Linux โครงสร้างไฟล์ระบบ
บน Windows คุณคุ้นกับ C:\ D:\ แต่ละไดรฟ์แยกกัน พอมา Linux จะเจอแค่ / อันเดียว แล้วทุกอย่างแตกแขนงออกไปจากตรงนั้น บทนี้จะทำให้คุณเดินในต้นไม้ไฟล์ของ Linux ได้โดยไม่หลง
ต้นไม้ต้นเดียว เริ่มจาก /
Linux ไม่มี drive letter ทุกอย่างอยู่ใต้ root directory ที่เขียนแทนด้วย / (สแลชเดี่ยว) เพียงตัวเดียว
/ ← root ของทั้งระบบ
├── bin/ → คำสั่งพื้นฐาน (ls, cp, cat)
├── boot/ → ไฟล์ที่ใช้ตอนบูตเครื่อง + kernel
├── dev/ → "ไฟล์" ที่แทนอุปกรณ์ (ดิสก์, USB, เทอร์มินัล)
├── etc/ → ไฟล์ตั้งค่าของทั้งระบบ (config)
├── home/ → โฟลเดอร์ส่วนตัวของผู้ใช้แต่ละคน
│ └── somchai/ ← โฟลเดอร์ home ของ somchai (แทนด้วย ~)
├── lib/ → ไลบรารีที่โปรแกรมใน bin ต้องใช้
├── media/ → USB / CD ที่เสียบเข้ามา (mount อัตโนมัติ)
├── mnt/ → จุดสำหรับ mount ดิสก์เอง (ชั่วคราว)
├── opt/ → ซอฟต์แวร์เสริมที่ติดตั้งเองแบบก้อนเดียว
├── proc/ → ข้อมูลของ kernel และ process (ไม่ใช่ไฟล์จริงบนดิสก์)
├── root/ → โฟลเดอร์ home ของผู้ใช้ root (ไม่ใช่ /)
├── sbin/ → คำสั่งสำหรับผู้ดูแลระบบ
├── srv/ → ข้อมูลที่ service ให้บริการ (เว็บบางที่วางที่นี่)
├── sys/ → ข้อมูลอุปกรณ์/kernel (คล้าย proc)
├── tmp/ → ไฟล์ชั่วคราว ลบเมื่อรีบูต ใครก็เขียนได้
├── usr/ → โปรแกรมและข้อมูลของผู้ใช้ (ส่วนใหญ่ของระบบอยู่นี่)
│ ├── bin/ → โปรแกรมที่ติดตั้งเพิ่ม
│ ├── lib/
│ ├── local/ → ของที่ compile ติดตั้งเองไม่ผ่าน apt
│ └── share/ → ไฟล์ที่ไม่ขึ้นกับสถาปัตยกรรม (icon, man page)
└── var/ → ข้อมูลที่เปลี่ยนแปลงตลอด
├── log/ → ไฟล์ log ทั้งหมดของระบบ
├── www/ → ไฟล์เว็บ (ค่าเริ่มต้นของ Apache/Nginx)
├── lib/ → ข้อมูลของ service (ฐานข้อมูล ฯลฯ)
└── cache/ถ้าเสียบ USB เข้ามา มันจะไป “โผล่” เป็นโฟลเดอร์ที่ /media/somchai/ชื่อ USB ไม่ใช่ไดรฟ์ใหม่ — นี่คือแนวคิด mount: ดิสก์ทุกลูกถูกต่อเข้ากับต้นไม้เดียวกัน (บทที่ 28 จะลงลึก)
โฟลเดอร์ที่คุณจะเจอบ่อยที่สุด
| โฟลเดอร์ | เก็บอะไร | ตัวอย่างที่จะได้แตะ |
|---|---|---|
/home/ชื่อคุณ (~) | ไฟล์ส่วนตัวทั้งหมดของคุณ | โปรเจกต์, ดาวน์โหลด, .bashrc |
/etc | ไฟล์ตั้งค่าของระบบและ service | /etc/hosts, /etc/ssh/sshd_config |
/var/log | log ของระบบและ service | /var/log/syslog, /var/log/auth.log |
/tmp | ไฟล์ชั่วคราว | ที่พักไฟล์ระหว่างทำงาน |
/usr/bin | โปรแกรมที่ติดตั้งไว้ | python3, git, curl |
/opt | ซอฟต์แวร์ก้อนใหญ่ที่ลงเอง | บางแอปเชิงพาณิชย์ |
กฎง่าย ๆ: งานประจำวันของคุณเกือบทั้งหมดอยู่ใน ~ (home) ส่วน /etc แตะเมื่อจะตั้งค่า service และต้องใช้ sudo ส่วน / ที่เหลือปล่อยให้ระบบดูแล
path — เส้นทางไปหาไฟล์
path คือที่อยู่ของไฟล์ เหมือนที่อยู่บ้าน มี 2 แบบ
absolute path — เริ่มจาก /
บอกทางตั้งแต่ root ไม่ว่าคุณจะยืนอยู่ตรงไหนก็ไปถึงที่เดียวกันเสมอ ขึ้นต้นด้วย / เสมอ
/home/somchai/projects/web/index.html
/etc/ssh/sshd_config
/var/log/syslogrelative path — เริ่มจากที่คุณยืนอยู่
บอกทางจากโฟลเดอร์ปัจจุบัน (current working directory) ไม่ขึ้นต้นด้วย /
ถ้าตอนนี้คุณอยู่ที่ /home/somchai/projects
web/index.html → /home/somchai/projects/web/index.html
../photos → /home/somchai/photos
./deploy.sh → /home/somchai/projects/deploy.shสัญลักษณ์พิเศษในการเดินทาง
| สัญลักษณ์ | ความหมาย |
|---|---|
/ | root directory (ถ้าอยู่กลาง path = คั่นระดับ) |
. | โฟลเดอร์ปัจจุบัน (“ที่นี่”) |
.. | โฟลเดอร์แม่ (ถอยขึ้นไป 1 ระดับ) |
~ | โฟลเดอร์ home ของคุณ (/home/somchai) |
~somsri | โฟลเดอร์ home ของผู้ใช้ชื่อ somsri |
- | (ใช้กับ cd) โฟลเดอร์ก่อนหน้าที่เพิ่งอยู่ |
. มีประโยชน์เวลารันสคริปต์ในโฟลเดอร์ปัจจุบัน — ต้องพิมพ์ ./deploy.sh ไม่ใช่แค่ deploy.sh (บทที่ 19 จะอธิบายว่าทำไม เกี่ยวกับ $PATH)
ลองเดินดูจริง
pwd # print working directory — ตอนนี้อยู่ไหน/home/somchaicd /etc # ไปที่ /etc ด้วย absolute path
pwd/etccd ssh # ไปต่อที่ ssh ด้วย relative path
pwd/etc/sshcd .. # ถอยขึ้น 1 ระดับ
pwd/etccd ~ # กลับ home (พิมพ์ cd เฉย ๆ ก็ได้)
pwd/home/somchaicd - # กลับไปที่เพิ่งอยู่ (/etc)/etcทำไมโครงสร้างนี้ถึงเหมือนกันทุก distro
มีเอกสารมาตรฐานชื่อ FHS (Filesystem Hierarchy Standard) กำหนดว่าโฟลเดอร์ไหนควรเก็บอะไร ทุก distro พยายามทำตาม ผลคือคุณเรียนโครงสร้างนี้ครั้งเดียว แล้วย้ายไป Debian, Fedora, หรือเซิร์ฟเวอร์ที่ไหนก็หาของเจอ
เรื่องที่คนมักพลาด
- หา
C:ไม่เจอแล้วคิดว่าดิสก์หาย — Linux ไม่มี drive letter ดิสก์ทุกลูกถูก mount เข้ามาเป็นโฟลเดอร์ใต้/(บน WSL2: ดิสก์ Windows อยู่ที่/mnt/c) - สับสน
/กับ~—/คือ root ของทั้งระบบ (บนสุด),~คือ home ของคุณ (/home/ชื่อคุณ) คนละที่กันคนละระดับ - สับสน
/rootกับ/—/คือ root directory,/rootคือโฟลเดอร์ home ของผู้ใช้ root - ลืมว่า relative path ขึ้นกับว่ายืนอยู่ไหน —
cat config.txtจะหาไฟล์ในโฟลเดอร์ปัจจุบัน ถ้ารันจากที่อื่นจะ “no such file” ให้pwdเช็กก่อนเสมอ - เก็บไฟล์สำคัญไว้ใน
/tmp—/tmpถูกล้างทุกครั้งที่รีบูต (และบางระบบล้างไฟล์เก่ากว่า 10 วันอัตโนมัติ) อย่าเก็บอะไรที่อยากได้คืน - แก้ไฟล์ใน
/etcโดยไม่สำรอง — ก่อนแก้ไฟล์ตั้งค่าระบบsudo cp /etc/ssh/sshd_config /etc/ssh/sshd_config.bakเสมอ
สรุป
- Linux มีต้นไม้ไฟล์ต้นเดียวเริ่มจาก
/(root directory) ไม่มีC:D:— ดิสก์อื่นถูก mount เข้ามาเป็นโฟลเดอร์ - โฟลเดอร์ที่เจอบ่อย:
~/home(ไฟล์คุณ),/etc(ตั้งค่า),/var/log(log),/tmp(ชั่วคราว),/usr/bin(โปรแกรม) - absolute path ขึ้นต้นด้วย
/ชี้ที่เดียวเสมอ; relative path ไม่ขึ้นต้นด้วย/นับจากโฟลเดอร์ปัจจุบัน - สัญลักษณ์:
.= ที่นี่,..= ถอยขึ้น 1 ระดับ,~= home,cd -= กลับที่เพิ่งอยู่ - โครงสร้างนี้เป็นมาตรฐาน (FHS) เหมือนกันเกือบทุก distro — เรียนครั้งเดียวใช้ได้ทุกที่
บทถัดไปเราจะใช้ ls สำรวจไฟล์อย่างละเอียด — อ่านผลลัพธ์ ls -l ให้ออกทีละคอลัมน์ และรู้จักตัวเลือกที่ใช้บ่อย