check หลาย service
#!/bin/bash
set -euo pipefail
services=(nginx mysql redis-server ssh)
failed=0
check() {
local svc="$1"
if systemctl is-active --quiet "$svc"; then
echo " [OK] $svc"
else
echo " [FAIL] $svc"
return 1
fi
}
echo "ตรวจสอบ service..."
for svc in "${services[@]}"; do
check "$svc" || (( failed++ ))
done
if (( failed > 0 )); then
echo "มี $failed service ที่มีปัญหา"
exit 1
fi
echo "ทุก service ปกติ"เรื่องที่คนมักพลาด
- ลืมช่องว่างใน
[ ]—[$x = 1]ผิด,[ "$x" = 1 ]ถูก ([เป็นคำสั่ง ต้องมีช่องว่างคั่น) - เทียบตัวเลขด้วย
=หรือ>—[ "$a" > "$b" ]เทียบข้อความ และ>ยังถูกตีความเป็น redirect! ใช้[ "$a" -gt "$b" ]หรือ(( a > b )) - ไม่ครอบ quote ใน
[ ]—[ $x = 1 ]เมื่อ$xว่าง กลายเป็น[ = 1 ]= syntax error;[[ ]]ทนกว่าแต่ก็ควรครอบ - ลืม
localในฟังก์ชัน — ตัวแปรรั่วออกไปทับตัวแปรข้างนอกชื่อเดียวกัน โดยเฉพาะiในลูป - คิดว่า
returnส่งค่ากลับ —returnส่งแค่ exit code (0–255); ส่งค่าจริงต้องecho+$(...) for line in $(cat file)— พังกับช่องว่าง/บรรทัดว่าง ใช้while IFS= read -r line; do ... done < filecaseลืม;;— แต่ละ branch ต้องปิดด้วย;;ไม่งั้น syntax error- array แบบ
${arr}ไม่ครอบ[@]—for x in ${services}ได้แค่ตัวแรก; ต้อง"${services[@]}"
สรุป
if [[ เงื่อนไข ]]; then ... elif ... else ... fi— ใช้[[ ]]เสมอ (ปลอดภัยกว่า[ ])- test: ไฟล์
-f -d -e -s -r; ข้อความ-z -n =; ตัวเลข-eq -lt -gt(ไม่ใช่= < >) - ตัวเลขเขียนสวยด้วย
(( a > b )),(( i++ )) for x in รายการ; do;for f in *.txt;for i in {1..10};for ((i=0;i<n;i++))while [[ ... ]]; อ่านไฟล์:while IFS= read -r line; do ... done < fileuntil= วนจนเงื่อนไขจริง;break/continueคุมลูปcase "$x" in a) ...;; b|c) ...;; *) ...;; esac— เลือกหลายทาง จับ pattern ได้- ฟังก์ชัน:
name() { local v="$1"; ...; return N; }เรียกด้วยname arg; ส่งค่าจริงด้วยecho+$(name)
บทถัดไปเราจะตั้งงานให้รันเองตามเวลาด้วย cron — ฟิลด์เวลา 5 ช่อง, @daily, และการเก็บ log