Linux เครือข่ายเบื้องต้น
“เว็บเข้าไม่ได้” “API ต่อ database ไม่ติด” “SSH หลุด” — ปัญหาเครือข่ายไล่เป็นชั้น ๆ ได้ บทนี้จะให้เครื่องมือดู IP, เส้นทาง, พอร์ต และ DNS พร้อมลำดับการไล่ปัญหา
ดู IP และ interface: ip a
คำสั่ง ifconfig แบบเก่าเลิกใช้แล้ว (ยังมีใน net-tools แต่ Ubuntu ไม่ลงให้) ใช้ ip
ip a # = ip address show1: lo: <LOOPBACK,UP,LOWER_UP> ...
inet 127.0.0.1/8 scope host lo
2: eth0: <BROADCAST,MULTICAST,UP,LOWER_UP> ...
inet 192.168.1.50/24 brd 192.168.1.255 scope global eth0
inet6 fe80::.../64 scope linklo= loopback (127.0.0.1) — ตัวเครื่องคุยกับตัวเอง มีเสมอeth0= การ์ดเน็ต (อาจชื่อens3,enp0s3,wlan0สำหรับ WiFi)inet 192.168.1.50/24= IP ของเครื่อง;/24= subnet mask (255.255.255.0)UPใน<...>= interface เปิดใช้งาน;LOWER_UP= สายต่ออยู่
ip -br a # แบบย่อ อ่านง่าย
hostname -I # แค่ IP ของเครื่อง (เว้นวรรคคั่นถ้ามีหลายอัน)
ip a show eth0 # เฉพาะ interface เดียวrouting table: ip r
ip r # = ip route showdefault via 192.168.1.1 dev eth0 proto dhcp
192.168.1.0/24 dev eth0 proto kernel scope link src 192.168.1.50default via 192.168.1.1= gateway — ทราฟฟิกที่ไม่ได้อยู่ใน LAN ส่งไปที่นี่ (เราเตอร์) ถ้าไม่มีบรรทัดdefault= ออกเน็ตไม่ได้- บรรทัดที่สอง = “IP ในวง 192.168.1.x ส่งตรงผ่าน eth0”
ip route get 8.8.8.8 # จะออกทาง interface/gateway ไหนไปหา 8.8.8.8ทดสอบการเชื่อมต่อ: ping
ping 8.8.8.8 # ต่อถึง Google DNS ไหม (Ctrl+C หยุด)
ping -c 4 8.8.8.8 # ส่ง 4 ครั้งแล้วหยุด
ping -c 4 google.com # ทดสอบ DNS ด้วย (ถ้า resolve ชื่อไม่ได้ = ปัญหา DNS)64 bytes from 8.8.8.8: icmp_seq=1 ttl=117 time=12.3 ms
--- 8.8.8.8 ping statistics ---
4 packets transmitted, 4 received, 0% packet lossping IPได้ แต่ping ชื่อโดเมนไม่ได้ → ปัญหา DNS (ไม่ใช่การเชื่อมต่อ)timeสูงหรือpacket loss> 0 → เน็ตไม่เสถียร
บาง host/firewall บล็อก ICMP —
pingไม่ตอบไม่ได้แปลว่าเครื่องปลายทางล่มเสมอ ลองcurlแทน
traceroute / mtr — ดูเส้นทางแต่ละ hop
sudo apt install traceroute mtr
traceroute google.com # แสดงทุก router ที่ผ่าน + เวลาแต่ละ hop
mtr google.com # traceroute แบบเรียลไทม์ (q ออก)ดูว่าทราฟฟิกไปตกที่ไหน (hop ไหน timeout / ช้า)
HTTP: curl และ wget
curl https://api.example.com # ดึงเนื้อหา
curl -I https://example.com # เอาแค่ header (เช็ก status code)
curl -sS https://example.com -o page.html # เซฟลงไฟล์ (-s เงียบ, -S ยังโชว์ error)
curl -v https://example.com # verbose — เห็น TLS handshake, header ที่ส่ง/รับ
curl -w "%{http_code} %{time_total}s\n" -o /dev/null -s https://example.com # วัดเวลา
curl -X POST -d '{"a":1}' -H "Content-Type: application/json" https://api.x/y
curl -H "Authorization: Bearer $TOKEN" https://api.x/me
wget https://example.com/file.tar.gz # ดาวน์โหลดไฟล์ (มี progress bar)
wget -c https://.../big.iso # -c = resume ถ้าดาวน์โหลดค้างcurl -I / curl -v คือเครื่องมือแรกเวลาไล่ปัญหา API/เว็บ
ss — ดูพอร์ตที่เปิดและการเชื่อมต่อ
netstat แบบเก่าเลิกใช้ ใช้ ss (socket statistics)
ss -tulpnNetid State Local Address:Port Peer Address:Port Process
tcp LISTEN 0.0.0.0:22 0.0.0.0:* users:(("sshd",pid=890,...))
tcp LISTEN 127.0.0.1:3306 0.0.0.0:* users:(("mysqld",pid=1201,...))
tcp LISTEN 0.0.0.0:80 0.0.0.0:* users:(("nginx",pid=1150,...))| flag | หมายถึง |
|---|---|
-t | TCP |
-u | UDP |
-l | เฉพาะที่ LISTEN (รอรับการเชื่อมต่อ) |
-p | แสดง process (ต้อง sudo เพื่อเห็นของ process อื่น) |
-n | แสดงเลขพอร์ต ไม่แปลงเป็นชื่อ service |
0.0.0.0:80= รับจากทุกที่ (เปิดสู่โลกภายนอก)127.0.0.1:3306= รับเฉพาะจากในเครื่อง (ดี — database ไม่ควรเปิดออกนอก)
ss -tulpn | grep :80 # ใครฟังพอร์ต 80
ss -tn state established # การเชื่อมต่อที่ active อยู่
sudo lsof -i :8080 # process ที่ใช้พอร์ต 8080 (อีกวิธี)Workflow “พอร์ตนี้ใครใช้อยู่”: sudo ss -tulpn | grep :<พอร์ต> หรือ sudo lsof -i :<พอร์ต>
DNS — แปลงชื่อเป็น IP
ลำดับที่ Linux แปลงชื่อ
1. /etc/hosts — ตารางแมปด้วยมือ (ชนะทุกอย่าง)
2. DNS server — ตามที่ตั้งไว้ (ดูผ่าน resolvectl)/etc/hosts
cat /etc/hosts127.0.0.1 localhost
127.0.1.1 web01
192.168.1.60 db.internal dbเพิ่มบรรทัดที่นี่ = แมปชื่อเป็น IP ทันที ไม่ผ่าน DNS (ใช้ทดสอบก่อนชี้โดเมนจริง, หรือ block โดเมนด้วยการชี้ไป 0.0.0.0)
DNS server ที่เครื่องใช้
Ubuntu สมัยใหม่ใช้ systemd-resolved — /etc/resolv.conf มักชี้ไป 127.0.0.53 (ตัว stub)
resolvectl status # DNS server จริงที่ใช้ต่อ interface
resolvectl query google.com # ลอง resolve
cat /etc/resolv.conf # (มักเป็น symlink ไป stub)dig / nslookup — สอบถาม DNS ตรง ๆ
sudo apt install dnsutils
dig google.com # query แบบละเอียด
dig +short google.com # เอาแค่ IP
dig +short google.com @8.8.8.8 # ถาม DNS server เจาะจง (ข้ามของเครื่อง)
dig MX example.com # record ชนิด MX (mail)
dig TXT example.com
nslookup google.com # แบบง่ายทดสอบว่าปัญหาอยู่ที่ DNS ของเครื่องหรือของโดเมน:
dig +short example.com # ใช้ DNS ของเครื่อง
dig +short example.com @1.1.1.1 # ใช้ Cloudflare — ถ้าอันนี้ได้แต่อันบนไม่ได้ = DNS เครื่องมีปัญหาลำดับการไล่ปัญหา “เน็ตใช้ไม่ได้”
ip a # 1. มี IP ไหม (ไม่มี = DHCP/config พัง)
ip r # 2. มี default gateway ไหม
ping -c2 192.168.1.1 # 3. ถึง gateway ไหม (ไม่ถึง = ปัญหา LAN/สาย)
ping -c2 8.8.8.8 # 4. ออกอินเทอร์เน็ตได้ไหม (ได้ = เลเยอร์ IP โอเค)
ping -c2 google.com # 5. resolve ชื่อได้ไหม (ไม่ได้ = ปัญหา DNS)
dig +short google.com @1.1.1.1 # 6. ยืนยัน DNS
curl -I https://google.com # 7. HTTP/TLS ทำงานไหมหยุดที่ขั้นแรกที่ fail — นั่นคือจุดที่ปัญหาอยู่
เปลี่ยน IP / DNS (Netplan)
Ubuntu Server ตั้งค่าเน็ตผ่าน Netplan — ไฟล์ YAML ใน /etc/netplan/
# /etc/netplan/50-cloud-init.yaml (ตัวอย่าง static IP)
network:
version: 2
ethernets:
eth0:
addresses: [192.168.1.50/24]
routes:
- to: default
via: 192.168.1.1
nameservers:
addresses: [1.1.1.1, 8.8.8.8]sudo netplan try # ลองใช้ config ใหม่ 120 วิ (กด Enter ยืนยัน, ไม่กด = ย้อนกลับ)
sudo netplan apply # ใช้จริงnetplan try กันคุณ lock ตัวเองออกจากเซิร์ฟเวอร์ — ใช้เสมอเมื่อแก้ผ่าน SSH
เรื่องที่คนมักพลาด
ping google.comไม่ได้แล้วสรุปว่า “เน็ตล่ม” — ถ้าping 8.8.8.8ได้ ปัญหาคือ DNS ไม่ใช่การเชื่อมต่อpingไม่ตอบแล้วคิดว่าเซิร์ฟเวอร์ตาย — หลาย host บล็อก ICMP ลองcurl -Iหรือnc -zv host portnetstatcommand not found — Ubuntu ไม่ลงnet-toolsแล้ว ใช้ss(ss -tulpn)- database เปิดที่
0.0.0.0:3306— เปิดสู่อินเทอร์เน็ต ถ้าไม่ตั้งใจ = ช่องโหว่ ควร bind127.0.0.1(บทที่ 35 เรื่อง firewall) - แก้
/etc/resolv.confตรง ๆ —systemd-resolvedเขียนทับตอนรีบูต ตั้ง DNS ใน Netplan แทน - แก้ Netplan ผ่าน SSH แล้ว
netplan applyเลย — config ผิด = หลุด SSH เข้าไม่ได้ ใช้netplan try(ย้อนกลับอัตโนมัติถ้าไม่ยืนยัน) - ชื่อ interface ไม่ใช่
eth0— VM/cloud มักเป็นens3,enp1s0เช็กด้วยip -br aก่อนแก้ config
สรุป
ip a(IP + interface),ip r(routing — ต้องมีdefault via <gateway>),hostname -I(แค่ IP)ping -c4 8.8.8.8(การเชื่อมต่อ) vsping -c4 google.com(+ DNS) — แยกให้ออกcurl -I/curl -v— ไล่ปัญหา HTTP/TLS;wget -cดาวน์โหลด resume ได้ss -tulpn— พอร์ตที่เปิด (0.0.0.0= เปิดออกนอก,127.0.0.1= ในเครื่องเท่านั้น);sudo lsof -i :พอร์ต- DNS:
/etc/hosts(แมปมือ, ชนะทุกอย่าง) → DNS server;dig +short ชื่อ/dig ชื่อ @1.1.1.1(ทดสอบข้าม DNS เครื่อง) - ไล่ปัญหาเน็ตเป็นลำดับ: IP → gateway → ping IP → ping ชื่อ → dig → curl (หยุดที่ขั้นแรกที่ fail)
- แก้เน็ตบน Ubuntu Server = Netplan (
/etc/netplan/) →sudo netplan try(ย้อนกลับอัตโนมัติ)
บทถัดไปเราจะเรียนเชื่อมต่อเซิร์ฟเวอร์ระยะไกลด้วย SSH — key, ssh-copy-id, และไฟล์ ~/.ssh/config