Bash ตัวแปร
ตัวแปรใน Bash ดูเรียบง่ายจนหลอกตา — ไม่มี type ไม่ต้องประกาศ แต่กฎการตั้งและการอ้างถึงมีจุดที่พลาดง่ายมาก บทนี้ปูให้แน่นก่อนไปเรื่องยาก
ตั้งและอ้างถึง
name="Somchai"
count=5
path="/var/www/html"
echo "$name"
echo "$count"
echo "ไฟล์อยู่ที่ $path/index.html"Somchai
5
ไฟล์อยู่ที่ /var/www/html/index.htmlกฎเหล็ก 3 ข้อ
- ห้ามมีช่องว่างรอบ
=—name="Somchai"ติดกัน ถ้าเว้นวรรค Bash คิดว่าnameคือชื่อโปรแกรม - อ้างถึงด้วย
$นำหน้า —nameตอนตั้ง,$nameตอนใช้ - ครอบด้วย
"..."ตอนใช้เสมอ —echo "$name"ไม่ใช่echo $name(บทที่ 5)
${var} — วงเล็บปีกกาเมื่อไหร่
$name กับ ${name} เหมือนกัน แต่ต้องใช้ ${...} เมื่อมีตัวอักษรติดกันจนงงว่าชื่อตัวแปรจบตรงไหน
fruit="apple"
echo "$fruits" # ว่าง! Bash หาตัวแปรชื่อ fruits (ไม่มี)
echo "${fruit}s" # apples — ชัดเจนว่าตัวแปรคือ fruit แล้วต่อด้วย s
file="report"
echo "${file}_2026.txt" # report_2026.txt${...} ยังเป็นประตูสู่ความสามารถอีกเยอะ — ค่าปริยาย ตัดสตริง แทนที่ (บทที่ 17–18) เขียน ${...} ติดเป็นนิสัยไว้ก็ดี
ทุกอย่างเป็นสตริง
Bash ไม่มี type จริง ๆ — ทุกค่าเก็บเป็นข้อความ
x=5
y=3
echo "$x$y" # 53 (ต่อสตริง ไม่ใช่บวก)
echo "$((x + y))" # 8 ต้องบอกให้คิดเลขใน $(( )) (บทที่ 11)“ตัวเลข” เป็นแค่สตริงที่บังเอิญเป็นตัวเลข จนกว่าจะเอาไปใส่บริบทเลขคณิต $(( )) หรือ (( ))
ตัวแปรที่ไม่เคยตั้ง = ค่าว่าง
echo "ค่าคือ [$undefined]" # ค่าคือ []โดยปริยาย Bash ไม่บ่น มันแทนตัวแปรที่ไม่มีด้วยสตริงว่างเงียบ ๆ นี่เป็นบ่อเกิดบั๊ก — พิมพ์ชื่อตัวแปรผิดตัวเดียว สคริปต์ทำงานต่อด้วยค่าว่าง
rm -rf "$HOEM/tmp" # พิมพ์ HOME ผิด → rm -rf "/tmp" — หายนะทางแก้: ใส่ set -u ที่หัวสคริปต์ ให้การใช้ตัวแปรที่ไม่เคยตั้งเป็น error ทันที (บทที่ 30)
set -u
echo "$undefined" # bash: undefined: unbound variable — หยุดทันทีunset — ลบตัวแปร
name="Somchai"
unset name
echo "[$name]" # []ต่างจากตั้งเป็นค่าว่าง (name="") ตรงที่ unset ทำให้ตัวแปร “ไม่มีอยู่” — สำคัญเมื่อใช้กับ ${var:-default} และ [[ -v var ]] (บทที่ 17)
readonly — ค่าคงที่
readonly PI=3.14159
readonly CONFIG_DIR="/etc/myapp"
PI=3 # bash: PI: readonly variable — แก้ไม่ได้ใช้กับค่าที่ไม่ควรเปลี่ยนระหว่างสคริปต์ทำงาน — path หลัก, ชื่อโปรแกรม, เวอร์ชัน ช่วยจับบั๊กที่เผลอเขียนทับ
declare — ควบคุมชนิดและขอบเขต
declare -i num=10 # -i = integer (num=num+5 คิดเลขได้เลยไม่ต้อง $(( )))
declare -r MAX=100 # -r = readonly (เหมือน readonly)
declare -a list # -a = indexed array (บทที่ 20)
declare -A map # -A = associative array (บทที่ 21) — ต้องประกาศก่อนใช้
declare -l lower # -l = แปลงเป็นตัวพิมพ์เล็กอัตโนมัติเมื่อกำหนดค่า
declare -u upper # -u = แปลงเป็นตัวพิมพ์ใหญ่declare -i n=5
n="10 + 3"
echo "$n" # 13 — declare -i ทำให้ฝั่งขวาถูกคิดเป็นเลขในฟังก์ชัน declare ทำให้ตัวแปรเป็น local โดยปริยาย (เหมือน local — บทที่ 16)
การตั้งชื่อตัวแปร
- ใช้ได้: ตัวอักษร ตัวเลข
_— ห้ามขึ้นต้นด้วยตัวเลข - ตัวแปรของคุณเอง: ตัวพิมพ์เล็ก
snake_caseเช่นoutput_dir,retry_count - ค่าคงที่ / environment: ตัวพิมพ์ใหญ่ เช่น
MAX_RETRIES,LOG_FILE - อย่าทับตัวแปรระบบ:
PATH,HOME,USER,PWD,IFS,SHELL— เขียนทับแล้วสคริปต์พังยับ (ยกเว้นตั้งใจ เช่น จูนIFSชั่วคราว)
path="/tmp/work" # ตัวเล็ก — ปลอดภัย ไม่ชนกับ $PATH ระบบ
PATH="/tmp/work" # ตัวใหญ่ — พังทันที ระบบหาคำสั่งไม่เจอตัวแปร shell กับ environment ต่างกัน
greeting="สวัสดี" # ตัวแปร shell — เห็นแค่ใน shell นี้
export greeting # ทำให้เป็น environment — process ลูกเห็นด้วย
export lang="th" # ตั้งและ export ในบรรทัดเดียวshell ของคุณ
greeting = "สวัสดี" (shell var)
lang = "th" (exported → environment)
│
└─ รันโปรแกรมลูก (เช่น python script.py)
ลูกเห็น: lang="th" ✓
ลูกไม่เห็น: greeting ✗ (ไม่ได้ export)ทดสอบ
myvar="hello"
bash -c 'echo "ลูกเห็น: [$myvar]"' # ลูกเห็น: []
export myvar
bash -c 'echo "ลูกเห็น: [$myvar]"' # ลูกเห็น: [hello]ดูตัวแปร environment ทั้งหมดด้วย env หรือ printenv — เรื่อง $PATH, .bashrc vs .profile อยู่ในบทที่ 42
ตัวแปรพิเศษที่เจอบ่อย
| ตัวแปร | คือ |
|---|---|
$HOME | โฟลเดอร์บ้านของผู้ใช้ |
$USER | ชื่อผู้ใช้ปัจจุบัน |
$PWD | โฟลเดอร์ปัจจุบัน (เหมือน pwd) |
$PATH | รายการโฟลเดอร์ที่ Bash ใช้ค้นหาคำสั่ง |
$? | exit status ของคำสั่งล่าสุด |
$$ | PID ของสคริปต์ |
$0 | ชื่อสคริปต์ |
$RANDOM | เลขสุ่ม 0–32767 (อ่านทีได้ค่าใหม่) |
$LINENO | หมายเลขบรรทัดปัจจุบัน (ใช้ตอน debug) |
เรื่องที่คนมักพลาด
- ช่องว่างรอบ
=—x = 5ผิด,x=5ถูก อันดับหนึ่งของบั๊กตัวแปร - ลืม
$ตอนอ้างถึง —echo nameพิมพ์คำว่า “name”,echo "$name"พิมพ์ค่า $fruitsแทนที่จะเป็น${fruit}s— Bash กินตัวอักษรที่ติดกันเข้าไปในชื่อตัวแปร ใช้${...}คั่น- พิมพ์ชื่อตัวแปรผิดแล้วไม่รู้ตัว — Bash เงียบ แทนด้วยค่าว่าง ใส่
set -uจับ - เขียนทับตัวแปรระบบ —
PATH=...,HOME=...,IFS=...โดยไม่ตั้งใจ ทำสคริปต์พัง ตั้งชื่อตัวเองเป็นตัวพิมพ์เล็ก - คาดว่าโปรแกรมลูกเห็นตัวแปร shell — ต้อง
exportก่อน ไม่งั้นลูกเห็นเป็นค่าว่าง x=5; echo "$x + 1"แล้วคาดว่าได้ 6 — ได้5 + 1ต้อง$((x + 1))
สรุป
- ตั้ง:
name=valueห้ามมีช่องว่างรอบ=— อ้างถึง:$nameหรือ${name} - ใช้
${var}เมื่อมีตัวอักษรติดกันหลังชื่อตัวแปร และครอบ"$var"ตอนใช้เสมอ - ทุกค่าเป็น สตริง — จะคิดเลขต้องใส่
$(( )) - ตัวแปรที่ไม่เคยตั้ง = ค่าว่างเงียบ ๆ → ใส่
set -uให้เป็น error unset varลบตัวแปร,readonly VAR=xทำค่าคงที่,declare -i/-r/-a/-Aควบคุมชนิด- ตั้งชื่อตัวเอง ตัวพิมพ์เล็ก เพื่อไม่ชนกับ
PATH/HOME/IFSของระบบ export varทำให้โปรแกรมลูกเห็น (environment) — ไม่ export = เห็นแค่ shell นี้
บทถัดไปคือหัวใจของทั้งซีรีส์ — quoting: single quote, double quote, ไม่ครอบเลย และทำไมมันสร้างความต่างระหว่างสคริปต์ที่ทำงานกับสคริปต์ที่พัง