Bash สคริปต์แรกของคุณ
สคริปต์ Bash ไม่มีอะไรลึกลับ — มันคือไฟล์ข้อความธรรมดาที่แต่ละบรรทัดคือคำสั่งที่คุณพิมพ์ในเทอร์มินัลได้อยู่แล้ว เอามาต่อกันแล้วสั่งรันทีเดียว บทนี้จะสร้างสคริปต์จริงตั้งแต่บรรทัดแรก และอธิบายสามวิธีรันที่มือใหม่มักสับสน
สร้างไฟล์แรก
เปิด editor (nano, vim, VS Code — อะไรก็ได้) สร้างไฟล์ชื่อ hello.sh
#!/usr/bin/env bash
# hello.sh — สคริปต์แรกของเรา
echo "สวัสดี $USER"
echo "ตอนนี้ $(date '+%H:%M') น."
echo "คุณอยู่ที่ $(pwd)"ทำให้รันได้ แล้วรัน
chmod +x hello.sh
./hello.shสวัสดี somchai
ตอนนี้ 16:45 น.
คุณอยู่ที่ /home/somchaiแค่นี้คุณก็มีสคริปต์แล้ว ที่เหลือคือทำความเข้าใจแต่ละชิ้น
บรรทัด shebang — #!/usr/bin/env bash
บรรทัดแรกที่ขึ้นต้นด้วย #! เรียกว่า shebang (ชีแบง) มันบอกระบบว่า “เวลามีคนสั่งรันไฟล์นี้ ให้เอาไปป้อนโปรแกรมตัวไหน”
#!/usr/bin/env bash # หา bash จาก $PATH — พกพาข้ามระบบดีที่สุด (แนะนำ)
#!/bin/bash # ใช้ bash ที่ /bin/bash ตรง ๆ (Ubuntu มีแน่ แต่ Mac เก่า/BSD อาจอยู่ที่อื่น)
#!/bin/sh # POSIX shell — บน Ubuntu คือ dash ไม่ใช่ bash! ฟีเจอร์ bash จะพังกฎของ shebang
- ต้องอยู่ บรรทัดแรกสุด ไม่มีช่องว่างหรือบรรทัดว่างนำหน้า ไม่มี BOM
#!ต้องเป็นสองตัวอักษรแรกจริง ๆ- ระบบอ่าน shebang เฉพาะตอนรันแบบ
./hello.sh— ถ้ารันbash hello.shมันไม่สนใจ shebang เลย
ถ้าไม่ใส่ shebang แล้วรัน ./hello.sh ระบบจะเดา (มักใช้ /bin/sh) ทำให้สคริปต์ที่ใช้ฟีเจอร์ bash พังแบบหาสาเหตุยาก — ใส่ shebang เสมอ
ทำไมซีรีส์นี้เลือก #!/usr/bin/env bash: env จะไปหา bash ตัวแรกใน $PATH ของคุณ ถ้าคุณลง bash ใหม่ไว้ที่ /usr/local/bin (เช่นบน Mac) มันจะเจอตัวใหม่ ไม่ใช่ตัวเก่าที่ /bin/bash
chmod +x — ทำไมต้องมี
ไฟล์ใน Linux มี “สิทธิ์” กำกับว่าทำอะไรได้บ้าง ไฟล์ข้อความที่เพิ่งสร้างจะ อ่านได้ เขียนได้ แต่รันไม่ได้
ls -l hello.sh-rw-r--r-- 1 somchai somchai 118 Sep 7 16:45 hello.shไม่มี x เลย ต้องเพิ่ม execute bit
chmod +x hello.sh
ls -l hello.sh-rwxr-xr-x 1 somchai somchai 118 Sep 7 16:45 hello.shตอนนี้มี x แล้ว ./hello.sh จึงทำงานได้ ถ้าลืมขั้นตอนนี้จะเจอ
bash: ./hello.sh: Permission deniedทำไมต้องมี ./ หน้าชื่อไฟล์
พอพิมพ์ hello.sh เฉย ๆ Bash จะไปหาโปรแกรมชื่อนี้ใน $PATH (รายการโฟลเดอร์มาตรฐาน เช่น /usr/bin) ซึ่งไม่มี — โฟลเดอร์ปัจจุบันไม่อยู่ใน $PATH (โดยตั้งใจ เพื่อความปลอดภัย)
./hello.sh บอกชัดว่า “ไฟล์ในโฟลเดอร์นี้ (.) ชื่อ hello.sh” Bash จึงรันได้
bash: hello.sh: command not found # ไม่มี ./สามวิธีรันสคริปต์ — ให้ผลต่างกัน
./hello.sh # 1. ต้อง chmod +x ก่อน, ระบบอ่าน shebang เลือก interpreter
bash hello.sh # 2. ไม่ต้อง +x, บังคับใช้ bash, ไม่สน shebang
source hello.sh # 3. รันใน shell ปัจจุบัน (ตัวแปร/cd ที่ตั้งจะค้างอยู่)
. hello.sh # เหมือน source (`.` คือชื่อย่อของ source)ความต่างที่สำคัญที่สุด: subshell หรือไม่
./hello.sh หรือ bash hello.sh
┌─ shell ของคุณ
│ └─ สร้าง process ลูกใหม่
│ ├─ รันสคริปต์ที่นี่
│ ├─ ตั้ง x=5, cd /tmp
│ └─ ลูกตาย
│ กลับมา: x ไม่มี, ยังอยู่โฟลเดอร์เดิม
└─
source hello.sh
┌─ shell ของคุณ
│ รันสคริปต์ *ตรงนี้เลย* → ตั้ง x=5, cd /tmp
│ หลังจบ: x=5 ยังอยู่, อยู่ที่ /tmp
└─ทดลองเอง — สร้าง setdir.sh
#!/usr/bin/env bash
cd /tmp
myvar="ทดสอบ"./setdir.sh
pwd # ยังอยู่ที่เดิม — /home/somchai
echo "$myvar" # ว่าง
source setdir.sh
pwd # /tmp — เปลี่ยนแล้ว!
echo "$myvar" # ทดสอบ- ใช้
./script.sh(หรือbash script.sh) เป็นค่าเริ่มต้น — สคริปต์ควรทำงานแยกไม่รบกวน shell คุณ - ใช้
sourceเฉพาะเมื่อ ตั้งใจ ให้สคริปต์แก้ shell ปัจจุบัน เช่นไฟล์ที่ตั้งตัวแปร environment,~/.bashrc, สคริปต์ activate ของ virtualenv
นามสกุล .sh ไม่บังคับ
Linux ไม่สนนามสกุลไฟล์ — สิ่งที่ทำให้รันได้คือ execute bit กับ shebang ไม่ใช่ .sh คำสั่งในระบบอย่าง /usr/bin/apt ก็ไม่มีนามสกุล
แต่ ใส่ .sh ก็มีประโยชน์ — editor รู้ว่าจะ highlight สี, คนอื่นเห็นแล้วรู้ว่าเป็นสคริปต์ ข้อยกเว้น: เครื่องมือ CLI ที่ผู้ใช้พิมพ์บ่อย ๆ มักตั้งชื่อไม่มีนามสกุล (deploy ไม่ใช่ deploy.sh)
เรื่องที่คนมักพลาด
- ลืม
chmod +x—./hello.shได้Permission deniedแก้ด้วยchmod +xหรือรันbash hello.shแทน - ลืม
./—hello.shเฉย ๆ ได้command not foundเพราะโฟลเดอร์ปัจจุบันไม่อยู่ใน$PATH - shebang ไม่ได้อยู่บรรทัดแรก — มีบรรทัดว่างหรือคอมเมนต์นำหน้า → ระบบไม่เห็น shebang รันด้วย sh
- เซฟไฟล์เป็น CRLF (Windows line ending) — จะเจอ
bash: ./hello.sh: /usr/bin/env^M: No such file or directoryแก้ด้วยsed -i 's/\r$//' hello.shหรือตั้ง editor เป็น LF sourceสคริปต์ที่มีexit—exitใน sourced script จะปิดเทอร์มินัลคุณทั้งหน้าต่าง! ในสคริปต์ที่อาจถูก source ใช้returnแทน- คาดหวังว่า
cdในสคริปต์จะเปลี่ยนโฟลเดอร์ของ shell — ไม่ เพราะรันใน subshell ต้องsourceถึงจะได้ผลนั้น
สรุป
- สคริปต์ = ไฟล์ข้อความ แต่ละบรรทัดคือคำสั่ง bash
- บรรทัดแรก shebang
#!/usr/bin/env bashบอกระบบว่าใช้ interpreter ตัวไหน — ต้องเป็นบรรทัดแรกสุดจริง ๆ chmod +x script.shเพิ่ม execute bit แล้วรันด้วย./script.sh- ต้องมี
./เพราะโฟลเดอร์ปัจจุบันไม่อยู่ใน$PATH ./script.shและbash script.shรันใน subshell — ตัวแปร/cdไม่รอดกลับมาsource script.shรันใน shell ปัจจุบัน — ใช้เฉพาะไฟล์ที่ตั้งใจแก้ environment- นามสกุล
.shไม่บังคับ แต่ช่วยให้อ่านง่ายและ editor highlight ได้
บทถัดไปเจาะลึกว่า Bash อ่านและตีความแต่ละบรรทัดอย่างไร — ทำไมช่องว่างถึงสำคัญมาก และ builtin ต่างจากโปรแกรมภายนอกตรงไหน