Bash พารามิเตอร์และ special variables



สคริปต์ที่มีประโยชน์มักรับ input จากบรรทัดคำสั่ง เช่น ./backup.sh /home/somchai /mnt/backup บทนี้ว่าด้วยการเข้าถึงค่าเหล่านั้นและตัวแปรพิเศษที่ Bash เตรียมไว้ให้

พารามิเตอร์ตำแหน่ง

#!/usr/bin/env bash
# args.sh

echo "ชื่อสคริปต์:      $0"
echo "ตัวแรก:          $1"
echo "ตัวสอง:          $2"
echo "จำนวนทั้งหมด:     $#"
echo "ทั้งหมด:          $@"
./args.sh /src /dst
ชื่อสคริปต์:      ./args.sh
ตัวแรก:          /src
ตัวสอง:          /dst
จำนวนทั้งหมด:     2
ทั้งหมด:          /src /dst
ตัวแปรคือ
$0ชื่อสคริปต์ (ตามที่ถูกเรียก)
$1 $2 … $9พารามิเตอร์ตัวที่ 1–9
${10} ${11}ตัวที่ 10 ขึ้นไป — ต้องมี {} ($10 = $1 ตามด้วย 0)
$#จำนวนพารามิเตอร์ (ไม่นับ $0)
$@พารามิเตอร์ทั้งหมด (แยกเป็นรายการ)
$*พารามิเตอร์ทั้งหมด (รวมเป็นสตริงเดียว)

“$@” กับ “$*” — ต่างกันเมื่อครอบ quote

นี่คือจุดที่พลาดกันบ่อยและทำสคริปต์พังเงียบ ๆ

#!/usr/bin/env bash
# เรียกด้วย:  ./demo.sh "รายงาน ปี 2026" summary.txt

echo "--- \"\$@\" ---"
for a in "$@"; do echo "[$a]"; done

echo "--- \"\$*\" ---"
for a in "$*"; do echo "[$a]"; done

echo "--- \$@ (ไม่ครอบ) ---"
for a in $@; do echo "[$a]"; done
--- "$@" ---
[รายงาน ปี 2026]
[summary.txt]
--- "$*" ---
[รายงาน ปี 2026 summary.txt]
--- $@ (ไม่ครอบ) ---
[รายงาน]
[ปี]
[2026]
[summary.txt]
  • "$@" → แต่ละพารามิเตอร์เป็นคำแยก คงช่องว่างข้างในไว้ นี่คือสิ่งที่คุณต้องการ 99% ของเวลา
  • "$*" → รวมทุกตัวเป็นสตริงเดียว คั่นด้วยตัวแรกของ IFS (ปกติคือช่องว่าง) — ใช้เฉพาะตอนทำข้อความ log
  • $@ / $* ไม่ครอบ → แตกทุกช่องว่าง = พัง

กฎ: ส่งต่ออาร์กิวเมนต์ให้คำสั่งอื่นใช้ "$@" เสมอ

# wrapper ที่ห่อ rsync แล้วเพิ่ม option
exec rsync -avz --delete "$@"

ตรวจว่าได้พารามิเตอร์ครบ

#!/usr/bin/env bash
set -euo pipefail

if [[ $# -lt 2 ]]; then
    echo "ใช้งาน: $0 <source> <destination>" >&2
    exit 1
fi

src=$1
dst=$2
echo "จะสำรอง $src → $dst"

>&2 ส่งข้อความ error ไปที่ stderr (บทที่ 25) — ข้อความช่วยเหลือควรไป stderr เสมอ เพื่อไม่ปนกับ output จริง

shift — เลื่อนพารามิเตอร์

shift ทิ้ง $1 แล้วเลื่อนทุกตัวลงหนึ่ง ($2→$1, $3→$2, …) $# ลดลง 1

#!/usr/bin/env bash
command=$1
shift                    # ทิ้ง $1, ที่เหลือกลายเป็น $1 $2 ...

echo "คำสั่ง: $command"
echo "อาร์กิวเมนต์ที่เหลือ: $@"

# วนกินทีละตัว
while [[ $# -gt 0 ]]; do
    echo "กำลังจัดการ: $1"
    shift
done
./tool.sh deploy web1 web2 web3
คำสั่ง: deploy
อาร์กิวเมนต์ที่เหลือ: web1 web2 web3
กำลังจัดการ: web1
กำลังจัดการ: web2
กำลังจัดการ: web3

shift 2 เลื่อนทีละ 2 — มีประโยชน์ตอน parse option ที่มีค่าตาม (บทที่ 33)

set — ตั้งพารามิเตอร์เอง

set -- alpha beta gamma
echo "$1 $2 $3"          # alpha beta gamma
echo "$#"                # 3

ใช้เมื่ออยากแปลงสตริงเป็นรายการ (แต่ระวัง word splitting) หรือ reset อาร์กิวเมนต์หลัง parse เสร็จ -- บอกว่า “ที่เหลือคือค่า ไม่ใช่ option”

default value ให้พารามิเตอร์

src=$1
dst=${2:-$HOME/backups}          # ถ้าไม่ส่ง $2 มา ใช้ ~/backups
verbose=${VERBOSE:-0}            # จาก environment ก็ได้

${2:-ค่าปริยาย} = “ใช้ $2 ถ้ามี ไม่งั้นใช้ค่าปริยาย” (บทที่ 17 เต็ม ๆ)

special variables ทั้งชุด

ตัวแปรคือใช้ตอนไหน
$?exit status ของคำสั่งล่าสุดตรวจว่าคำสั่งสำเร็จไหม
$$PID ของสคริปต์นี้ตั้งชื่อไฟล์ชั่วคราวไม่ให้ชน (แต่ใช้ mktemp ดีกว่า)
$!PID ของคำสั่งเบื้องหลังตัวล่าสุด (cmd &)wait "$!" รอมันจบ
$0ชื่อสคริปต์ข้อความ usage
$-flag ที่เปิดอยู่ของ shellเช็กว่ารันแบบ interactive ไหม ([[ $- == *i* ]])
$_อาร์กิวเมนต์สุดท้ายของคำสั่งก่อนหน้าใช้ interactive เป็นหลัก
$LINENOหมายเลขบรรทัดปัจจุบันข้อความ debug
$FUNCNAMEชื่อฟังก์ชันที่กำลังทำงาน (array)logging ในฟังก์ชัน
$BASH_SOURCEpath ของไฟล์สคริปต์ (array)หาโฟลเดอร์ของสคริปต์

ตัวอย่าง $? และ $!

grep -q "ERROR" app.log
if [[ $? -eq 0 ]]; then echo "พบ ERROR"; fi
# เขียนกระชับกว่า:  if grep -q "ERROR" app.log; then ...

sleep 30 &
bg_pid=$!
echo "งานเบื้องหลัง PID=$bg_pid"
wait "$bg_pid"
echo "งานเบื้องหลังจบด้วย status $?"

หาโฟลเดอร์ที่สคริปต์ตัวเองอยู่

ปัญหาคลาสสิก: สคริปต์อยากอ้างไฟล์ข้าง ๆ ตัวเอง แต่ $PWD คือที่ที่ผู้ใช้รัน ไม่ใช่ที่สคริปต์อยู่

#!/usr/bin/env bash
script_dir=$(cd "$(dirname "${BASH_SOURCE[0]}")" && pwd)
source "$script_dir/lib/common.sh"
config="$script_dir/config.ini"

${BASH_SOURCE[0]} คือ path ของสคริปต์ปัจจุบัน (แม่นกว่า $0 เมื่อถูก source) — สูตรนี้ให้ absolute path ของโฟลเดอร์ที่สคริปต์อยู่เสมอ

เรื่องที่คนมักพลาด

  • $10 ได้ $1 ตามด้วย 0 — ตัวที่ 10 ขึ้นไปต้อง ${10}
  • ใช้ $@ ไม่ครอบ quote — พังกับอาร์กิวเมนต์ที่มีช่องว่าง ใช้ "$@" เสมอ
  • "$*" แทน "$@" เวลาส่งต่อ — รวมเป็นก้อนเดียว คำสั่งปลายทางได้อาร์กิวเมนต์เดียว
  • เช็ก $? หลังผ่านหลายคำสั่ง — $? เก็บแค่ตัวล่าสุด ถ้าจะใช้ต้องเก็บทันที rc=$?
  • $$ ในไฟล์ชั่วคราว — เดาได้/ชนได้ ใช้ mktemp แทน (บทที่ 36)
  • $0 ใน sourced script — อาจเป็น bash หรือชื่อ shell ใช้ ${BASH_SOURCE[0]}
  • ลืม shift ใน loop parse args — วนไม่จบ (infinite loop)

สรุป

  • $1..$9, ${10}+ = พารามิเตอร์ตำแหน่ง, $0 = ชื่อสคริปต์, $# = จำนวน
  • "$@" = อาร์กิวเมนต์ทั้งหมดแบบแยกคำคงรูป — ใช้อันนี้เมื่อส่งต่อ
  • "$*" = รวมเป็นสตริงเดียว (แค่ทำ log), $@/$* ไม่ครอบ = พัง
  • shift ทิ้ง $1 เลื่อนที่เหลือลง — หัวใจของการวน parse อาร์กิวเมนต์
  • set -- a b c ตั้งพารามิเตอร์เอง, ${2:-ปริยาย} ใส่ค่าปริยาย
  • special: $? (exit status), $$ (PID), $! (PID งานเบื้องหลัง), $LINENO, ${BASH_SOURCE[0]}
  • หาโฟลเดอร์สคริปต์: script_dir=$(cd "$(dirname "${BASH_SOURCE[0]}")" && pwd)

บทถัดไปว่าด้วย exit status เต็ม ๆ — $?, exit, && || และความหมายของแต่ละรหัส