Bash exit status และการต่อคำสั่ง
Bash ไม่มี boolean แบบภาษาอื่น — มันตัดสินใจทุกอย่างจาก exit status ตัวเลขที่คำสั่งทิ้งไว้เมื่อจบ เข้าใจเรื่องนี้แล้ว if, &&, ||, set -e จะเป็นเรื่องเดียวกันหมด
exit status คืออะไร
ทุกคำสั่งเมื่อจบทำงานคืนตัวเลข 0–255 ให้ระบบ
0= สำเร็จ (จำง่าย ๆ ว่า “zero problems”)- ไม่ใช่ 0 = ล้มเหลว ค่าต่างกันบอกสาเหตุต่างกัน
ls /etc >/dev/null
echo $? # 0 — สำเร็จ
ls /nonexistent 2>/dev/null
echo $? # 2 — ล้มเหลว
grep "xyz" /etc/hostname
echo $? # 1 — grep ทำงานได้ แต่ไม่เจอ$? เก็บ exit status ของคำสั่งที่จบล่าสุด — มันเปลี่ยนทุกคำสั่ง ถ้าจะใช้ต้องเก็บทันที
some_command
rc=$? # เก็บไว้ก่อนที่คำสั่งอื่นจะทับ
echo "..."
if [[ $rc -ne 0 ]]; then echo "some_command ล้มเหลว (rc=$rc)"; fiexit — จบสคริปต์พร้อมรหัส
#!/usr/bin/env bash
if [[ ! -f config.ini ]]; then
echo "ไม่พบ config.ini" >&2
exit 1 # จบทันที บอกระบบว่าล้มเหลว
fi
# ... งานหลัก ...
exit 0 # จบแบบสำเร็จ (จริง ๆ ไม่ใส่ก็ได้ ถ้าคำสั่งสุดท้ายสำเร็จ)exitเฉย ๆ =exit $?(ใช้รหัสของคำสั่งล่าสุด)- ถ้าไม่เรียก
exitเลย สคริปต์จบด้วยรหัสของคำสั่งสุดท้าย - ค่าเกิน 255 จะวนกลับ (
exit 256→ 0,exit 257→ 1) — อยู่ในช่วง 0–255 เท่านั้น
true, false, : — คำสั่งที่ไม่ทำอะไรนอกจากคืนรหัส
true; echo $? # 0 — คืน 0 เสมอ
false; echo $? # 1 — คืน 1 เสมอ
:; echo $? # 0 — เหมือน true แต่เป็น builtin (no-op)ใช้ตอนไหน
# loop ที่ต้องวนไปเรื่อย ๆ
while true; do
check_something || break
sleep 5
done
# placeholder ในบล็อกที่ยังไม่เขียน (Bash ไม่ยอมให้บล็อกว่าง)
if [[ $debug -eq 1 ]]; then
: # TODO: ใส่โค้ด debug ทีหลัง
fi&& และ || — ต่อคำสั่งตามผล
mkdir build && cd build # cd เฉพาะเมื่อ mkdir สำเร็จ
ping -c1 host >/dev/null || echo "host ไม่ตอบ" # echo เฉพาะเมื่อ ping ล้มเหลวA && B→ รันBเฉพาะเมื่อAสำเร็จ (exit 0)A || B→ รันBเฉพาะเมื่อAล้มเหลว (exit ≠ 0)
เรียกว่า short-circuit (ลัดวงจร) — ถ้ารู้ผลแล้วก็ไม่รันตัวถัดไป
ต่อกันเป็นลูกโซ่ได้
command_a && command_b && command_c # ทำต่อกันจนกว่าจะมีตัวพัง
download && extract && install || echo "ล้มเหลวสักขั้น" >&2กับดักของ A && B || C
มันไม่เหมือน if A then B else C!
[[ -f file ]] && echo "พบ" || echo "ไม่พบ"ถ้า file มีจริง แต่ echo "พบ" ดันล้มเหลว (เกิดยาก แต่เป็นไปได้) → echo "ไม่พบ" จะรันด้วย เพราะ || ดูผลของ echo "พบ" ไม่ใช่ของ [[ -f file ]]
ใช้ pattern นี้ได้กับกรณีง่าย ๆ ที่ B ไม่มีทางพลาด แต่ถ้าตรรกะสำคัญ ใช้ if เต็ม
if [[ -f file ]]; then
echo "พบ"
else
echo "ไม่พบ"
fi! — กลับค่า
if ! grep -q "ERROR" app.log; then
echo "ไม่มี ERROR — ดีมาก"
fi
! command_that_should_fail # exit 0 ถ้าคำสั่งล้มเหลวจริง! cmd กลับ exit status: 0→1, ไม่ใช่ 0→0
if ดู exit status ไม่ใช่แค่ [[ ]]
จุดสำคัญที่มือใหม่มองข้าม — if ตามด้วย คำสั่งอะไรก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็น [[ ]]
if grep -q "pattern" file.txt; then # ใช้ exit status ของ grep
echo "เจอ"
fi
if ./deploy.sh; then # ใช้ exit status ของสคริปต์
echo "deploy สำเร็จ"
else
echo "deploy ล้มเหลว" >&2
exit 1
fi
if command -v docker >/dev/null; then # เช็กว่ามี docker ไหม
echo "มี docker"
fi[[ ]] เป็นแค่คำสั่งหนึ่งที่คืน exit status ตามผลการทดสอบ (บทที่ 9)
ความหมายมาตรฐานของรหัส
| รหัส | ความหมาย |
|---|---|
0 | สำเร็จ |
1 | ข้อผิดพลาดทั่วไป (catch-all) |
2 | ใช้คำสั่งผิด — option ผิด, อาร์กิวเมนต์ขาด (ธรรมเนียม) |
126 | ไฟล์มีอยู่แต่รันไม่ได้ (ไม่มี execute bit) |
127 | หาคำสั่งไม่เจอ (command not found) |
128+N | ถูกฆ่าด้วย signal N — เช่น 130 = Ctrl+C (SIGINT=2), 137 = SIGKILL (9) |
255 | exit status นอกช่วง หรือ error ร้ายแรง |
ตั้งรหัสของสคริปต์ตัวเองให้มีความหมาย
readonly E_ARGS=2
readonly E_NO_CONFIG=3
readonly E_NETWORK=4
[[ $# -ge 1 ]] || exit "$E_ARGS"
[[ -f "$config" ]] || exit "$E_NO_CONFIG"
curl -fsS "$url" || exit "$E_NETWORK"คนที่เรียกสคริปต์ของคุณ (cron, CI, สคริปต์อื่น) จะแยกแยะสาเหตุได้จากรหัส
เรื่องที่คนมักพลาด
- อ่าน
$?ช้าไป — คำสั่งอื่นมาทับแล้ว เก็บทันทีrc=$? A && B || C= if-then-else — ไม่ใช่ ถ้าBพลาดCก็รัน ใช้ifเต็มเมื่อตรรกะสำคัญ- คิดว่า
grepไม่เจอ = error —grepคืน 1 เมื่อไม่เจอ (ปกติ), คืน 2 เมื่อ error จริง กับset -eต้องgrep ... || true exitในฟังก์ชันที่ตั้งใจแค่return—exitปิดทั้งสคริปต์ ในฟังก์ชันใช้return Nif [[ $? -eq 0 ]]หลังคำสั่ง — ยืดยาว เขียนif คำสั่ง; thenตรง ๆ- exit code เกิน 255 —
exit 300กลายเป็นexit 44อยู่ในช่วง 0–255 - ลืมว่า
local x=$(cmd)กลบ exit status —$?กลายเป็นของlocalไม่ใช่ของcmd(บทที่ 16) แยกเป็นlocal x; x=$(cmd)
สรุป
- ทุกคำสั่งคืน exit status 0–255:
0= สำเร็จ, อื่น = ล้มเหลว — เก็บใน$? exit Nจบสคริปต์พร้อมรหัส — ไม่ใส่ = ใช้รหัสคำสั่งสุดท้ายtrue/false/:= คำสั่งที่คืน 0/1/0 เฉย ๆ (loop, placeholder)A && Bรัน B เมื่อ A สำเร็จ,A || Bรัน B เมื่อ A ล้มเหลว (short-circuit)A && B || Cไม่ใช่ if-then-else — ใช้ifเต็มเมื่อตรรกะสำคัญ! cmdกลับ exit statusifรับ คำสั่งอะไรก็ได้ —if grep -q ...,if ./script.sh— ไม่จำเป็นต้อง[[ ]]- รหัสมาตรฐาน: 1 ทั่วไป, 2 ใช้ผิด, 126 รันไม่ได้, 127 ไม่เจอคำสั่ง, 128+N ถูก signal ฆ่า
จบเฟส 1 — บทถัดไปเข้าเฟส 2 เรื่องตรรกะ เริ่มจาก [ ] กับ [[ ]] ต่างกันอย่างไร และทำไม [[ ]] ปลอดภัยกว่า