C printf/scanf ให้ครบและปลอดภัย
format specifier ครบชุด
%[flags][width][.precision][length]specifierspecifier
| ชนิด | ตัวอย่าง | |
|---|---|---|
%d %i | int (ฐาน 10) | -42 |
%u | unsigned int | 42 |
%o | ฐาน 8 | 52 |
%x %X | ฐาน 16 (เล็ก/ใหญ่) | 2a / 2A |
%f %F | double ทศนิยม | 3.140000 |
%e %E | เลขยกกำลัง | 3.14e+00 |
%g %G | สั้นที่สุดระหว่าง %f/%e | 3.14 |
%c | char | A |
%s | สตริง (char *) | hello |
%p | pointer | 0x7ffe... |
%% | เครื่องหมาย % | % |
%n | เขียนจำนวน char ที่พิมพ์ไปแล้ว | (อันตราย — หลายระบบปิด) |
length modifier (สำคัญมาก — ผิดแล้ว UB)
| ใช้กับ | |
|---|---|
%hd | short |
%ld | long |
%lld | long long |
%zu | size_t |
%td | ptrdiff_t |
%lf | double ใน scanf (printf ใช้ %f ก็ได้) |
%jd | intmax_t |
จาก <inttypes.h> สำหรับ <stdint.h> types:
#include <inttypes.h>
uint64_t big = 1234567890123ULL;
printf("%" PRIu64 "\n", big); // PRIu64 ขยายเป็น "lu" หรือ "llu" ตามระบบ
int32_t n = -5;
printf("%" PRId32 "\n", n);width และ precision
printf("%5d\n", 42); // " 42" กว้าง 5 ชิดขวา
printf("%-5d|\n", 42); // "42 |" ชิดซ้าย
printf("%05d\n", 42); // "00042" เติม 0
printf("%+d\n", 42); // "+42" แสดงเครื่องหมายเสมอ
printf("%.3f\n", 3.14159); // "3.142" ทศนิยม 3 ตำแหน่ง
printf("%10.2f\n", 3.14159); // " 3.14" กว้าง 10, ทศนิยม 2
printf("%.5s\n", "hello world"); // "hello" จำกัดสตริง 5 ตัวแรก
printf("%*d\n", 6, 42); // " 42" width จาก argument (6)
printf("%.*f\n", 2, 3.14159); // "3.14" precision จาก argumentsnprintf — สร้างสตริงอย่างปลอดภัย
char buf[32];
int written = snprintf(buf, sizeof(buf), "user_%d_%s", 42, "backup");
// buf = "user_42_backup", written = 14snprintf คืน “จำนวน char ที่ *ควรจะ* เขียน” (ไม่นับ '\0') ไม่ใช่ที่เขียนจริง — เช็ค truncation:
int need = snprintf(buf, sizeof(buf), "%s/%s/%s", a, b, c);
if (need < 0) {
// encoding error
} else if ((size_t)need >= sizeof(buf)) {
// ถูกตัด — buf มี need+1 ไบต์ไม่พอ
fprintf(stderr, "path ยาวเกิน buffer\n");
}snprintf ปิด '\0' ให้เสมอ (ถ้า size > 0) แม้ตัดข้อความ — ต่างจาก strncpy
ต่อสตริงอย่างปลอดภัย — ทำครั้งเดียวจบดีที่สุด:
char path[256];
int n = snprintf(path, sizeof(path), "%s/%s", dir, file);
if (n < 0 || (size_t)n >= sizeof(path)) {
fprintf(stderr, "path ยาวเกิน buffer\n");
return -1;
}ถ้าจำเป็นต้องต่อทีละท่อน ต้องตรวจค่าคืนก่อนเลื่อน offset ทุกครั้ง — ห้ามเอาค่าคืนที่ยังไม่ตรวจไปบวกเป็น offset (ถ้า dir ยาว 300 แต่ path มี 256 len จะเป็น 300 แล้ว path + len เลยขอบ และ sizeof(path) - len วนเป็นค่ามหาศาล):
char path[256];
size_t len = 0;
int n;
n = snprintf(path + len, sizeof(path) - len, "%s", dir);
if (n < 0 || (size_t)n >= sizeof(path) - len) { /* ถูกตัด — จัดการ error */ return -1; }
len += (size_t)n;
n = snprintf(path + len, sizeof(path) - len, "/%s", file);
if (n < 0 || (size_t)n >= sizeof(path) - len) { /* ถูกตัด — จัดการ error */ return -1; }
len += (size_t)n;อย่าใช้ sprintf (ไม่มีขนาด → buffer overflow) — ใช้ snprintf เสมอ
sscanf — แยกค่าจากสตริง
char line[] = "อร 25 3.75";
char name[50];
int age;
double gpa;
int n = sscanf(line, "%49s %d %lf", name, &age, &gpa);
if (n == 3) {
printf("%s / %d / %.2f\n", name, age, gpa);
} else {
printf("แยกได้แค่ %d field\n", n);
}- คืนจำนวน field ที่แปลงสำเร็จ (
EOFถ้าจบก่อนเจอ field แรก) %dใน scanf ต้อง&age,%sไม่ต้อง&(อาร์เรย์ decay)doubleใช้%lfใน scanf (%f=float)%sหยุดที่ whitespace,%[^\n]อ่านจนจบบรรทัด,%[0-9]อ่านเฉพาะตัวเลข
scanf(“%s”) — ช่องโหว่ buffer overflow
char name[10];
scanf("%s", name); // ❌ ผู้ใช้พิมพ์ 50 ตัว → เขียนทะลุ name
scanf("%9s", name); // ✅ จำกัด 9 ตัว + '\0' = 10%s ใน scanf/sscanf ต้องมี width เสมอ (%9s สำหรับ buffer 10) ไม่งั้นเหมือน gets ที่ถูกลบไปแล้ว
ทางที่ปลอดภัยและควบคุมได้กว่า: fgets + sscanf
char line[256];
if (fgets(line, sizeof(line), stdin)) {
line[strcspn(line, "\n")] = '\0';
if (sscanf(line, "%d", &value) == 1) {
// ...
}
}แปลงตัวเลขที่ตรวจ error ได้
sscanf/atoi บอก error ไม่ละเอียด ใช้ strtol/strtod:
#include <stdlib.h>
#include <errno.h>
#include <limits.h> // INT_MIN, INT_MAX
int parse_int(const char *s, int *out)
{
errno = 0;
char *end;
long v = strtol(s, &end, 10);
if (end == s) return -1; // ไม่มีตัวเลขเลย
if (*end != '\0') return -2; // มีอักขระเกิน ("42abc")
if (errno == ERANGE) return -3; // เกินช่วง long
if (v < INT_MIN || v > INT_MAX) return -4;
*out = (int)v;
return 0;
}variadic function — printf ทำงานยังไง
#include <stdarg.h>
void log_msg(const char *fmt, ...)
{
va_list args;
va_start(args, fmt);
vfprintf(stderr, fmt, args); // ส่ง va_list ต่อให้ vprintf family
va_end(args);
fprintf(stderr, "\n");
}
log_msg("error code %d at %s", 42, "startup");va_start/va_arg/va_end เข้าถึง argument ที่ไม่ระบุชนิด — vprintf, vsnprintf รับ va_list ต่อ
เรื่องที่คนมักพลาด
- specifier ไม่ตรง length —
%dกับlong,%ldกับint,%dกับsize_t— UB ใช้%ld%zuให้ตรง scanf("%s", buf)ไม่มี width — buffer overflow เสมอใส่%9ssnprintfreturn value คิดว่าคือจำนวนที่เขียนจริง — คือจำนวนที่ *ควร* เขียน เช็ค>= size= ถูกตัดlen += snprintf(buf + len, size - len, ...)โดยไม่ตรวจก่อน — พอถูกตัดlenจะเกินsizeแล้วbuf + lenเลยขอบ,size - lenวนเป็นค่ามหาศาล ตรวจค่าคืนก่อนบวกทุกครั้งsprintfยังใช้อยู่ — ไม่มีขนาด, overflow ใช้snprintfdoubleใน scanf ใช้%f— ต้อง%lf(ใน printf%fได้)- จำนวน argument ไม่ตรงกับ
%—printf("%d %d", x)อ่าน argument ตัวสองจากขยะ %n— ช่องโหว่ (format string attack) หลายระบบปิด อย่าใช้- format string จาก user —
printf(user_input)= format string vulnerability ใช้printf("%s", user_input)
สรุป
%[flags][width][.precision][length]spec— จับ length ให้ตรงชนิด (%ldlong,%zusize_t,%lfdouble ใน scanf)<inttypes.h>มีPRIu64ฯลฯ สำหรับ<stdint.h>typessnprintfเสมอ (ไม่sprintf) — คืนจำนวนที่ *ควร* เขียน,>= size= ถูกตัด, ปิด'\0'เสมอsscanfแยกค่า — คืนจำนวน field,%dต้อง&,%sต้องมี widthscanf("%s")ต้องมี width (%9s) — ไม่งั้นคือ buffer overflow; ดีกว่าคือfgets+sscanf- แปลงตัวเลขตรวจ error ได้ด้วย
strtol/strtod+errno - อย่าใช้ user input เป็น format string
บทถัดไปว่าด้วยทัวร์ standard library — <stdlib.h>, <ctype.h>, <math.h>, <time.h>, <limits.h>