C pointer กับอาร์เรย์
ใน C อาร์เรย์กับ pointer เกี่ยวพันกันแน่น จนหลายคนสับสนว่ามันคือสิ่งเดียวกัน — ไม่ใช่ แต่เชื่อมกันด้วยกฎไม่กี่ข้อ
ชื่ออาร์เรย์ = ที่อยู่ของสมาชิกตัวแรก
ในนิพจน์ส่วนใหญ่ ชื่ออาร์เรย์ “สลายตัว” (decay) เป็น pointer ไปสมาชิกตัวแรก:
#include <stdio.h>
int main(void)
{
int arr[5] = {10, 20, 30, 40, 50};
printf("%p\n", (void *)arr); // ที่อยู่ของ arr[0]
printf("%p\n", (void *)&arr[0]); // ที่อยู่เดียวกัน
printf("%d\n", *arr); // 10 — deref = arr[0]
int *p = arr; // ไม่ต้องมี & — arr เป็นที่อยู่อยู่แล้ว
printf("%d\n", *p); // 10
return 0;
}ข้อยกเว้นที่ไม่ decay: sizeof(arr) (ได้ขนาดทั้งอาร์เรย์), &arr (ได้ pointer ไปทั้งอาร์เรย์ ชนิด int (*)[5])
arr[i] คือ *(arr + i)
int arr[5] = {10, 20, 30, 40, 50};
printf("%d\n", arr[2]); // 30
printf("%d\n", *(arr + 2)); // 30 — เหมือนกันเป๊ะ
// จริง ๆ compiler แปลง arr[i] เป็น *(arr + i) เสมอ
// ผลข้างเคียงประหลาด: 2[arr] ก็ใช้ได้! (*(2 + arr)) — อย่าเขียนแบบนี้arr[i] = “ไปที่ arr เลื่อน i ตำแหน่ง แล้วเอาค่าตรงนั้น”
pointer arithmetic — เลื่อนทีละ “ขนาดของชนิด”
int arr[5] = {10, 20, 30, 40, 50};
int *p = arr; // p ชี้ arr[0]
printf("%d\n", *p); // 10
printf("%d\n", *(p + 1)); // 20 — p+1 เลื่อนไป 4 ไบต์ (sizeof(int)) ไม่ใช่ 1 ไบต์!
printf("%d\n", *(p + 3)); // 40
p++; // ตอนนี้ p ชี้ arr[1]
printf("%d\n", *p); // 20
p += 2; // ชี้ arr[3]
printf("%d\n", *p); // 40p + n เลื่อนไป n * sizeof(*p) ไบต์ — คอมไพเลอร์คูณขนาดชนิดให้ ทำให้ *(p + i) ชี้สมาชิกที่ i พอดี
char ca[4] = "abc";
double da[3] = {1.0, 2.0, 3.0};
char *pc = ca; // ชี้อาร์เรย์จริง (ต้องมีที่ให้ชี้ก่อนบวก)
double *pd = da;
// pc+1 กับ pd+1 เลื่อน "1 สมาชิก" เท่ากัน แต่คนละระยะไบต์
printf("%zu\n", (size_t)((char *)(pc + 1) - (char *)pc)); // 1 = sizeof(char)
printf("%zu\n", (size_t)((char *)(pd + 1) - (char *)pd)); // 8 = sizeof(double)
double *pd;เฉย ๆ แล้วเขียนpd + 1เป็น undefined behavior — pointer ยังไม่ชี้อะไร ต้องให้ชี้อาร์เรย์ (หรือหน่วยความจำจากmalloc) ก่อนทำ pointer arithmetic
ผลต่างของ pointer สองตัว
int arr[5] = {10, 20, 30, 40, 50};
int *start = &arr[1];
int *end = &arr[4];
printf("%td\n", end - start); // 3 — จำนวน "สมาชิก" ที่ห่างกัน (ไม่ใช่ไบต์)ผลต่างมีชนิด ptrdiff_t — ใช้ %td ใน printf ใช้ได้เฉพาะ pointer สองตัวที่ชี้ในอาร์เรย์เดียวกัน
เดินอาร์เรย์ด้วย pointer
int arr[5] = {10, 20, 30, 40, 50};
// แบบ index
for (int i = 0; i < 5; i++) {
printf("%d ", arr[i]);
}
// แบบ pointer
for (int *p = arr; p < arr + 5; p++) {
printf("%d ", *p);
}
printf("\n");ทั้งสองให้ผลเหมือนกัน — สไตล์ pointer พบบ่อยในโค้ดที่เดินสตริง:
size_t my_strlen(const char *s)
{
const char *p = s;
while (*p != '\0') { // เดินจนเจอ null terminator
p++;
}
return p - s; // จำนวน char ที่เดินมา
}อาร์เรย์กับ pointer — ต่างกันตรงไหน
อาร์เรย์ int a[5] | pointer int *p | |
|---|---|---|
| เก็บอะไร | สมาชิก 5 ตัว | ที่อยู่หนึ่งค่า |
sizeof | 5 * sizeof(int) (มัก 20) | ขนาดของ pointer (มัก 8 บนระบบ 64 บิต, 4 บน 32 บิต) |
| assign ใหม่ | ไม่ได้ (a = ... error) | ได้ (p = ...) |
&a vs &p | ชนิด int (*)[5] | ชนิด int ** |
p = a; ได้ (a decay เป็น address), แต่ a = p; ไม่ได้ (a ไม่ใช่ตัวแปรที่ assign ได้)
ทำไมฟังก์ชันรับอาร์เรย์ = รับ pointer
void f(int arr[]); // เหมือนกันทั้งหมด
void f(int arr[100]); // ตัวเลขถูกเมิน
void f(int *arr); //
int a[10];
f(a); // a decay เป็น &a[0] ส่ง pointer ไปในฟังก์ชัน sizeof(arr) = ขนาดของ pointer (มัก 8) ไม่ใช่ขนาดอาร์เรย์ — ต้องรับขนาดเป็นพารามิเตอร์แยกเสมอ (บทที่ 9)
ระวังเดิน pointer เกินขอบ
int arr[5];
int *p = arr;
p += 10; // ชี้นอกอาร์เรย์ — การคำนวณเองก็ UB (แม้ยังไม่ deref)
*p = 0; // เขียนนอกขอบ — เขียนทับอะไรก็ไม่รู้
int *q = arr + 5; // OK — one-past-the-end เป็นที่อยู่ที่ valid สำหรับ "เปรียบเทียบ"
// *q // แต่ deref ไม่ได้arr + n (ชี้หลังสมาชิกสุดท้ายพอดี) ใช้เปรียบเทียบใน loop ได้ (p < arr + n) แต่ห้าม deref
เรื่องที่คนมักพลาด
- คิดว่า
p + 1เลื่อน 1 ไบต์ — เลื่อนsizeof(*p)ไบต์ (สำหรับint *มัก 4) sizeof(arr)ในฟังก์ชัน — ได้ 8 ไม่ใช่ขนาดอาร์เรย์ ส่งขนาดแยกa = p;เมื่อaเป็นอาร์เรย์ — assign อาร์เรย์ไม่ได้- เดิน pointer เกินอาร์เรย์ — แม้แค่คำนวณ
p + bignum(ไม่ deref) ก็เป็น UB &arrvsarr— ค่าเลขเท่ากันแต่คนละชนิด (int(*)[5]vsint*)&arr + 1เลื่อน 20 ไบต์char *s = "abc"; s[3]— เป็น'\0',s[4]= นอกขอบ- deref
arr + n(one-past-end) — ที่อยู่นั้น valid แต่ deref ไม่ได้
สรุป
- ชื่ออาร์เรย์ในนิพจน์ส่วนใหญ่ = pointer ไปสมาชิกตัวแรก (
&a[0]) — ยกเว้นsizeof(a),&a arr[i]≡*(arr + i)— คอมไพเลอร์แปลงแบบนี้เสมอp + nเลื่อนn * sizeof(*p)ไบต์ — คูณขนาดชนิดให้อัตโนมัติend - start= จำนวนสมาชิกที่ห่างกัน (ชนิดptrdiff_t,%td)- อาร์เรย์ ≠ pointer: ต่างที่
sizeof, การ assign,&— แต่แปลงกันได้ในหลายบริบท - ห้ามคำนวณ/deref pointer เกินขอบอาร์เรย์ (one-past-end เปรียบเทียบได้ deref ไม่ได้)
บทถัดไปว่าด้วยการส่งค่ากลับผ่าน pointer — swap, out-parameter และ pointer parameter แบบ const