Linux ท่อ (pipe) และการเปลี่ยนทิศ I/O



ทำไม ls, grep, sort, wc แต่ละตัวทำงานเดียวเล็ก ๆ? เพราะปรัชญาของ Unix คือ “ทำอย่างเดียวให้ดี แล้วต่อกันได้” ท่อ (pipe) คือกาวที่เชื่อมเครื่องมือเหล่านี้เข้าด้วยกัน — เข้าใจเรื่องนี้แล้วคุณจะประกอบคำสั่งแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้เอง

ทุกโปรแกรมมี 3 ช่อง

                  ┌─ โปรแกรม
  stdin  (0)  ──▶ │
                  │ ──▶  stdout (1)   ผลลัพธ์ปกติ
                  │ ──▶  stderr (2)   ข้อความ error
                  └─
  • stdin (standard input, ช่อง 0) — ที่รับข้อมูลเข้า ปกติคือคีย์บอร์ด
  • stdout (standard output, ช่อง 1) — ที่ส่งผลลัพธ์ปกติออก ปกติคือหน้าจอ
  • stderr (standard error, ช่อง 2) — ที่ส่งข้อความ error ออก ปกติก็หน้าจอ (แต่แยกช่องกับ stdout)

ที่แยก stdout กับ stderr เพราะ: อยากเก็บผลลัพธ์ลงไฟล์ แต่ยังอยากเห็น error บนจอ — แยกช่องทำให้ทำแบบนั้นได้

เปลี่ยนทิศ output: > และ >>

ls -l > filelist.txt          # ส่งผลลัพธ์ลงไฟล์ (เขียนทับ)
ls -l >> filelist.txt         # ส่งผลลัพธ์ต่อท้ายไฟล์ (append)
  • > เขียนทับ ไฟล์เดิมทั้งหมด (ถ้าไฟล์มีอยู่ เนื้อเดิมหายหมด)
  • >> ต่อท้าย ไฟล์เดิม
echo "บรรทัดแรก" > log.txt      # สร้าง/ทับ
echo "บรรทัดสอง" >> log.txt     # ต่อ
date >> log.txt                 # ต่ออีก
cat log.txt
บรรทัดแรก
บรรทัดสอง
Sun Sep  7 16:20:00 +07 2026

ระวัง > มากที่สุด: sort file.txt > file.txt จะล้างไฟล์เป็นว่างเปล่า เพราะ shell เปิดไฟล์เพื่อเขียน (ล้างก่อน) ก่อนที่ sort จะได้อ่าน ให้เขียนผลไปไฟล์อื่นก่อน หรือใช้ sponge (จาก moreutils)

กันเขียนทับพลาด: noclobber

set -o noclobber              # ตอนนี้ > จะไม่ยอมทับไฟล์ที่มีอยู่
ls > filelist.txt            # bash: filelist.txt: cannot overwrite existing file
ls >| filelist.txt           # >| บังคับทับ (เมื่อจงใจ)
set +o noclobber             # ปิดโหมดนี้

เปลี่ยนทิศ error: 2> และ 2>&1

find / -name "*.conf" 2> errors.txt        # ส่ง error ลงไฟล์ ผลลัพธ์ยังขึ้นจอ
find / -name "*.conf" 2> /dev/null          # ทิ้ง error ไปเลย
find / -name "*.conf" > out.txt 2> err.txt  # แยกผลลัพธ์กับ error คนละไฟล์

รวม stderr เข้ากับ stdout

./build.sh > build.log 2>&1      # ทั้งผลลัพธ์และ error ลงไฟล์เดียว
./build.sh &> build.log          # แบบสั้น (bash) — เหมือนบรรทัดบน
./build.sh &>> build.log         # แบบสั้น + ต่อท้าย

2>&1 อ่านว่า “ส่งช่อง 2 ไปที่เดียวกับช่อง 1 ตอนนี้” ลำดับสำคัญ — ต้องอยู่ หลัง > build.log ไม่งั้น 2>&1 จะชี้ไปจอ (ที่ช่อง 1 ยังชี้อยู่ตอนนั้น)

เปลี่ยนทิศ input: <

sort < names.txt              # ป้อน names.txt เข้า stdin ของ sort
wc -l < file.txt              # นับบรรทัด (ไม่แสดงชื่อไฟล์ต่างจาก wc -l file.txt)
mysql mydb < backup.sql       # รันคำสั่ง SQL จากไฟล์

ส่วนใหญ่คำสั่งรับชื่อไฟล์เป็น argument ได้อยู่แล้ว (sort names.txt) < มีประโยชน์กับคำสั่งที่อ่าน stdin อย่างเดียว

here-doc: ป้อนหลายบรรทัดสด ๆ

cat << 'EOF' > config.yml
server:
  host: localhost
  port: 8080
EOF

ทุกอย่างระหว่าง << 'EOF' กับ EOF ถูกป้อนเป็น stdin (ใช้บ่อยในสคริปต์สร้างไฟล์ตั้งค่า)

ท่อ | — ต่อ stdout ของคำสั่งหนึ่ง เข้า stdin ของอีกคำสั่ง

คำสั่ง1 | คำสั่ง2 | คำสั่ง3

ผลลัพธ์ของ คำสั่ง1 ไม่ขึ้นจอ แต่ไหลเข้าเป็น input ของ คำสั่ง2 ต่อกันได้เรื่อย ๆ

ls -l /usr/bin | wc -l                       # นับจำนวนโปรแกรม
cat access.log | grep 404 | wc -l            # นับ 404
ps aux | grep node | grep -v grep            # หา process node
history | grep git | tail -20                 # คำสั่ง git 20 อันล่าสุด
du -sh * | sort -rh | head                    # โฟลเดอร์ที่กินที่มากสุด
cat /etc/passwd | cut -d: -f1 | sort          # รายชื่อ user เรียงตามตัวอักษร
dmesg | grep -i error | less                  # อ่าน error จาก kernel

pipeline คลาสสิก: “นับความถี่ เรียงจากมากไปน้อย”

grep 404 access.log | awk '{print $1}' | sort | uniq -c | sort -rn | head

อ่านทีละท่อ: หาบรรทัด 404 → เอา IP (คอลัมน์แรก) → เรียง → นับตัวซ้ำ → เรียงตามจำนวนมากไปน้อย → เอา 10 อันดับแรก

tee — แยกน้ำเป็นสองทาง

| ส่งต่ออย่างเดียว แต่บางทีอยากทั้ง “เห็นบนจอ” และ “เก็บลงไฟล์”

ls -l | tee filelist.txt              # ขึ้นจอด้วย + ลงไฟล์ด้วย
ls -l | tee filelist.txt | wc -l      # ลงไฟล์ + ส่งต่อให้ wc
make 2>&1 | tee build.log             # ดู build สด ๆ + เก็บ log ไว้ดูทีหลัง
echo "config" | sudo tee /etc/app.conf   # trick: เขียนไฟล์ที่ต้อง sudo (ดูด้านล่าง)

tee กับ sudo — เขียนไฟล์ระบบผ่าน pipe

sudo echo "x" > /etc/file ไม่ทำงาน เพราะ > ถูกจัดการโดย shell ของคุณ (ไม่ใช่ root) ก่อนที่ sudo จะเริ่ม แก้ด้วย tee

echo "net.ipv4.ip_forward=1" | sudo tee -a /etc/sysctl.conf

-a = append (เหมือน >>)

/dev/null — หลุมดำ

/dev/null คือ “ไฟล์” พิเศษที่กลืนทุกอย่างที่เขียนลงไป และอ่านได้แต่ความว่างเปล่า

command 2> /dev/null            # ทิ้ง error
command > /dev/null             # ทิ้งผลลัพธ์ (เอาแค่ exit code หรือ error)
command > /dev/null 2>&1        # เงียบสนิท ทิ้งทั้งคู่
cp /dev/null logfile            # ล้างไฟล์ให้ว่าง (เท่ากับ : > logfile)

exit code — คำสั่งสำเร็จหรือไม่

ทุกคำสั่งจบด้วยเลข exit code (หรือ exit status): 0 = สำเร็จ, ไม่ใช่ 0 = มีปัญหา (เลขบอกชนิดปัญหา)

ls /etc > /dev/null
echo $?           # 0
ls /ไม่มีจริง 2> /dev/null
echo $?           # 2

$? เก็บ exit code ของคำสั่งล่าสุด ใช้ต่อกับตรรกะได้

mkdir mydir && cd mydir           # cd ทำเมื่อ mkdir สำเร็จ (&&)
ping -c1 host || echo "ต่อไม่ได้"   # echo ทำเมื่อ ping ล้มเหลว (||)
grep -q "error" log && echo "เจอ error"   # -q = เงียบ เอาแต่ exit code

(บทที่ 21 จะใช้ exit code เต็มที่ในการเขียนสคริปต์)

เรื่องที่คนมักพลาด

  • cmd > file.txt แล้วเนื้อเดิมหาย — > ทับทันที ใช้ >> ถ้าอยากต่อ; และอย่า sort f > f (ไฟล์เดียวกัน = ล้างเป็นว่าง)
  • sudo cmd > /etc/file ได้ Permission denied — > เป็นของ shell คุณ ไม่ใช่ root ใช้ ... | sudo tee /etc/file (หรือ sudo tee -a)
  • 2>&1 วางผิดที่ — ต้องอยู่หลัง > file เช่น cmd > out.log 2>&1 ถ้าเขียน cmd 2>&1 > out.log error จะยังลงจอ
  • ลืมว่า pipe ส่งแค่ stdout — error ไม่ไหลผ่าน | ถ้าอยากกรอง error ด้วย ต้อง cmd 2>&1 | grep ...
  • echo $? ช้าไป — $? เปลี่ยนทุกคำสั่ง ถ้าพิมพ์คำสั่งอื่นคั่นก่อน echo $? จะได้ code ของคำสั่งนั้นแทน เช็กทันทีหลังคำสั่งที่สนใจ
  • useless use of cat — cat file | grep x ควรเป็น grep x file; cat file | wc -l ควรเป็น wc -l < file หรือ wc -l file
  • command > /dev/null แล้วยังเห็น error — นั่นคือ stderr > /dev/null ทิ้งแค่ stdout ต้อง 2> /dev/null หรือ > /dev/null 2>&1

สรุป

  • ทุกโปรแกรมมี 3 ช่อง: stdin (0, เข้า), stdout (1, ผลลัพธ์), stderr (2, error) — แยกกัน
  • > เขียนทับ, >> ต่อท้าย, < ป้อนไฟล์เข้า stdin
  • 2> file แยก error, 2>&1 รวม error เข้ากับ output (วางหลัง > file), &> แบบสั้น
  • | ต่อ stdout ของคำสั่งซ้าย เข้า stdin ของคำสั่งขวา — หัวใจของ Linux
  • tee แยกไปทั้งจอและไฟล์; ... | sudo tee /etc/file เขียนไฟล์ระบบผ่าน pipe
  • /dev/null กลืนทุกอย่าง — > /dev/null 2>&1 = เงียบสนิท
  • exit code: 0 = สำเร็จ; $? ดูของคำสั่งล่าสุด; && (ทำต่อเมื่อสำเร็จ), || (ทำต่อเมื่อล้มเหลว)

บทถัดไปเริ่มเฟส 3 — เครื่องมือประมวลผลข้อความ (sort, uniq, cut, tr) ที่ต่อกันเป็น pipeline ได้ทรงพลัง