Linux โอนไฟล์ระหว่างเครื่อง — scp และ rsync



ก๊อปไฟล์ขึ้นเซิร์ฟเวอร์ ดึง backup กลับมา ซิงก์โฟลเดอร์ให้ตรงกัน — งานพวกนี้ทำผ่าน SSH ได้ทันที มี 2 เครื่องมือ: scp (ง่าย ตรงไปตรงมา) และ rsync (ฉลาด ประหยัด)

scp — ก๊อปผ่าน SSH

รูปแบบเหมือน cp แต่ปลายทางเป็น user@host:path

# เครื่องเรา → เซิร์ฟเวอร์
scp file.txt somchai@203.0.113.10:/home/somchai/
scp file.txt web:~/                          # ใช้ alias จาก ~/.ssh/config (บทที่ 32)

# เซิร์ฟเวอร์ → เครื่องเรา
scp web:/var/log/nginx/error.log ./

# ทั้งโฟลเดอร์
scp -r website/ web:/var/www/

# ระหว่างเซิร์ฟเวอร์สองเครื่อง (ผ่านเครื่องเรา)
scp web1:/data/dump.sql web2:/tmp/

# พอร์ตไม่ใช่ 22 (สังเกต -P ตัวใหญ่ ต่างจาก ssh ที่ใช้ -p เล็ก)
scp -P 2222 file.txt web:~/

ตัวเลือก: -r (โฟลเดอร์), -p (รักษาเวลา/สิทธิ์), -C (บีบอัดระหว่างส่ง), -v (verbose)

ข้อจำกัดของ scp: ก๊อปใหม่ทั้งหมดทุกครั้ง ไม่มี resume ไม่รู้ว่าอะไรเปลี่ยน — ก๊อปโฟลเดอร์ 5GB ซ้ำ = ส่ง 5GB ใหม่หมด สำหรับงาน sync ซ้ำ ๆ ใช้ rsync

rsync — sync ที่ฉลาด

rsync เทียบสองฝั่งก่อน แล้ว ส่งเฉพาะไฟล์ที่เปลี่ยน (และในไฟล์ใหญ่ ส่งเฉพาะส่วนที่ต่าง) — ครั้งแรกช้า ครั้งต่อ ๆ ไปเร็วมาก

sudo apt install rsync            # (ปกติมีอยู่แล้ว)

rsync -av website/ web:/var/www/site/

ตัวเลือกที่ใช้ประจำ

ตัวเลือกทำอะไร
-aarchive — รักษาสิทธิ์/เวลา/เจ้าของ/symlink (= -rlptgoD)
-vverbose — แสดงไฟล์ที่ส่ง
-zบีบอัดระหว่างส่ง (คุ้มถ้าเน็ตช้า)
-P--partial --progress — โชว์ progress + resume ได้ถ้าขาด
-hตัวเลขอ่านง่าย
--deleteลบไฟล์ปลายทางที่ไม่มีในต้นทาง (ทำให้ “เหมือนกันเป๊ะ”) ⚠️
--excludeข้ามไฟล์/โฟลเดอร์
-n / --dry-runลองดูว่าจะทำอะไร ไม่ทำจริง
-e "ssh -p 2222"ระบุ option ของ ssh
rsync -avz --progress ~/projects/ web:/home/somchai/projects/
rsync -avz --delete --exclude 'node_modules' --exclude '.git' ./ web:/var/www/app/
rsync -avz -e "ssh -p 2222" backup/ web:/backup/
rsync -avhP web:/data/big-dump.sql ./              # ดึงไฟล์ใหญ่ (resume ได้ถ้าขาด)

เรื่อง / ท้าย path ที่พลาดกันบ่อยที่สุด

rsync ตีความ / ท้าย ต้นทาง ต่างกัน

rsync -av src/ dest/          # เอา "ของข้างใน src" ไปไว้ใน dest  → dest/file1, dest/file2
rsync -av src  dest/          # เอา "โฟลเดอร์ src" ไปไว้ใน dest   → dest/src/file1
  • มี / ท้าย src = “เนื้อหาข้างใน”
  • ไม่มี / ท้าย src = “ตัวโฟลเดอร์เอง”

ปลายทางมี/ไม่มี / ไม่ต่างกันมาก จำแค่ฝั่งต้นทาง

เทคนิคปลอดภัย: รัน --dry-run ก่อนเสมอ โดยเฉพาะเมื่อใช้ --delete

rsync -avn --delete ./ web:/var/www/app/     # -n ดูก่อนว่าจะลบ/ส่งอะไร
rsync -av  --delete ./ web:/var/www/app/     # โอเคแล้วค่อยทำจริง

ตัวอย่างจริง

deploy เว็บ

rsync -avz --delete \
  --exclude '.git' --exclude 'node_modules' --exclude '.env' \
  ./ web:/var/www/mysite/
ssh web "sudo systemctl reload nginx"

backup home มาเก็บที่เครื่องตัวเอง (ทุกวันด้วย cron)

rsync -az --delete web:/home/somchai/ ~/backups/web-home/

sync ต่อเนื่องระหว่างพัฒนา

# ทุกครั้งที่แก้ไฟล์ ส่งขึ้น staging (ต้องมี inotify-tools)
while inotifywait -r -e modify,create,delete ./src; do
    rsync -az --delete ./src/ staging:/var/www/app/src/
done

mirror โฟลเดอร์ในเครื่อง (ไม่เกี่ยว SSH)

rsync -av --delete /data/ /mnt/backup-drive/data/

sftp — โหมด interactive

เหมือน FTP แต่ผ่าน SSH เหมาะเวลาอยากเบราส์ดูก่อนโหลด

sftp web
sftp> ls
sftp> cd /var/log
sftp> get syslog                  # ดาวน์โหลด
sftp> put local.txt               # อัปโหลด
sftp> get -r somefolder           # ทั้งโฟลเดอร์
sftp> bye

rsync แบบ daemon / ไม่ผ่าน SSH

ในเครือข่ายภายในที่ไว้ใจได้ ตั้ง rsync daemon (พอร์ต 873) ให้เร็วขึ้นได้ แต่ไม่เข้ารหัส — ส่วนใหญ่ใช้ผ่าน SSH ก็พอและปลอดภัยกว่า

เลือกใช้อันไหน

งานใช้
ก๊อปไฟล์ 1–2 ไฟล์ ครั้งเดียวscp
ก๊อปโฟลเดอร์ครั้งเดียวscp -r หรือ rsync -av
sync ซ้ำ ๆ / deploy / backuprsync (ประหยัดมาก)
ไฟล์ใหญ่ เน็ตไม่เสถียร (ต้อง resume)rsync -avP
อยากเบราส์ดูก่อนsftp

เรื่องที่คนมักพลาด

  • scp -P vs ssh -p — scp ใช้ -P ตัวใหญ่สำหรับพอร์ต, ssh ใช้ -p เล็ก จำสลับกันบ่อย
  • rsync src dest ลืม / ท้าย src — ได้ dest/src/... แทน dest/... (ซ้อนโฟลเดอร์เกิน) จำ: / ท้าย src = “ข้างใน”
  • rsync --delete โดยไม่ --dry-run — พิมพ์ต้นทางผิด (เช่น ./ เป็น . /) = ลบไฟล์ปลายทางเกลี้ยง ลอง -n ก่อนทุกครั้ง
  • --delete แล้วเผลอ sync ผิดทิศ — rsync A/ B/ ทำให้ B เหมือน A; ถ้าสลับเป็น rsync B/ A/ = A หายหมด ตรวจทิศก่อน Enter
  • ก๊อป .env / private key ขึ้น server สาธารณะ — --exclude '.env' เสมอ; ตรวจว่าไฟล์ลับไม่หลุดไป
  • scp โฟลเดอร์ใหญ่ซ้ำ ๆ — ส่งใหม่หมดทุกครั้ง เปลี่ยนมา rsync
  • rsync ไม่รักษาเจ้าของไฟล์ — ต้องเป็น root ทั้งสองฝั่ง + -a (มี -o -g); ถ้าไม่ ไฟล์เป็นของ user ที่รัน rsync
  • เน็ตขาดตอน scp ไฟล์ 10GB — เริ่มใหม่จาก 0; ใช้ rsync -avP ที่ resume ได้

สรุป

  • scp file user@host:path — ก๊อปครั้งเดียว (-r โฟลเดอร์, -P พอร์ต); ก๊อปใหม่หมดทุกครั้ง ไม่มี resume
  • rsync -avz src/ host:dest/ — ส่งเฉพาะที่เปลี่ยน, resume ได้, sync ให้ตรงกัน
  • ตัวเลือก rsync: -a (รักษา metadata), -z (บีบอัด), -P (progress + resume), --delete (ทำให้เหมือนเป๊ะ), --exclude, -n (dry-run)
  • / ท้าย src: มี = “เนื้อหาข้างใน”, ไม่มี = “ตัวโฟลเดอร์”
  • rsync --delete ต้อง --dry-run (-n) ก่อนเสมอ และตรวจทิศทาง src→dest
  • deploy: rsync -avz --delete --exclude '.git' --exclude 'node_modules' ./ host:/var/www/
  • sftp host = โหมด interactive (ls/cd/get/put)
  • งาน sync ซ้ำ ๆ ใช้ rsync เสมอ; ก๊อปไฟล์เดียวใช้ scp

บทถัดไปเราจะเรียนบีบอัดและแพ็กไฟล์ด้วย tar, gzip, zip — สำหรับ backup และย้ายไฟล์เป็นก้อน