Bash คณิตศาสตร์กับจำนวนเต็ม



Bash คิดเลขได้ แต่ จำนวนเต็มเท่านั้น — ไม่มีทศนิยม 3 / 2 ได้ 1 บทนี้ว่าด้วยการคำนวณที่ Bash ทำได้ และทางออกเมื่อต้องใช้ทศนิยม

$(( )) กับ (( ))

result=$(( 3 + 4 * 2 ))          # $(( )) → ให้ "ค่า" กลับมา (ใช้ในการกำหนดค่า/แสดงผล)
echo "$result"                   # 11

(( count = 10 ))                 # (( )) → รันเป็นคำสั่ง (ใช้เปลี่ยนค่าตัวแปร/เป็นเงื่อนไข)
(( count += 5 ))
echo "$count"                    # 15
  • $(( expr )) — แทนที่ด้วยผลลัพธ์ ใช้ตรงที่ต้องการตัวเลข: x=$(( a + b )), echo "$(( n * 2 ))"
  • (( expr )) — ประมวลผลนิพจน์ ไม่คืนข้อความ ใช้เปลี่ยนตัวแปรหรือเป็นเงื่อนไข: (( i++ )), if (( x > 0 ))

ข้างใน (( )) และ $(( )) ไม่ต้องใส่ $ หน้าตัวแปร (ใส่ก็ได้)

a=5; b=3
echo "$(( a + b ))"      # 8  — ไม่ต้อง $a $b
echo "$(( $a + $b ))"    # 8  — ใส่ก็ได้ ผลเท่ากัน

ตัวดำเนินการ

echo "$(( 7 + 2 ))"      # 9
echo "$(( 7 - 2 ))"      # 5
echo "$(( 7 * 2 ))"      # 14
echo "$(( 7 / 2 ))"      # 3   — หารปัดลง (ตัดเศษทิ้ง) ไม่ปัดเลขใกล้เคียง
echo "$(( 7 % 2 ))"      # 1   — เศษจากการหาร (modulo)
echo "$(( 2 ** 10 ))"    # 1024 — ยกกำลัง
echo "$(( (2 + 3) * 4 ))" # 20  — วงเล็บจัดลำดับ

เปรียบเทียบและตรรกะ (คืน 1 = จริง, 0 = เท็จ)

echo "$(( 5 > 3 ))"      # 1
echo "$(( 5 == 5 ))"     # 1
echo "$(( 5 > 3 && 2 < 1 ))"   # 0
echo "$(( x > 0 ? x : -x ))"   # ternary — ค่าสัมบูรณ์

บิต

echo "$(( 6 & 3 ))"     # 2   AND
echo "$(( 6 | 3 ))"     # 7   OR
echo "$(( 6 ^ 3 ))"     # 5   XOR
echo "$(( 1 << 4 ))"    # 16  shift ซ้าย

เพิ่ม / ลดค่า

i=0
(( i++ ))       # i = 1  (post-increment)
(( ++i ))       # i = 2  (pre-increment)
(( i += 10 ))   # i = 12
(( i -= 2 ))    # i = 10
(( i *= 3 ))    # i = 30
(( i /= 4 ))    # i = 7  (ปัดลง)

กับดัก set -e: (( i++ )) ตอน i=0 — นิพจน์คืนค่า 0 (ค่าก่อนเพิ่ม) → exit status 1 → สคริปต์ที่มี set -e หยุด!

set -e
count=0
(( count++ ))            # ← สคริปต์หยุดตรงนี้! (count เก่า = 0)

# แก้: ใช้แบบ pre-increment หรือ += หรือปิดท้าย || true
(( ++count ))            # ปลอดภัย — คืนค่า 1
(( count += 1 ))         # ปลอดภัย
(( count++ )) || true    # ยอมรับว่าอาจคืน 1

ปลอดภัยสุดคือ count=$(( count + 1 ))

ฐานเลข

echo "$(( 16#FF ))"      # 255  — เลขฐาน 16
echo "$(( 2#1010 ))"     # 10   — เลขฐาน 2
echo "$(( 8#17 ))"       # 15   — เลขฐาน 8

ระวังเลขนำหน้าด้วย 0 — Bash ตีความเป็นฐาน 8!

echo "$(( 010 ))"       # 8   — "010" = ฐาน 8
echo "$(( 08 ))"        # bash: value too great for base — 8 ไม่มีในฐาน 8

# ปัญหานี้เจอบ่อยกับเลขเดือน/วันจาก date
month=$(date +%m)                    # "09"
(( month + 1 ))                      # error! 09 ไม่ใช่ฐาน 8 ที่ถูก
(( 10#$month + 1 ))                  # 10 — บังคับฐาน 10

declare -i — ตัวแปรจำนวนเต็ม

declare -i total=0
total="5 + 3"           # 8 — ฝั่งขวาถูกคิดเป็นนิพจน์อัตโนมัติ
total+=10               # 18 — บวก (ไม่ใช่ต่อสตริง)
echo "$total"

มีประโยชน์เวลาสะสมค่าใน loop — ไม่ต้องใส่ $(( )) ทุกครั้ง แต่หลายคนชอบ $(( )) ชัด ๆ มากกว่า

(( )) เป็นเงื่อนไข

if (( count > 100 )); then echo "เกิน"; fi
if (( $# < 2 )); then echo "อาร์กิวเมนต์ไม่พอ" >&2; exit 2; fi

while (( retries < max_retries )); do
    attempt && break
    (( retries += 1 ))
    sleep $(( retries * 2 ))
done

# นิพจน์ที่ผลเป็น 0 = เท็จ
value=0
if (( value )); then echo "ไม่ศูนย์"; else echo "ศูนย์"; fi   # ศูนย์

อ่านง่ายกว่า [[ $count -gt 100 ]] มากเมื่อเป็นเรื่องตัวเลขล้วน ๆ

ทศนิยม — Bash ทำไม่ได้ ใช้เครื่องมืออื่น

echo "$(( 10 / 3 ))"        # 3  — ไม่ใช่ 3.33

# bc — เครื่องคิดเลขความละเอียดสูง (ต้อง sudo apt install bc)
echo "scale=2; 10 / 3" | bc          # 3.33
result=$(echo "scale=4; $a / $b" | bc)

# bc -l โหลดฟังก์ชันคณิตศาสตร์ (sqrt, s, c, l, ...)
echo "sqrt(2)" | bc -l               # 1.41421356237309504880

# awk — มักติดมากับระบบอยู่แล้ว เร็วกว่า bc สำหรับงานเดียว
awk 'BEGIN { printf "%.2f\n", 10 / 3 }'          # 3.33
awk -v a="$total" -v n="$count" 'BEGIN { printf "%.1f%%\n", a/n*100 }'

# ปัดเศษ / จัดรูปแบบ
printf '%.2f\n' "$(echo "$x * 1.07" | bc)"

เปรียบเทียบทศนิยม (Bash (( )) ทำไม่ได้)

if (( $(echo "$price > 19.99" | bc -l) )); then echo "แพง"; fi
if awk -v p="$price" 'BEGIN { exit !(p > 19.99) }'; then echo "แพง"; fi

เลขสุ่ม

echo "$RANDOM"                    # 0–32767 อ่านทีได้ค่าใหม่
echo "$(( RANDOM % 6 + 1 ))"      # 1–6 (ลูกเต๋า) — มี bias เล็กน้อย
shuf -i 1-100 -n 1                # 1–100 กระจายสม่ำเสมอกว่า

เรื่องที่คนมักพลาด

  • คาดว่า / ให้ทศนิยม — $(( 7 / 2 )) = 3 Bash ตัดเศษทิ้ง ใช้ bc/awk ถ้าต้องการทศนิยม
  • เลขนำหน้าด้วย 0 — $(( 09 )) error (ฐาน 8) ใช้ $(( 10#$var )) บังคับฐาน 10 โดยเฉพาะกับ date +%m date +%d
  • (( i++ )) กับ set -e ตอน i=0 — คืน exit 1 หยุดสคริปต์ ใช้ (( ++i )) หรือ i=$((i+1))
  • x = $(( )) มีช่องว่างรอบ = — ยังคงผิดกฎเดิม x=$(( )) ติดกัน
  • ลืมว่า [[ "10" > "9" ]] เทียบสตริง — เป็นเท็จ! ใช้ (( 10 > 9 ))
  • ใช้ expr แบบสมัยเก่า — expr $a + $b ช้า (เรียก process) และ syntax งอแง ใช้ $(( ))
  • ส่งตัวแปรว่างเข้า $(( )) — $(( "" + 1 )) ได้ 1 (ว่าง = 0) แต่ $(( abc + 1 )) อาจ error ใน set -u

สรุป

  • $(( expr )) ให้ค่ากลับ (ใช้กำหนดค่า/แสดงผล), (( expr )) รันเป็นคำสั่ง (เปลี่ยนตัวแปร/เงื่อนไข)
  • ข้างในไม่ต้องใส่ $ หน้าตัวแปร
  • จำนวนเต็มเท่านั้น — / ปัดลง, % เศษ, ** ยกกำลัง
  • (( i++ )) กับ set -e ตอนค่าเป็น 0 → หยุดสคริปต์ ใช้ (( ++i )) หรือ i=$((i+1))
  • เลขนำหน้า 0 = ฐาน 8 → ใช้ $(( 10#$var )) โดยเฉพาะกับผลจาก date
  • declare -i ทำตัวแปรคิดเลขอัตโนมัติ
  • ทศนิยม: echo "scale=2; $a/$b" | bc หรือ awk 'BEGIN{printf "%.2f\n", ...}'
  • สุ่ม: $RANDOM (0–32767) หรือ shuf -i 1-100 -n 1

บทถัดไปว่าด้วย case — จับหลายค่าให้อ่านง่ายกว่า if/elif ยาว ๆ และใช้ทำ subcommand dispatcher