Bash สคริปต์แรกของคุณ



สคริปต์ Bash ไม่มีอะไรลึกลับ — มันคือไฟล์ข้อความธรรมดาที่แต่ละบรรทัดคือคำสั่งที่คุณพิมพ์ในเทอร์มินัลได้อยู่แล้ว เอามาต่อกันแล้วสั่งรันทีเดียว บทนี้จะสร้างสคริปต์จริงตั้งแต่บรรทัดแรก และอธิบายสามวิธีรันที่มือใหม่มักสับสน

สร้างไฟล์แรก

เปิด editor (nano, vim, VS Code — อะไรก็ได้) สร้างไฟล์ชื่อ hello.sh

#!/usr/bin/env bash
# hello.sh — สคริปต์แรกของเรา

echo "สวัสดี $USER"
echo "ตอนนี้ $(date '+%H:%M') น."
echo "คุณอยู่ที่ $(pwd)"

ทำให้รันได้ แล้วรัน

chmod +x hello.sh
./hello.sh
สวัสดี somchai
ตอนนี้ 16:45 น.
คุณอยู่ที่ /home/somchai

แค่นี้คุณก็มีสคริปต์แล้ว ที่เหลือคือทำความเข้าใจแต่ละชิ้น

บรรทัด shebang — #!/usr/bin/env bash

บรรทัดแรกที่ขึ้นต้นด้วย #! เรียกว่า shebang (ชีแบง) มันบอกระบบว่า “เวลามีคนสั่งรันไฟล์นี้ ให้เอาไปป้อนโปรแกรมตัวไหน”

#!/usr/bin/env bash    # หา bash จาก $PATH — พกพาข้ามระบบดีที่สุด (แนะนำ)
#!/bin/bash            # ใช้ bash ที่ /bin/bash ตรง ๆ (Ubuntu มีแน่ แต่ Mac เก่า/BSD อาจอยู่ที่อื่น)
#!/bin/sh              # POSIX shell — บน Ubuntu คือ dash ไม่ใช่ bash! ฟีเจอร์ bash จะพัง

กฎของ shebang

  • ต้องอยู่ บรรทัดแรกสุด ไม่มีช่องว่างหรือบรรทัดว่างนำหน้า ไม่มี BOM
  • #! ต้องเป็นสองตัวอักษรแรกจริง ๆ
  • ระบบอ่าน shebang เฉพาะตอนรันแบบ ./hello.sh — ถ้ารัน bash hello.sh มันไม่สนใจ shebang เลย

ถ้าไม่ใส่ shebang แล้วรัน ./hello.sh ระบบจะเดา (มักใช้ /bin/sh) ทำให้สคริปต์ที่ใช้ฟีเจอร์ bash พังแบบหาสาเหตุยาก — ใส่ shebang เสมอ

ทำไมซีรีส์นี้เลือก #!/usr/bin/env bash: env จะไปหา bash ตัวแรกใน $PATH ของคุณ ถ้าคุณลง bash ใหม่ไว้ที่ /usr/local/bin (เช่นบน Mac) มันจะเจอตัวใหม่ ไม่ใช่ตัวเก่าที่ /bin/bash

chmod +x — ทำไมต้องมี

ไฟล์ใน Linux มี “สิทธิ์” กำกับว่าทำอะไรได้บ้าง ไฟล์ข้อความที่เพิ่งสร้างจะ อ่านได้ เขียนได้ แต่รันไม่ได้

ls -l hello.sh
-rw-r--r-- 1 somchai somchai 118 Sep  7 16:45 hello.sh

ไม่มี x เลย ต้องเพิ่ม execute bit

chmod +x hello.sh
ls -l hello.sh
-rwxr-xr-x 1 somchai somchai 118 Sep  7 16:45 hello.sh

ตอนนี้มี x แล้ว ./hello.sh จึงทำงานได้ ถ้าลืมขั้นตอนนี้จะเจอ

bash: ./hello.sh: Permission denied

ทำไมต้องมี ./ หน้าชื่อไฟล์

พอพิมพ์ hello.sh เฉย ๆ Bash จะไปหาโปรแกรมชื่อนี้ใน $PATH (รายการโฟลเดอร์มาตรฐาน เช่น /usr/bin) ซึ่งไม่มี — โฟลเดอร์ปัจจุบันไม่อยู่ใน $PATH (โดยตั้งใจ เพื่อความปลอดภัย)

./hello.sh บอกชัดว่า “ไฟล์ในโฟลเดอร์นี้ (.) ชื่อ hello.sh” Bash จึงรันได้

bash: hello.sh: command not found      # ไม่มี ./

สามวิธีรันสคริปต์ — ให้ผลต่างกัน

./hello.sh          # 1. ต้อง chmod +x ก่อน, ระบบอ่าน shebang เลือก interpreter
bash hello.sh       # 2. ไม่ต้อง +x, บังคับใช้ bash, ไม่สน shebang
source hello.sh     # 3. รันใน shell ปัจจุบัน (ตัวแปร/cd ที่ตั้งจะค้างอยู่)
.  hello.sh         # เหมือน source (`.` คือชื่อย่อของ source)

ความต่างที่สำคัญที่สุด: subshell หรือไม่

./hello.sh   หรือ   bash hello.sh
┌─ shell ของคุณ
│   └─ สร้าง process ลูกใหม่
│        ├─ รันสคริปต์ที่นี่
│        ├─ ตั้ง x=5, cd /tmp
│        └─ ลูกตาย
│   กลับมา: x ไม่มี, ยังอยู่โฟลเดอร์เดิม
└─

source hello.sh
┌─ shell ของคุณ
│   รันสคริปต์ *ตรงนี้เลย*  →  ตั้ง x=5, cd /tmp
│   หลังจบ: x=5 ยังอยู่, อยู่ที่ /tmp
└─

ทดลองเอง — สร้าง setdir.sh

#!/usr/bin/env bash
cd /tmp
myvar="ทดสอบ"
./setdir.sh
pwd            # ยังอยู่ที่เดิม — /home/somchai
echo "$myvar"  # ว่าง

source setdir.sh
pwd            # /tmp — เปลี่ยนแล้ว!
echo "$myvar"  # ทดสอบ
  • ใช้ ./script.sh (หรือ bash script.sh) เป็นค่าเริ่มต้น — สคริปต์ควรทำงานแยกไม่รบกวน shell คุณ
  • ใช้ source เฉพาะเมื่อ ตั้งใจ ให้สคริปต์แก้ shell ปัจจุบัน เช่นไฟล์ที่ตั้งตัวแปร environment, ~/.bashrc, สคริปต์ activate ของ virtualenv

นามสกุล .sh ไม่บังคับ

Linux ไม่สนนามสกุลไฟล์ — สิ่งที่ทำให้รันได้คือ execute bit กับ shebang ไม่ใช่ .sh คำสั่งในระบบอย่าง /usr/bin/apt ก็ไม่มีนามสกุล

แต่ ใส่ .sh ก็มีประโยชน์ — editor รู้ว่าจะ highlight สี, คนอื่นเห็นแล้วรู้ว่าเป็นสคริปต์ ข้อยกเว้น: เครื่องมือ CLI ที่ผู้ใช้พิมพ์บ่อย ๆ มักตั้งชื่อไม่มีนามสกุล (deploy ไม่ใช่ deploy.sh)

เรื่องที่คนมักพลาด

  • ลืม chmod +x — ./hello.sh ได้ Permission denied แก้ด้วย chmod +x หรือรัน bash hello.sh แทน
  • ลืม ./ — hello.sh เฉย ๆ ได้ command not found เพราะโฟลเดอร์ปัจจุบันไม่อยู่ใน $PATH
  • shebang ไม่ได้อยู่บรรทัดแรก — มีบรรทัดว่างหรือคอมเมนต์นำหน้า → ระบบไม่เห็น shebang รันด้วย sh
  • เซฟไฟล์เป็น CRLF (Windows line ending) — จะเจอ bash: ./hello.sh: /usr/bin/env^M: No such file or directory แก้ด้วย sed -i 's/\r$//' hello.sh หรือตั้ง editor เป็น LF
  • source สคริปต์ที่มี exit — exit ใน sourced script จะปิดเทอร์มินัลคุณทั้งหน้าต่าง! ในสคริปต์ที่อาจถูก source ใช้ return แทน
  • คาดหวังว่า cd ในสคริปต์จะเปลี่ยนโฟลเดอร์ของ shell — ไม่ เพราะรันใน subshell ต้อง source ถึงจะได้ผลนั้น

สรุป

  • สคริปต์ = ไฟล์ข้อความ แต่ละบรรทัดคือคำสั่ง bash
  • บรรทัดแรก shebang #!/usr/bin/env bash บอกระบบว่าใช้ interpreter ตัวไหน — ต้องเป็นบรรทัดแรกสุดจริง ๆ
  • chmod +x script.sh เพิ่ม execute bit แล้วรันด้วย ./script.sh
  • ต้องมี ./ เพราะโฟลเดอร์ปัจจุบันไม่อยู่ใน $PATH
  • ./script.sh และ bash script.sh รันใน subshell — ตัวแปร/cd ไม่รอดกลับมา
  • source script.sh รันใน shell ปัจจุบัน — ใช้เฉพาะไฟล์ที่ตั้งใจแก้ environment
  • นามสกุล .sh ไม่บังคับ แต่ช่วยให้อ่านง่ายและ editor highlight ได้

บทถัดไปเจาะลึกว่า Bash อ่านและตีความแต่ละบรรทัดอย่างไร — ทำไมช่องว่างถึงสำคัญมาก และ builtin ต่างจากโปรแกรมภายนอกตรงไหน