PHP ตัวดำเนินการและการเปรียบเทียบ



ตัวดำเนินการส่วนใหญ่ตรงไปตรงมา แต่มีจุดหนึ่งที่ทำให้มือใหม่ PHP เสียเวลาดีบั๊กเป็นชั่วโมง คือความต่างของ == กับ === เราจะเน้นตรงนั้น

เลขคณิต

<?php
declare(strict_types=1);

echo 7 + 3, "\n";     // 10
echo 7 - 3, "\n";     // 4
echo 7 * 3, "\n";     // 21
echo 7 / 3, "\n";     // 2.3333333333333
echo 7 % 3, "\n";     // 1  (เศษจากการหาร)
echo 7 ** 3, "\n";    // 343 (ยกกำลัง)
echo intdiv(7, 3), "\n";  // 2  (หารเอาเฉพาะส่วนเต็ม)

ระวัง: 7 / 3 ได้ float เสมอ ถ้าอยากได้จำนวนเต็มใช้ intdiv() การหารด้วย 0 จะโยน DivisionByZeroError

กำหนดค่าแบบย่อ

<?php
$n = 10;
$n += 5;   // 15
$n -= 3;   // 12
$n *= 2;   // 24
$n /= 4;   // 6
$n **= 2;  // 36

$s = 'a';
$s .= 'b';   // 'ab'

$config ??= 'ค่าเริ่มต้น';   // กำหนดให้ก็ต่อเมื่อ $config เป็น null หรือยังไม่มี

เพิ่ม/ลดทีละ 1

<?php
$i = 5;
echo $i++, "\n";   // 5 (พิมพ์ก่อน แล้วค่อยเพิ่ม -> $i กลายเป็น 6)
echo ++$i, "\n";   // 7 (เพิ่มก่อน แล้วค่อยพิมพ์)

เปรียบเทียบ — จุดสำคัญของบทนี้

== เทียบ “ค่า” โดย แปลงชนิดให้เท่ากันก่อน (loose comparison) === เทียบ “ค่าและชนิด” ต้องเหมือนกันทั้งคู่ (strict comparison)

<?php
declare(strict_types=1);

var_dump(5 == '5');      // bool(true)  — แปลง '5' เป็น int ก่อน
var_dump(5 === '5');     // bool(false) — คนละชนิด (int vs string)

var_dump(0 == '');       // bool(false) ใน PHP 8 (เคย true ใน PHP 7!)
var_dump('abc' == 0);    // bool(false) ใน PHP 8 (เคย true ใน PHP 7!)
var_dump(null == false); // bool(true)
var_dump(null === false);// bool(false)

var_dump('1e2' == '100');   // bool(true) — ทั้งคู่ตีความเป็นตัวเลข 100
var_dump('1e2' === '100');  // bool(false)

กฎที่ควรยึด: ใช้ === และ !== เสมอ เว้นแต่มีเหตุผลชัดเจนว่าต้องการให้แปลงชนิด การใช้ === ทำให้โค้ดคาดเดาได้ ไม่มีเซอร์ไพรส์

PHP 8 ปรับกฎ == ระหว่างสตริงกับตัวเลขให้สมเหตุสมผลขึ้นมาก (0 == 'abc' เป็น false แล้ว) แต่ก็ยังมีมุมแปลก ๆ อยู่ — === ปลอดภัยกว่า

เปรียบเทียบอื่น ๆ

<?php
var_dump(5 <=> 3);    // int(1)   spaceship: คืน -1, 0, 1
var_dump(3 <=> 5);    // int(-1)
var_dump(5 <=> 5);    // int(0)

<=> มีประโยชน์มากตอนเขียนฟังก์ชันเรียงลำดับ (บทที่ 10)

<?php
$a = null;
echo $a ?? 'ค่าสำรอง', "\n";           // ค่าสำรอง  (?? เช็ค null/undefined)
echo $a ?: 'ค่าสำรอง', "\n";           // ค่าสำรอง  (?: เช็ค falsy ทุกแบบ)

$b = 0;
echo $b ?? 'ค่าสำรอง', "\n";           // 0  — เพราะ 0 ไม่ใช่ null
echo $b ?: 'ค่าสำรอง', "\n";           // ค่าสำรอง — เพราะ 0 เป็น falsy

?? (null coalescing) ต่างจาก ?: (Elvis) ตรงที่ ?? สนใจแค่ null ส่วน ?: สนใจทุกค่าที่เป็น falsy (0, '', '0', [], false, null)

ค่าที่ถือว่า “falsy”

ค่าพวกนี้เมื่อแปลงเป็น bool จะเป็น false:

false, 0, 0.0, "", "0", [] (อาร์เรย์ว่าง), null

ที่เหลือเป็น true ทั้งหมด — รวมถึง "0.0", "false", " " (ช่องว่าง), -1

<?php
var_dump((bool) "0");       // bool(false) — สตริง "0" เป็น falsy!
var_dump((bool) "0.0");     // bool(true)  — แต่ "0.0" ไม่ใช่
var_dump((bool) "false");   // bool(true)

แปลงชนิดด้วยมือ (type casting)

<?php
$s = '42abc';
var_dump((int) $s);      // int(42)  — อ่านตัวเลขจากหน้า หยุดเมื่อเจอตัวอักษร
var_dump((float) '3.14'); // float(3.14)
var_dump((string) 100);   // string(3) "100"
var_dump((bool) 0);       // bool(false)
var_dump((array) 'x');    // array(1) { [0]=> string(1) "x" }

เรื่องที่คนมักพลาด

  • ใช้ == เทียบผลจากฟังก์ชันที่อาจคืน 0 หรือ false เช่น strpos() — strpos('abc', 'a') == false เป็น true ทั้งที่เจอ! ต้องใช้ === false
  • คิดว่า "0" เป็น truthy สตริง "0" เป็นข้อยกเว้น มันเป็น falsy
  • $x = 5; if ($x = 3) เผลอใช้ = (กำหนดค่า) แทน == (เทียบ) — เงื่อนไขจะเป็น 3 ซึ่ง truthy เสมอ และ $x โดนเปลี่ยนค่า
  • 7 / 2 คาดว่าได้ 3 ได้ 3.5 (float) เสมอ ถ้าต้องการหารปัดลงใช้ intdiv(7, 2)
  • 0.1 + 0.2 === 0.3 เป็น false เพราะ float มีความคลาดเคลื่อน ให้เทียบด้วย abs($a - $b) < 0.00001 หรือใช้ตัวเลขจำนวนเต็ม (เก็บเป็นสตางค์แทนบาท)

สรุป

  • เลขคณิตปกติ แต่ / ให้ float เสมอ ใช้ intdiv() / % เมื่อต้องการจำนวนเต็ม
  • ใช้ === / !== เป็นค่าเริ่มต้น เลี่ยง == เว้นแต่ตั้งใจให้แปลงชนิด
  • ?? เช็คเฉพาะ null, ?: เช็ค falsy ทั้งหมด
  • falsy: false 0 0.0 "" "0" [] null — จำ "0" ให้ได้ว่าเป็นข้อยกเว้น

บทถัดไปเอาตัวดำเนินการเปรียบเทียบมาใช้จริงกับ if, else, ternary และ match ซึ่งเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า switch