Bash คำสั่ง if / elif / else
if ใน Bash ทำงานต่างจากภาษาอื่น — มันไม่ได้ดู “จริง/เท็จ” แต่ดู exit status ของคำสั่งที่ตามมา เข้าใจจุดนี้แล้วจะเขียนเงื่อนไขได้ยืดหยุ่นกว่าที่คิด
โครงสร้างพื้นฐาน
if คำสั่ง; then
# ทำเมื่อ คำสั่ง คืน exit status 0
fi
if คำสั่ง; then
...
else
# ทำเมื่อ คืน exit status ≠ 0
fi
if คำสั่งA; then
...
elif คำสั่งB; then
...
else
...
fi; หลังเงื่อนไขคือตัวคั่นก่อน then — หรือขึ้นบรรทัดใหม่ก็ได้
if [[ -f config.ini ]]
then
echo "พบ config"
fiif ดู exit status — ไม่จำเป็นต้องเป็น [[ ]]
นี่คือจุดที่มือใหม่มองข้าม [[ ]] เป็นแค่ คำสั่งหนึ่ง ที่คืน 0/1 ตามผลทดสอบ แต่ if รับคำสั่งอะไรก็ได้
# เช็กว่ามีคำสั่ง docker ไหม
if command -v docker >/dev/null 2>&1; then
echo "มี docker"
fi
# เช็กว่า pattern อยู่ในไฟล์ไหม — ใช้ grep -q ตรง ๆ
if grep -q "^PermitRootLogin no" /etc/ssh/sshd_config; then
echo "root login ถูกปิดแล้ว"
fi
# รันสคริปต์แล้วดูว่าสำเร็จไหม
if ./run-tests.sh; then
echo "เทสผ่าน ✓"
else
echo "เทสไม่ผ่าน ✗" >&2
exit 1
fi
# เช็ก HTTP endpoint
if curl -fsS -o /dev/null "https://example.com/health"; then
echo "เว็บออนไลน์"
fiการเขียน if grep -q ...; then ดีกว่า grep -q ...; if [[ $? -eq 0 ]]; then — สั้นกว่า อ่านง่ายกว่า และไม่มีช่องพลาดเรื่อง $? โดนทับ
เงื่อนไขซ้อน
if [[ -f "$file" ]]; then
if [[ -s "$file" ]]; then
echo "ไฟล์มีอยู่และไม่ว่าง"
else
echo "ไฟล์มีอยู่แต่ว่าง"
fi
else
echo "ไม่มีไฟล์"
fiรวมเงื่อนไขให้แบนลงถ้าทำได้
if [[ -f "$file" && -s "$file" ]]; then
echo "ไฟล์มีอยู่และไม่ว่าง"
figuard clause — ตรวจแล้วออกก่อน
แทนที่จะห่อโค้ดหลักในบล็อก if ลึก ๆ ให้ตรวจกรณีผิดแล้ว exit/return/continue ทันที เรียกว่า guard clause หรือ early return
#!/usr/bin/env bash
set -euo pipefail
# guard: ตรวจ input ทีละอย่าง ผิดปุ๊บออกทันที
[[ $# -eq 2 ]] || { echo "ใช้งาน: $0 <src> <dst>" >&2; exit 2; }
[[ -d "$1" ]] || { echo "ไม่พบโฟลเดอร์: $1" >&2; exit 3; }
[[ -w "$(dirname "$2")" ]] || { echo "เขียน $2 ไม่ได้" >&2; exit 4; }
src=$1
dst=$2
# ==== ถึงตรงนี้ input ถูกต้องแน่นอน โค้ดหลักไม่ต้องเยื้อง ====
echo "กำลังสำรอง $src → $dst"
cp -a "$src" "$dst"อ่านง่ายกว่าการซ้อน if สามชั้นมาก — สายตาไล่จากบนลงล่างได้ว่า “ต้องผ่านเงื่อนไขอะไรบ้าง”
{ cmd1; cmd2; } จัดกลุ่มคำสั่ง (ต้องมี ; ก่อน } และช่องว่างหลัง {) — บทที่ 27
one-liner: cond && cmd
สำหรับกรณีง่าย ๆ เขียนบรรทัดเดียวได้
[[ -d "$dir" ]] || mkdir -p "$dir" # สร้างถ้ายังไม่มี
[[ -f "$lock" ]] && { echo "กำลังทำงานอยู่"; exit 1; }
(( errors > 0 )) && echo "พบข้อผิดพลาด $errors รายการ" >&2กับดัก: cond && cmdA || cmdB
อยากให้เป็น “ถ้า cond ทำ A ไม่งั้นทำ B” แต่มันไม่ใช่แบบนั้นเป๊ะ
[[ -f "$f" ]] && echo "มีไฟล์" || echo "ไม่มีไฟล์"ถ้า [[ -f "$f" ]] จริง → รัน echo "มีไฟล์" → ถ้า echo นั้นล้มเหลว (เช่น stdout ถูกปิด) → || จะรัน echo "ไม่มีไฟล์" ด้วย
กรณีทั่วไป echo ไม่พลาด แต่ถ้า cmdA เป็นอะไรที่พลาดได้ ระวัง
# อันตราย: ถ้า process ครั้งแรกคืน non-zero ทั้งที่ทำงานถูก
[[ $mode == fast ]] && process --fast || process --safe
# → ถ้า process --fast คืน 1 (เตือนแต่ทำงาน) จะรัน process --safe ตามมาด้วย!ตรรกะสำคัญ ใช้ if เต็ม
if [[ $mode == fast ]]; then
process --fast
else
process --safe
fi(( )) เป็นเงื่อนไข
(( expr )) คืน exit status 0 เมื่อผลลัพธ์ ไม่เป็นศูนย์ (เหมือนภาษา C)
if (( count > 10 )); then echo "เยอะ"; fi
if (( $# == 0 )); then echo "ไม่มีอาร์กิวเมนต์"; fi
while (( i < 100 )); do ...; (( i++ )); doneระวัง: (( 0 )) คืน exit status 1 (เท็จ) — ถ้าใช้กับ set -e และผลเป็น 0 สคริปต์จะหยุด ใช้ (( count > 0 )) || true หรือเขียนเป็น if
เรื่องที่คนมักพลาด
- ห่อทุกอย่างใน
if [[ $? -eq 0 ]]— เขียนif คำสั่ง; thenตรง ๆ สั้นและปลอดภัยกว่า cond && A || B= if-else — ไม่เป๊ะ ถ้าAพลาดBจะรันด้วย ใช้ifเต็มเมื่อสำคัญ- ลืม
;ก่อนthen—if [[ x ]] thenพัง ต้องif [[ x ]]; thenหรือthenขึ้นบรรทัดใหม่ - ลืม
fiปิด — หรือปิดผิดชั้นตอนซ้อนหลาย if (( expr ))ที่ผลเป็น 0 กับset -e— หยุดสคริปต์กลางคัน ระวังนิพจน์อย่าง(( x = 0 )),(( found++ ))ตอน found=0- เยื้องโค้ดผิดจนอ่านตรรกะไม่ออก — ใช้ guard clause ลดการซ้อน
elifไม่มีthen—elifต้องตามด้วยthenเหมือนif
สรุป
if คำสั่ง; then ... elif ...; then ... else ... fi— ต้องมี;(หรือ newline) ก่อนthenifดู exit status ของคำสั่ง —if grep -q ...,if ./script.sh,if command -v xใช้ได้หมด- ไม่ต้องเก็บ
$?มาเช็ก — เอาคำสั่งไปวางหลังifตรง ๆ - guard clause: ตรวจกรณีผิดแล้ว
exit/returnก่อน — ลดการซ้อน โค้ดหลักไม่ต้องเยื้อง - one-liner
[[ cond ]] || cmdโอเคสำหรับกรณีง่าย — แต่cond && A || Bไม่ใช่ if-else เป๊ะ (( expr ))เป็นเงื่อนไขได้ (0 = เท็จ) — ระวังกับset -e
บทถัดไปว่าด้วยคณิตศาสตร์ — (( )), $(( )), จำนวนเต็มเท่านั้น และวิธีจัดการทศนิยม