Linux เครือข่ายเบื้องต้น



“เว็บเข้าไม่ได้” “API ต่อ database ไม่ติด” “SSH หลุด” — ปัญหาเครือข่ายไล่เป็นชั้น ๆ ได้ บทนี้จะให้เครื่องมือดู IP, เส้นทาง, พอร์ต และ DNS พร้อมลำดับการไล่ปัญหา

ดู IP และ interface: ip a

คำสั่ง ifconfig แบบเก่าเลิกใช้แล้ว (ยังมีใน net-tools แต่ Ubuntu ไม่ลงให้) ใช้ ip

ip a                        # = ip address show
1: lo: <LOOPBACK,UP,LOWER_UP> ...
    inet 127.0.0.1/8 scope host lo
2: eth0: <BROADCAST,MULTICAST,UP,LOWER_UP> ...
    inet 192.168.1.50/24 brd 192.168.1.255 scope global eth0
    inet6 fe80::.../64 scope link
  • lo = loopback (127.0.0.1) — ตัวเครื่องคุยกับตัวเอง มีเสมอ
  • eth0 = การ์ดเน็ต (อาจชื่อ ens3, enp0s3, wlan0 สำหรับ WiFi)
  • inet 192.168.1.50/24 = IP ของเครื่อง; /24 = subnet mask (255.255.255.0)
  • UP ใน <...> = interface เปิดใช้งาน; LOWER_UP = สายต่ออยู่
ip -br a                    # แบบย่อ อ่านง่าย
hostname -I                 # แค่ IP ของเครื่อง (เว้นวรรคคั่นถ้ามีหลายอัน)
ip a show eth0              # เฉพาะ interface เดียว

routing table: ip r

ip r                        # = ip route show
default via 192.168.1.1 dev eth0 proto dhcp
192.168.1.0/24 dev eth0 proto kernel scope link src 192.168.1.50
  • default via 192.168.1.1 = gateway — ทราฟฟิกที่ไม่ได้อยู่ใน LAN ส่งไปที่นี่ (เราเตอร์) ถ้าไม่มีบรรทัด default = ออกเน็ตไม่ได้
  • บรรทัดที่สอง = “IP ในวง 192.168.1.x ส่งตรงผ่าน eth0”
ip route get 8.8.8.8        # จะออกทาง interface/gateway ไหนไปหา 8.8.8.8

ทดสอบการเชื่อมต่อ: ping

ping 8.8.8.8                # ต่อถึง Google DNS ไหม (Ctrl+C หยุด)
ping -c 4 8.8.8.8           # ส่ง 4 ครั้งแล้วหยุด
ping -c 4 google.com        # ทดสอบ DNS ด้วย (ถ้า resolve ชื่อไม่ได้ = ปัญหา DNS)
64 bytes from 8.8.8.8: icmp_seq=1 ttl=117 time=12.3 ms
--- 8.8.8.8 ping statistics ---
4 packets transmitted, 4 received, 0% packet loss
  • ping IP ได้ แต่ ping ชื่อโดเมน ไม่ได้ → ปัญหา DNS (ไม่ใช่การเชื่อมต่อ)
  • time สูงหรือ packet loss > 0 → เน็ตไม่เสถียร

บาง host/firewall บล็อก ICMP — ping ไม่ตอบไม่ได้แปลว่าเครื่องปลายทางล่มเสมอ ลอง curl แทน

traceroute / mtr — ดูเส้นทางแต่ละ hop

sudo apt install traceroute mtr
traceroute google.com       # แสดงทุก router ที่ผ่าน + เวลาแต่ละ hop
mtr google.com              # traceroute แบบเรียลไทม์ (q ออก)

ดูว่าทราฟฟิกไปตกที่ไหน (hop ไหน timeout / ช้า)

HTTP: curl และ wget

curl https://api.example.com                  # ดึงเนื้อหา
curl -I https://example.com                    # เอาแค่ header (เช็ก status code)
curl -sS https://example.com -o page.html      # เซฟลงไฟล์ (-s เงียบ, -S ยังโชว์ error)
curl -v https://example.com                    # verbose — เห็น TLS handshake, header ที่ส่ง/รับ
curl -w "%{http_code} %{time_total}s\n" -o /dev/null -s https://example.com   # วัดเวลา
curl -X POST -d '{"a":1}' -H "Content-Type: application/json" https://api.x/y
curl -H "Authorization: Bearer $TOKEN" https://api.x/me

wget https://example.com/file.tar.gz           # ดาวน์โหลดไฟล์ (มี progress bar)
wget -c https://.../big.iso                     # -c = resume ถ้าดาวน์โหลดค้าง

curl -I / curl -v คือเครื่องมือแรกเวลาไล่ปัญหา API/เว็บ

ss — ดูพอร์ตที่เปิดและการเชื่อมต่อ

netstat แบบเก่าเลิกใช้ ใช้ ss (socket statistics)

ss -tulpn
Netid State  Local Address:Port  Peer Address:Port Process
tcp   LISTEN 0.0.0.0:22          0.0.0.0:*        users:(("sshd",pid=890,...))
tcp   LISTEN 127.0.0.1:3306      0.0.0.0:*        users:(("mysqld",pid=1201,...))
tcp   LISTEN 0.0.0.0:80          0.0.0.0:*        users:(("nginx",pid=1150,...))
flagหมายถึง
-tTCP
-uUDP
-lเฉพาะที่ LISTEN (รอรับการเชื่อมต่อ)
-pแสดง process (ต้อง sudo เพื่อเห็นของ process อื่น)
-nแสดงเลขพอร์ต ไม่แปลงเป็นชื่อ service
  • 0.0.0.0:80 = รับจากทุกที่ (เปิดสู่โลกภายนอก)
  • 127.0.0.1:3306 = รับเฉพาะจากในเครื่อง (ดี — database ไม่ควรเปิดออกนอก)
ss -tulpn | grep :80          # ใครฟังพอร์ต 80
ss -tn state established        # การเชื่อมต่อที่ active อยู่
sudo lsof -i :8080             # process ที่ใช้พอร์ต 8080 (อีกวิธี)

Workflow “พอร์ตนี้ใครใช้อยู่”: sudo ss -tulpn | grep :<พอร์ต> หรือ sudo lsof -i :<พอร์ต>

DNS — แปลงชื่อเป็น IP

ลำดับที่ Linux แปลงชื่อ

1. /etc/hosts           — ตารางแมปด้วยมือ (ชนะทุกอย่าง)
2. DNS server           — ตามที่ตั้งไว้ (ดูผ่าน resolvectl)

/etc/hosts

cat /etc/hosts
127.0.0.1   localhost
127.0.1.1   web01
192.168.1.60   db.internal   db

เพิ่มบรรทัดที่นี่ = แมปชื่อเป็น IP ทันที ไม่ผ่าน DNS (ใช้ทดสอบก่อนชี้โดเมนจริง, หรือ block โดเมนด้วยการชี้ไป 0.0.0.0)

DNS server ที่เครื่องใช้

Ubuntu สมัยใหม่ใช้ systemd-resolved — /etc/resolv.conf มักชี้ไป 127.0.0.53 (ตัว stub)

resolvectl status                    # DNS server จริงที่ใช้ต่อ interface
resolvectl query google.com          # ลอง resolve
cat /etc/resolv.conf                  # (มักเป็น symlink ไป stub)

dig / nslookup — สอบถาม DNS ตรง ๆ

sudo apt install dnsutils
dig google.com                       # query แบบละเอียด
dig +short google.com                 # เอาแค่ IP
dig +short google.com @8.8.8.8        # ถาม DNS server เจาะจง (ข้ามของเครื่อง)
dig MX example.com                    # record ชนิด MX (mail)
dig TXT example.com
nslookup google.com                   # แบบง่าย

ทดสอบว่าปัญหาอยู่ที่ DNS ของเครื่องหรือของโดเมน:

dig +short example.com                # ใช้ DNS ของเครื่อง
dig +short example.com @1.1.1.1       # ใช้ Cloudflare — ถ้าอันนี้ได้แต่อันบนไม่ได้ = DNS เครื่องมีปัญหา

ลำดับการไล่ปัญหา “เน็ตใช้ไม่ได้”

ip a                            # 1. มี IP ไหม (ไม่มี = DHCP/config พัง)
ip r                            # 2. มี default gateway ไหม
ping -c2 192.168.1.1            # 3. ถึง gateway ไหม (ไม่ถึง = ปัญหา LAN/สาย)
ping -c2 8.8.8.8                # 4. ออกอินเทอร์เน็ตได้ไหม (ได้ = เลเยอร์ IP โอเค)
ping -c2 google.com            # 5. resolve ชื่อได้ไหม (ไม่ได้ = ปัญหา DNS)
dig +short google.com @1.1.1.1  # 6. ยืนยัน DNS
curl -I https://google.com     # 7. HTTP/TLS ทำงานไหม

หยุดที่ขั้นแรกที่ fail — นั่นคือจุดที่ปัญหาอยู่

เปลี่ยน IP / DNS (Netplan)

Ubuntu Server ตั้งค่าเน็ตผ่าน Netplan — ไฟล์ YAML ใน /etc/netplan/

# /etc/netplan/50-cloud-init.yaml (ตัวอย่าง static IP)
network:
  version: 2
  ethernets:
    eth0:
      addresses: [192.168.1.50/24]
      routes:
        - to: default
          via: 192.168.1.1
      nameservers:
        addresses: [1.1.1.1, 8.8.8.8]
sudo netplan try            # ลองใช้ config ใหม่ 120 วิ (กด Enter ยืนยัน, ไม่กด = ย้อนกลับ)
sudo netplan apply          # ใช้จริง

netplan try กันคุณ lock ตัวเองออกจากเซิร์ฟเวอร์ — ใช้เสมอเมื่อแก้ผ่าน SSH

เรื่องที่คนมักพลาด

  • ping google.com ไม่ได้แล้วสรุปว่า “เน็ตล่ม” — ถ้า ping 8.8.8.8 ได้ ปัญหาคือ DNS ไม่ใช่การเชื่อมต่อ
  • ping ไม่ตอบแล้วคิดว่าเซิร์ฟเวอร์ตาย — หลาย host บล็อก ICMP ลอง curl -I หรือ nc -zv host port
  • netstat command not found — Ubuntu ไม่ลง net-tools แล้ว ใช้ ss (ss -tulpn)
  • database เปิดที่ 0.0.0.0:3306 — เปิดสู่อินเทอร์เน็ต ถ้าไม่ตั้งใจ = ช่องโหว่ ควร bind 127.0.0.1 (บทที่ 35 เรื่อง firewall)
  • แก้ /etc/resolv.conf ตรง ๆ — systemd-resolved เขียนทับตอนรีบูต ตั้ง DNS ใน Netplan แทน
  • แก้ Netplan ผ่าน SSH แล้ว netplan apply เลย — config ผิด = หลุด SSH เข้าไม่ได้ ใช้ netplan try (ย้อนกลับอัตโนมัติถ้าไม่ยืนยัน)
  • ชื่อ interface ไม่ใช่ eth0 — VM/cloud มักเป็น ens3, enp1s0 เช็กด้วย ip -br a ก่อนแก้ config

สรุป

  • ip a (IP + interface), ip r (routing — ต้องมี default via <gateway>), hostname -I (แค่ IP)
  • ping -c4 8.8.8.8 (การเชื่อมต่อ) vs ping -c4 google.com (+ DNS) — แยกให้ออก
  • curl -I / curl -v — ไล่ปัญหา HTTP/TLS; wget -c ดาวน์โหลด resume ได้
  • ss -tulpn — พอร์ตที่เปิด (0.0.0.0 = เปิดออกนอก, 127.0.0.1 = ในเครื่องเท่านั้น); sudo lsof -i :พอร์ต
  • DNS: /etc/hosts (แมปมือ, ชนะทุกอย่าง) → DNS server; dig +short ชื่อ / dig ชื่อ @1.1.1.1 (ทดสอบข้าม DNS เครื่อง)
  • ไล่ปัญหาเน็ตเป็นลำดับ: IP → gateway → ping IP → ping ชื่อ → dig → curl (หยุดที่ขั้นแรกที่ fail)
  • แก้เน็ตบน Ubuntu Server = Netplan (/etc/netplan/) → sudo netplan try (ย้อนกลับอัตโนมัติ)

บทถัดไปเราจะเรียนเชื่อมต่อเซิร์ฟเวอร์ระยะไกลด้วย SSH — key, ssh-copy-id, และไฟล์ ~/.ssh/config