Bash พารามิเตอร์เอ็กซ์แพนชัน 1 — ค่าปริยายและความยาว



${var} ทำได้มากกว่าแค่แทนค่า — มันเป็นภาษาย่อสำหรับจัดการสตริงที่ทำงานในตัว Bash เอง ไม่ต้องเรียก sed/cut/expr บทนี้เริ่มจากชุดค่าปริยายที่ใช้บ่อยที่สุด

${var:-default} — ใช้ค่าปริยายถ้าไม่มีค่า

name=${1:-"ไม่ระบุ"}                      # ถ้าไม่ส่ง $1 → "ไม่ระบุ"
output_dir=${OUTPUT_DIR:-/tmp/output}     # จาก env หรือ default
port=${PORT:-8080}
log_level=${LOG_LEVEL:-info}

echo "จะเขียนไปที่ $output_dir พอร์ต $port"

${var:-default} = “ถ้า var มีค่า ใช้ค่านั้น ไม่งั้นใช้ default” — ไม่เปลี่ยนค่า var แค่ให้ผลลัพธ์ตรงนั้น

default เป็นอะไรก็ได้ รวมถึงตัวแปรอื่นหรือ command substitution

backup_dir=${BACKUP_DIR:-$HOME/backups}
timestamp=${TS:-$(date +%s)}
editor=${EDITOR:-${VISUAL:-nano}}         # ซ้อนกันได้

${var:=default} — ตั้งค่าให้ด้วย

เหมือน :- แต่ กำหนดค่าให้ var เลย ถ้ามันยังว่าง

: "${CONFIG_FILE:=/etc/myapp.conf}"       # ตั้ง CONFIG_FILE ถ้ายังไม่มี
echo "$CONFIG_FILE"                        # /etc/myapp.conf
echo "$CONFIG_FILE"                        # ยังเป็น /etc/myapp.conf (ถูกตั้งไว้แล้ว)

ทำไมต้องมี : นำหน้า — ${var:=...} ให้ค่ากลับมาเป็นผลลัพธ์ ถ้าเขียนลอย ๆ Bash จะพยายามรันผลลัพธ์นั้นเป็นคำสั่ง : (no-op builtin) กลืนผลลัพธ์ทิ้งไป

หมายเหตุ: := ใช้กับ positional parameter ($1) ไม่ได้ — ใช้ param=${1:-default} แทน

${var:?error message} — บังคับว่าต้องมีค่า

: "${API_KEY:?ต้องตั้งตัวแปร API_KEY ก่อน}"
: "${1:?ใช้งาน: $0 <filename>}"

db_host=${DB_HOST:?ไม่ได้ตั้ง DB_HOST}

ถ้า var ว่างหรือไม่มี → Bash พิมพ์ error message ไป stderr แล้ว จบสคริปต์ทันที (exit 1 ในสคริปต์ที่ไม่ใช่ interactive)

./script.sh: line 3: API_KEY: ต้องตั้งตัวแปร API_KEY ก่อน

ใช้ตรวจ precondition สั้น ๆ ที่หัวสคริปต์ — กระชับกว่า if [[ -z ... ]]; then echo; exit; fi

${var:+alternate} — ใช้ค่าอื่นถ้ามีค่า (สลับกับ :-)

# เติม flag เฉพาะเมื่อตัวแปรถูกตั้ง
verbose_flag=${VERBOSE:+--verbose}
ssh $server ${PORT:+-p $PORT} "uptime"

# เติมข้อความต่อท้ายเฉพาะเมื่อมีค่า
echo "ผู้ใช้: $user${email:+ <$email>}"       # "ผู้ใช้: somchai <a@b.com>" หรือ "ผู้ใช้: somchai"

${var:+X} = “ถ้า var มีค่า ให้ผลเป็น X ไม่งั้นให้ผลเป็นค่าว่าง” — ตรงข้ามกับ :-

: กับไม่มี : — ต่างกันเมื่อค่าเป็น “ว่างแต่ถูกตั้ง”

นิพจน์var ไม่ถูกตั้ง (unset)var=”” (ว่างแต่ตั้งแล้ว)var=”x”
${var-default}default""x
${var:-default}defaultdefaultx
${var+alt}""altalt
${var:+alt}""""alt
  • มี : → ตรวจ “ว่างหรือไม่มี” (ใช้อันนี้เกือบตลอด)
  • ไม่มี : → ตรวจแค่ “ไม่มี” (ค่าว่างที่ถูกตั้งไว้ = มีค่า)

ตัวอย่างที่ความต่างสำคัญ

DEBUG=""                          # ผู้ใช้ตั้งใจปิด debug (ตั้งเป็นว่าง)
echo "${DEBUG:-เปิด default}"      # "เปิด default"  ← ไม่เคารพเจตนาผู้ใช้
echo "${DEBUG-เปิด default}"       # ""              ← เคารพว่าผู้ใช้ตั้งเป็นว่าง

ส่วนใหญ่ใช้ :- (ว่าง = ไม่มี) ก็พอ

${#var} — ความยาว

name="Somchai"
echo "${#name}"              # 7

password="secret123"
(( ${#password} >= 8 )) || { echo "รหัสสั้นไป" >&2; exit 1; }

# ความยาว array = จำนวนสมาชิก (บทที่ 20)
files=(a.txt b.txt c.txt)
echo "${#files[@]}"         # 3

# จำนวนอาร์กิวเมนต์
echo "${#@}"               # เท่ากับ $#

${var:offset:length} — ตัด substring

str="abcdefghij"
echo "${str:0:3}"           # abc     — เริ่มตำแหน่ง 0 ยาว 3
echo "${str:3}"             # defghij — จากตำแหน่ง 3 ถึงจบ
echo "${str:3:2}"           # de
echo "${str: -3}"           # hij     — 3 ตัวท้าย (ต้องมีช่องว่างหน้า - หรือใส่วงเล็บ)
echo "${str:(-3):2}"        # hi

date="2026-09-07"
echo "ปี ${date:0:4}, เดือน ${date:5:2}, วัน ${date:8:2}"

ตัดจากอาร์กิวเมนต์/array

echo "${@:2}"              # อาร์กิวเมนต์ตั้งแต่ตัวที่ 2 เป็นต้นไป
echo "${@:2:3}"            # ตัวที่ 2, 3, 4
echo "${arr[@]:1:2}"      # สมาชิก array ตำแหน่ง 1–2

ตัวอย่างรวม: parse ค่า config

#!/usr/bin/env bash
set -euo pipefail

# ค่าปริยาย + เคารพ environment + บังคับบางตัว
readonly APP_ENV=${APP_ENV:-development}
readonly APP_PORT=${APP_PORT:-3000}
readonly APP_HOST=${APP_HOST:-0.0.0.0}
readonly DB_URL=${DB_URL:?ต้องตั้ง DB_URL}
readonly LOG_DIR=${LOG_DIR:-/var/log/myapp}

extra=${DEBUG:+--inspect}

echo "เริ่ม $APP_ENV บน $APP_HOST:$APP_PORT $extra"

เรื่องที่คนมักพลาด

  • ${var:=default} เขียนลอย ๆ — Bash รันผลลัพธ์เป็นคำสั่ง นำหน้าด้วย : เสมอ: : "${var:=x}"
  • ใช้ ${1:=default} — positional parameter ตั้งค่าด้วย := ไม่ได้ ใช้ x=${1:-default}
  • สับสน :- กับ :+ — :- ให้ default เมื่อไม่มีค่า, :+ ให้ alternate เมื่อมีค่า
  • ${str: -3} ลืมช่องว่างหน้า - — ${str:-3} กลายเป็น “default = 3” ใส่ช่องว่างหรือ ${str:(-3)}
  • ${#var} กับ multibyte — Bash 5 นับเป็นอักขระ (ถ้า locale UTF-8) ภาษาไทย 1 ตัว = 1 ไม่ใช่ 3 byte — แต่ตรวจ locale ให้ดี
  • คิดว่า :- เปลี่ยนค่าตัวแปร — ไม่ ใช้ := ถ้าอยากให้ตั้งค่าจริง
  • ${var?msg} ไม่มี : ตอน var ตั้งเป็นว่าง — จะผ่าน (ว่าง = มีค่า) ใช้ ${var:?msg} เพื่อจับค่าว่างด้วย

สรุป

  • ${var:-default} — ใช้ default เมื่อ var ว่าง/ไม่มี (ไม่เปลี่ยนค่า var) — ใช้บ่อยสุด
  • ${var:=default} — เหมือนบน + ตั้งค่าให้ var ด้วย (นำหน้า : ) — ใช้กับ positional ไม่ได้
  • ${var:?msg} — พิมพ์ msg แล้วจบสคริปต์ถ้า var ว่าง — ตรวจ precondition
  • ${var:+alt} — ให้ alt เมื่อ var มีค่า (ตรงข้าม :-) — เติม flag แบบมีเงื่อนไข
  • มี : = ตรวจ “ว่างหรือไม่มี”, ไม่มี : = ตรวจแค่ “ไม่มี” — ส่วนใหญ่ใช้แบบมี :
  • ${#var} = ความยาว, ${#arr[@]} = จำนวนสมาชิก
  • ${var:offset:length} = substring, ${@:2} = อาร์กิวเมนต์ตั้งแต่ตัวที่ 2

บทถัดไปคือ parameter expansion ชุดที่ทรงพลังที่สุด — ตัดหน้า/หลัง แทนที่ แปลงตัวพิมพ์ ทำ basename/dirname โดยไม่เรียก process