Linux ท่อ (pipe) และการเปลี่ยนทิศ I/O
ทำไม ls, grep, sort, wc แต่ละตัวทำงานเดียวเล็ก ๆ? เพราะปรัชญาของ Unix คือ “ทำอย่างเดียวให้ดี แล้วต่อกันได้” ท่อ (pipe) คือกาวที่เชื่อมเครื่องมือเหล่านี้เข้าด้วยกัน — เข้าใจเรื่องนี้แล้วคุณจะประกอบคำสั่งแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้เอง
ทุกโปรแกรมมี 3 ช่อง
┌─ โปรแกรม
stdin (0) ──▶ │
│ ──▶ stdout (1) ผลลัพธ์ปกติ
│ ──▶ stderr (2) ข้อความ error
└─- stdin (standard input, ช่อง 0) — ที่รับข้อมูลเข้า ปกติคือคีย์บอร์ด
- stdout (standard output, ช่อง 1) — ที่ส่งผลลัพธ์ปกติออก ปกติคือหน้าจอ
- stderr (standard error, ช่อง 2) — ที่ส่งข้อความ error ออก ปกติก็หน้าจอ (แต่แยกช่องกับ stdout)
ที่แยก stdout กับ stderr เพราะ: อยากเก็บผลลัพธ์ลงไฟล์ แต่ยังอยากเห็น error บนจอ — แยกช่องทำให้ทำแบบนั้นได้
เปลี่ยนทิศ output: > และ >>
ls -l > filelist.txt # ส่งผลลัพธ์ลงไฟล์ (เขียนทับ)
ls -l >> filelist.txt # ส่งผลลัพธ์ต่อท้ายไฟล์ (append)>เขียนทับ ไฟล์เดิมทั้งหมด (ถ้าไฟล์มีอยู่ เนื้อเดิมหายหมด)>>ต่อท้าย ไฟล์เดิม
echo "บรรทัดแรก" > log.txt # สร้าง/ทับ
echo "บรรทัดสอง" >> log.txt # ต่อ
date >> log.txt # ต่ออีก
cat log.txtบรรทัดแรก
บรรทัดสอง
Sun Sep 7 16:20:00 +07 2026ระวัง
>มากที่สุด:sort file.txt > file.txtจะล้างไฟล์เป็นว่างเปล่า เพราะ shell เปิดไฟล์เพื่อเขียน (ล้างก่อน) ก่อนที่sortจะได้อ่าน ให้เขียนผลไปไฟล์อื่นก่อน หรือใช้sponge(จากmoreutils)
กันเขียนทับพลาด: noclobber
set -o noclobber # ตอนนี้ > จะไม่ยอมทับไฟล์ที่มีอยู่
ls > filelist.txt # bash: filelist.txt: cannot overwrite existing file
ls >| filelist.txt # >| บังคับทับ (เมื่อจงใจ)
set +o noclobber # ปิดโหมดนี้เปลี่ยนทิศ error: 2> และ 2>&1
find / -name "*.conf" 2> errors.txt # ส่ง error ลงไฟล์ ผลลัพธ์ยังขึ้นจอ
find / -name "*.conf" 2> /dev/null # ทิ้ง error ไปเลย
find / -name "*.conf" > out.txt 2> err.txt # แยกผลลัพธ์กับ error คนละไฟล์รวม stderr เข้ากับ stdout
./build.sh > build.log 2>&1 # ทั้งผลลัพธ์และ error ลงไฟล์เดียว
./build.sh &> build.log # แบบสั้น (bash) — เหมือนบรรทัดบน
./build.sh &>> build.log # แบบสั้น + ต่อท้าย2>&1 อ่านว่า “ส่งช่อง 2 ไปที่เดียวกับช่อง 1 ตอนนี้” ลำดับสำคัญ — ต้องอยู่ หลัง > build.log ไม่งั้น 2>&1 จะชี้ไปจอ (ที่ช่อง 1 ยังชี้อยู่ตอนนั้น)
เปลี่ยนทิศ input: <
sort < names.txt # ป้อน names.txt เข้า stdin ของ sort
wc -l < file.txt # นับบรรทัด (ไม่แสดงชื่อไฟล์ต่างจาก wc -l file.txt)
mysql mydb < backup.sql # รันคำสั่ง SQL จากไฟล์ส่วนใหญ่คำสั่งรับชื่อไฟล์เป็น argument ได้อยู่แล้ว (sort names.txt) < มีประโยชน์กับคำสั่งที่อ่าน stdin อย่างเดียว
here-doc: ป้อนหลายบรรทัดสด ๆ
cat << 'EOF' > config.yml
server:
host: localhost
port: 8080
EOFทุกอย่างระหว่าง << 'EOF' กับ EOF ถูกป้อนเป็น stdin (ใช้บ่อยในสคริปต์สร้างไฟล์ตั้งค่า)
ท่อ | — ต่อ stdout ของคำสั่งหนึ่ง เข้า stdin ของอีกคำสั่ง
คำสั่ง1 | คำสั่ง2 | คำสั่ง3ผลลัพธ์ของ คำสั่ง1 ไม่ขึ้นจอ แต่ไหลเข้าเป็น input ของ คำสั่ง2 ต่อกันได้เรื่อย ๆ
ls -l /usr/bin | wc -l # นับจำนวนโปรแกรม
cat access.log | grep 404 | wc -l # นับ 404
ps aux | grep node | grep -v grep # หา process node
history | grep git | tail -20 # คำสั่ง git 20 อันล่าสุด
du -sh * | sort -rh | head # โฟลเดอร์ที่กินที่มากสุด
cat /etc/passwd | cut -d: -f1 | sort # รายชื่อ user เรียงตามตัวอักษร
dmesg | grep -i error | less # อ่าน error จาก kernelpipeline คลาสสิก: “นับความถี่ เรียงจากมากไปน้อย”
grep 404 access.log | awk '{print $1}' | sort | uniq -c | sort -rn | headอ่านทีละท่อ: หาบรรทัด 404 → เอา IP (คอลัมน์แรก) → เรียง → นับตัวซ้ำ → เรียงตามจำนวนมากไปน้อย → เอา 10 อันดับแรก
tee — แยกน้ำเป็นสองทาง
| ส่งต่ออย่างเดียว แต่บางทีอยากทั้ง “เห็นบนจอ” และ “เก็บลงไฟล์”
ls -l | tee filelist.txt # ขึ้นจอด้วย + ลงไฟล์ด้วย
ls -l | tee filelist.txt | wc -l # ลงไฟล์ + ส่งต่อให้ wc
make 2>&1 | tee build.log # ดู build สด ๆ + เก็บ log ไว้ดูทีหลัง
echo "config" | sudo tee /etc/app.conf # trick: เขียนไฟล์ที่ต้อง sudo (ดูด้านล่าง)tee กับ sudo — เขียนไฟล์ระบบผ่าน pipe
sudo echo "x" > /etc/file ไม่ทำงาน เพราะ > ถูกจัดการโดย shell ของคุณ (ไม่ใช่ root) ก่อนที่ sudo จะเริ่ม แก้ด้วย tee
echo "net.ipv4.ip_forward=1" | sudo tee -a /etc/sysctl.conf-a = append (เหมือน >>)
/dev/null — หลุมดำ
/dev/null คือ “ไฟล์” พิเศษที่กลืนทุกอย่างที่เขียนลงไป และอ่านได้แต่ความว่างเปล่า
command 2> /dev/null # ทิ้ง error
command > /dev/null # ทิ้งผลลัพธ์ (เอาแค่ exit code หรือ error)
command > /dev/null 2>&1 # เงียบสนิท ทิ้งทั้งคู่
cp /dev/null logfile # ล้างไฟล์ให้ว่าง (เท่ากับ : > logfile)exit code — คำสั่งสำเร็จหรือไม่
ทุกคำสั่งจบด้วยเลข exit code (หรือ exit status): 0 = สำเร็จ, ไม่ใช่ 0 = มีปัญหา (เลขบอกชนิดปัญหา)
ls /etc > /dev/null
echo $? # 0
ls /ไม่มีจริง 2> /dev/null
echo $? # 2$? เก็บ exit code ของคำสั่งล่าสุด ใช้ต่อกับตรรกะได้
mkdir mydir && cd mydir # cd ทำเมื่อ mkdir สำเร็จ (&&)
ping -c1 host || echo "ต่อไม่ได้" # echo ทำเมื่อ ping ล้มเหลว (||)
grep -q "error" log && echo "เจอ error" # -q = เงียบ เอาแต่ exit code(บทที่ 21 จะใช้ exit code เต็มที่ในการเขียนสคริปต์)
เรื่องที่คนมักพลาด
cmd > file.txtแล้วเนื้อเดิมหาย —>ทับทันที ใช้>>ถ้าอยากต่อ; และอย่าsort f > f(ไฟล์เดียวกัน = ล้างเป็นว่าง)sudo cmd > /etc/fileได้ Permission denied —>เป็นของ shell คุณ ไม่ใช่ root ใช้... | sudo tee /etc/file(หรือsudo tee -a)2>&1วางผิดที่ — ต้องอยู่หลัง> fileเช่นcmd > out.log 2>&1ถ้าเขียนcmd 2>&1 > out.logerror จะยังลงจอ- ลืมว่า pipe ส่งแค่ stdout — error ไม่ไหลผ่าน
|ถ้าอยากกรอง error ด้วย ต้องcmd 2>&1 | grep ... echo $?ช้าไป —$?เปลี่ยนทุกคำสั่ง ถ้าพิมพ์คำสั่งอื่นคั่นก่อนecho $?จะได้ code ของคำสั่งนั้นแทน เช็กทันทีหลังคำสั่งที่สนใจ- useless use of cat —
cat file | grep xควรเป็นgrep x file;cat file | wc -lควรเป็นwc -l < fileหรือwc -l file command > /dev/nullแล้วยังเห็น error — นั่นคือ stderr> /dev/nullทิ้งแค่ stdout ต้อง2> /dev/nullหรือ> /dev/null 2>&1
สรุป
- ทุกโปรแกรมมี 3 ช่อง: stdin (0, เข้า), stdout (1, ผลลัพธ์), stderr (2, error) — แยกกัน
>เขียนทับ,>>ต่อท้าย,<ป้อนไฟล์เข้า stdin2> fileแยก error,2>&1รวม error เข้ากับ output (วางหลัง> file),&>แบบสั้น|ต่อ stdout ของคำสั่งซ้าย เข้า stdin ของคำสั่งขวา — หัวใจของ Linuxteeแยกไปทั้งจอและไฟล์;... | sudo tee /etc/fileเขียนไฟล์ระบบผ่าน pipe/dev/nullกลืนทุกอย่าง —> /dev/null 2>&1= เงียบสนิท- exit code: 0 = สำเร็จ;
$?ดูของคำสั่งล่าสุด;&&(ทำต่อเมื่อสำเร็จ),||(ทำต่อเมื่อล้มเหลว)
บทถัดไปเริ่มเฟส 3 — เครื่องมือประมวลผลข้อความ (sort, uniq, cut, tr) ที่ต่อกันเป็น pipeline ได้ทรงพลัง