Bash สรุปทั้งซีรีส์และ cheat sheet



จบ 43 บทแล้ว — บทนี้รวบทุกอย่างเป็นหน้าเดียวให้เปิดดูเร็ว ๆ ตอนเขียนสคริปต์จริง

แผนที่ความคิดทั้งซีรีส์

BASH SCRIPTING
│
├── พื้นฐาน (1–8)
│   shebang · chmod +x · ./  vs  bash  vs  source
│   ตัวแปร (ไม่มีช่องว่างรอบ =) · QUOTING ("$var" เสมอ) · echo vs printf
│   $1 $@ $# · "$@" ไม่ใช่ "$*" · exit status · && ||
│
├── ตรรกะ (9–16)
│   [[ ]] ไม่ใช่ [ ] · -eq/-lt (เลข) vs ==/< (สตริง) · (( ))
│   if คำสั่ง; then (ไม่จำเป็นต้อง [[ ]]) · case · guard clause
│   for (รายการ/glob) · while IFS= read -r (บรรทัด) · ฟังก์ชัน + local
│
├── ข้อมูล (17–24)
│   ${var:-default} ${var:?} · ${var##*/} ${var%.*} ${var//a/b} ${var^^}
│   array: "${arr[@]}" · assoc: declare -A · glob ≠ regex · shopt
│   [[ =~ ]] + BASH_REMATCH · $(...) ครอบ quote · <(...) process sub
│
├── I/O + process (25–32)
│   fd 0/1/2 · > file 2>&1 (ลำดับ!) · pipe = subshell · xargs -0 -P
│   ( ) subshell vs { } group · & wait "$pid" · trap 'rm' EXIT
│   set -euo pipefail (+ ข้อยกเว้น) · ShellCheck · main "$@"
│
├── production (33–40)
│   getopts / manual --long · select · [[ -t 1 ]] สี · grep/sed/awk
│   mktemp + trap · atomic write (tmp + mv) · flock · date +%s
│   command -v · curl -fsSL · jq -r · idempotent · run() dry-run · retry
│
└── ใช้จริง (41–44)
    cron ไม่มี PATH ของคุณ · systemd timer · .bashrc vs .profile
    CLI tool: lib/ + config + subcommand + trap ERR

Cheat sheet ตามงาน

ตัวแปรและ quoting

name="value"                    # ไม่มีช่องว่างรอบ =
echo "$name"                    # ครอบ quote เสมอ
echo "${name}s"                 # {} เมื่อมีตัวอักษรติดกัน
readonly PI=3.14                # ค่าคงที่
local x                         # ในฟังก์ชัน
: "${VAR:?ต้องตั้งค่า}"          # บังคับว่าต้องมี
port=${PORT:-8080}              # ค่าปริยาย

เงื่อนไข

[[ -f "$f" ]]                   # ไฟล์มีอยู่
[[ -d "$d" ]]                   # โฟลเดอร์
[[ -z "$s" ]] / [[ -n "$s" ]]   # ว่าง / ไม่ว่าง
[[ "$a" == "$b" ]]              # สตริงเท่ากัน
[[ "$f" == *.txt ]]             # glob (ไม่ครอบฝั่งขวา)
[[ "$s" =~ ^[0-9]+$ ]]          # regex
(( n > 10 && n < 100 ))         # ตัวเลข
if grep -q x file; then         # ใช้ exit status

loop

for x in a b c; do ... done
for f in *.txt; do ... done              # + shopt -s nullglob
for ((i=0; i<n; i++)); do ... done
for x in "${arr[@]}"; do ... done
while IFS= read -r line; do ... done < file      # อ่านบรรทัด
while (( n < max )); do ... (( n++ )); done

สตริง (parameter expansion)

${#s}              ความยาว
${s:0:3}           substring
${path##*/}        basename
${path%/*}         dirname
${file##*.}        นามสกุล
${file%.*}         ตัดนามสกุล
${s//old/new}      แทนทุกที่
${s^^} ${s,,}      ตัวใหญ่/เล็ก

array

arr=(a b c)
arr+=(d)
"${arr[@]}"        ทุกสมาชิก
"${arr[0]}"        ตัวแรก
"${#arr[@]}"       จำนวน
"${!arr[@]}"       index
mapfile -t arr < <(cmd)          # สร้างจากคำสั่ง

declare -A m; m[key]=val
"${!m[@]}"         keys
[[ -v m[key] ]]    key มีไหม

I/O

cmd > file 2>&1                  # ทั้งคู่ → ไฟล์ (ลำดับสำคัญ)
cmd &> file                      # เหมือนบน (bash)
cmd 2>/dev/null                  # ทิ้ง error
echo "err" >&2                   # → stderr
cmd <<< "$string"                # here-string
cmd <<EOF ... EOF                # heredoc
diff <(cmd1) <(cmd2)             # process substitution
exec > log 2>&1                  # redirect ทั้งสคริปต์

process

cmd &                           # เบื้องหลัง
wait "$!"                        # รอ + exit status
( cd dir && cmd )                # subshell (ไม่ย้าย PWD)
{ cmd1; cmd2; } > file           # group + redirect
trap 'rm -rf "$tmp"' EXIT        # cleanup
timeout 30 cmd                   # จำกัดเวลา
cmd | xargs -0 -P4 -I{} do {}    # ขนาน

หัวสคริปต์มาตรฐาน

#!/usr/bin/env bash
set -Eeuo pipefail
IFS=$'\n\t'

readonly SCRIPT_DIR=$(cd "$(dirname "${BASH_SOURCE[0]}")" && pwd)
die() { printf 'ERROR: %s\n' "$*" >&2; exit 1; }

main() {
    ...
}
main "$@"

เจอสถานการณ์นี้ ให้ทำแบบนี้

ต้องการทำ
อ่านไฟล์ทีละบรรทัดwhile IFS= read -r line; do ...; done < file
วนไฟล์ (อาจไม่มี)shopt -s nullglob; for f in *.ext; do
วนไฟล์ recursiveshopt -s globstar; for f in **/*.ext; do
basename/นามสกุล${f##*/} / ${f##*.} (ไม่เรียก process)
ตัวแปรอาจว่าง${var:-default} หรือ ${var:?msg}
ต้องการรายการหลายค่าarray arr=() + "${arr[@]}"
นับความถี่ / จัดกลุ่มdeclare -A count; (( count[$k]++ ))
ตัวแปรจาก cmd | while หายwhile ...; done < <(cmd)
เก็บ output คำสั่งเป็นรายการmapfile -t arr < <(cmd)
ไฟล์ชั่วคราวtmp=$(mktemp); trap 'rm -f "$tmp"' EXIT
เขียนไฟล์ปลอดภัยเขียน tmp แล้ว mv tmp dst
กันสคริปต์รันซ้อนexec 9>lock; flock -n 9 || exit 0
เช็กว่ามีคำสั่งcommand -v jq >/dev/null || die ...
ดาวน์โหลดcurl -fsSL --max-time 30 "$url" -o "$f"
อ่านค่าจาก JSONjq -r '.key' file.json
ทศนิยมawk 'BEGIN{printf "%.2f\n", a/b}'
ลองใหม่เมื่อล้มเหลวretry() loop + backoff
deploy/cleanup scriptต้องมี --dry-run
รันจาก cronexport PATH=... + cd + >> log 2>&1

กับดักอันตราย

# 1. rm -rf กับตัวแปรว่าง → ลบผิดที่
rm -rf "$DIR/"                   # ✗ ถ้า DIR ว่าง = rm -rf /
rm -rf "${DIR:?}/"               # ✓

# 2. ไม่ครอบ quote → พังกับช่องว่าง / glob
cp $src $dst                     # ✗
cp "$src" "$dst"                 # ✓

# 3. sort file > file → ทำลายไฟล์
sort file > file                 # ✗ Bash ล้างไฟล์ก่อนรัน
sort file -o file                # ✓ (หรือ tmp + mv)

# 4. for line in $(cat file) → แยกทุกช่องว่าง
for line in $(cat file)          # ✗
while IFS= read -r line          # ✓

# 5. cmd | while read → ตัวแปรหาย (subshell)
cat f | while read x; do n=$x; done; echo "$n"    # ✗ ว่าง
while read x; do n=$x; done < f; echo "$n"        # ✓

# 6. [ $x = y ] กับ x ว่าง → syntax error
[ $answer = yes ]                # ✗
[[ $answer == yes ]]             # ✓

# 7. local x=$(cmd) → กลบ exit status
local x=$(failing_cmd)           # ✗ set -e ไม่จับ
local x; x=$(failing_cmd)        # ✓

# 8. (( i++ )) กับ set -e ตอน i=0 → หยุดสคริปต์
set -e; i=0; (( i++ ))           # ✗ คืน 1
(( ++i ))  หรือ  i=$((i+1))       # ✓

# 9. > file 2>&1 สลับลำดับ
cmd 2>&1 > file                  # ✗ stderr ยังไปจอ
cmd > file 2>&1                  # ✓

# 10. curl ไม่มี -f → 404 คืน exit 0
curl "$url" -o f                 # ✗
curl -fsS "$url" -o f            # ✓

# 11. #!/bin/sh แต่ใช้ [[ ]] / array
#!/bin/sh + [[ ]]                # ✗ dash ไม่มี
#!/usr/bin/env bash              # ✓

# 12. เดินไฟล์ด้วย find | for
for f in $(find . -name '*.x')   # ✗
find . -name '*.x' -exec ... +   # ✓

12 นิสัยที่ดี

  1. #!/usr/bin/env bash + set -Eeuo pipefail + IFS=$'\n\t' ทุกสคริปต์
  2. ครอบ "$var" และ "$@" เสมอ — เมื่อไม่แน่ใจ ครอบไว้ก่อน
  3. [[ ]] ไม่ใช่ [ ] — $( ) ไม่ใช่ backticks — read -r เสมอ
  4. รัน ShellCheck กับทุกสคริปต์ แก้ทุก warning
  5. อ่านไฟล์: while IFS= read -r line; do ...; done < file
  6. ไฟล์ชั่วคราว: mktemp + trap 'rm -rf "$tmp"' EXIT ทันที
  7. เขียนไฟล์: temp แล้ว mv (atomic) — ไม่ cmd > important_file ตรง ๆ
  8. ห่อตรรกะใน main() เรียก main "$@" ท้ายไฟล์
  9. die() + cmd || die "..." สำหรับคำสั่งวิกฤต
  10. สคริปต์ idempotent — รัน 3 ครั้งได้ผลเดิม
  11. เครื่องมือที่แตะระบบต้องมี --dry-run และ log ที่ดี (ไป stderr)
  12. รู้ว่าเมื่อไหร่ เลิกใช้ bash — โครงสร้างข้อมูลซับซ้อน / คณิตศาสตร์จริง / > 200 บรรทัด → Python

เรียนรู้ต่อ

  • man bash — เอกสารทางการ ยาวแต่ครบ (ค้นหัวข้อด้วย /)
  • help <builtin> — help ของ builtin แต่ละตัว (help declare, help read, help [[)
  • ShellCheck — https://www.shellcheck.net (ออนไลน์) + wiki อธิบายทุก SC code ละเอียด
  • Google Shell Style Guide — https://google.github.io/styleguide/shellguide.html
  • BashFAQ / BashPitfalls — https://mywiki.wooledge.org/BashFAQ · /BashPitfalls (อ่านทุกข้อ)
  • “Bash Guide” (Lhunath) — https://mywiki.wooledge.org/BashGuide — เขียนดีมากสำหรับต่อยอด
  • explainshell.com — วางคำสั่งยาว ๆ แล้วมันอธิบายทีละ flag
  • bats-core — framework สำหรับเขียน unit test ให้สคริปต์ bash
  • ฝึก: เขียนสคริปต์ที่ทำงานประจำของคุณเองใหม่ให้ผ่าน ShellCheck สะอาด — เรียนได้เร็วที่สุด

สรุป

  • Bash เก่งเรื่อง เชื่อมโปรแกรมเข้าด้วยกัน — glue code, automation, deploy, ตั้งเครื่อง
  • หัวใจที่พลาดกันมากสุด: quoting ("$var" "$@"), [[ ]] vs [ ], pipe = subshell, while read อ่านบรรทัด
  • ทุกสคริปต์: set -Eeuo pipefail + ShellCheck + main "$@" + trap ... EXIT
  • production: mktemp+trap, atomic write, flock, command -v, curl -fsSL, idempotent, --dry-run
  • รู้ขีดจำกัด — พองานเป็น “ประมวลผลข้อมูล” ล้วน ๆ ให้ awk/Python ทำแทน

จบซีรีส์ Bash แล้วครับ — 44 บทจากสคริปต์ hello world ไปจนถึง CLI tool ที่มี rollback ขอบคุณที่อ่านมาถึงตรงนี้ เปิดเทอร์มินัลแล้วเขียนสคริปต์ของคุณเองได้เลย ขอให้สนุกกับการทำงานให้เครื่องทำแทน 🐚