Python โปรเจกต์: เกมทายตัวเลข



เกมคลาสสิกสำหรับฝึกเขียนโปรแกรม: คอมพิวเตอร์สุ่มเลข ผู้เล่นทาย เกมบอกว่า “สูงไป” หรือ “ต่ำไป” จนกว่าจะถูก โปรเจกต์นี้ฝึกเรื่องการสุ่ม การจัดการสถานะเกม การวนลูป และการเก็บข้อมูลลงไฟล์

เวอร์ชัน 1: เกมพื้นฐาน

import random


def play():
    secret = random.randint(1, 100)
    attempts = 0

    print("ทายเลข 1 ถึง 100")

    while True:
        guess = int(input("เลขที่ทาย: "))
        attempts += 1

        if guess < secret:
            print("  ต่ำไป")
        elif guess > secret:
            print("  สูงไป")
        else:
            print(f"ถูกต้อง! ใช้ไป {attempts} ครั้ง")
            return attempts


if __name__ == "__main__":
    play()

เวอร์ชัน 2: จัดการ input ผิดและจำกัดโอกาส

import random

MAX_ATTEMPTS = 7


def get_guess(low, high):
    """รับตัวเลขจากผู้เล่น จนกว่าจะกรอกถูกต้อง"""
    while True:
        raw = input(f"ทายเลข ({low}-{high}): ").strip()
        try:
            value = int(raw)
        except ValueError:
            print("  กรุณากรอกเป็นตัวเลข")
            continue

        if low <= value <= high:
            return value
        print(f"  ต้องอยู่ระหว่าง {low} ถึง {high}")


def play(low=1, high=100):
    secret = random.randint(low, high)

    print(f"\nทายเลข {low} ถึง {high} มีโอกาส {MAX_ATTEMPTS} ครั้ง")

    for attempt in range(1, MAX_ATTEMPTS + 1):
        remaining = MAX_ATTEMPTS - attempt + 1
        print(f"\nครั้งที่ {attempt} (เหลือ {remaining} ครั้ง)")

        guess = get_guess(low, high)

        if guess == secret:
            print(f"\n🎉 ถูกต้อง! ใช้ไป {attempt} ครั้ง")
            return attempt
        elif guess < secret:
            print("  ต่ำไป")
        else:
            print("  สูงไป")

    print(f"\n😢 หมดโอกาสแล้ว เลขที่ถูกคือ {secret}")
    return None


if __name__ == "__main__":
    play()

เวอร์ชัน 3: ระดับความยากและเล่นซ้ำ

import random

LEVELS = {
    "1": ("ง่าย", 1, 50, 10),
    "2": ("ปานกลาง", 1, 100, 7),
    "3": ("ยาก", 1, 200, 6),
}


def choose_level():
    print("\nเลือกระดับ:")
    for key, (name, low, high, tries) in LEVELS.items():
        print(f"  {key}) {name} — เลข {low}-{high}, {tries} ครั้ง")

    while True:
        choice = input("เลือก: ").strip()
        if choice in LEVELS:
            return LEVELS[choice]
        print("  ไม่มีระดับนี้")


def play_round(low, high, max_attempts):
    secret = random.randint(low, high)

    for attempt in range(1, max_attempts + 1):
        raw = input(f"[{attempt}/{max_attempts}] ทายเลข: ").strip()
        try:
            guess = int(raw)
        except ValueError:
            print("  กรอกเป็นตัวเลข")
            continue

        if guess == secret:
            print(f"ถูกต้อง! ({attempt} ครั้ง)")
            return attempt
        print("  ต่ำไป" if guess < secret else "  สูงไป")

    print(f"หมดโอกาส เลขคือ {secret}")
    return None


def main():
    print("=== เกมทายตัวเลข ===")
    wins = 0
    games = 0

    while True:
        name, low, high, tries = choose_level()
        print(f"\n--- ระดับ{name} ---")

        result = play_round(low, high, tries)
        games += 1
        if result is not None:
            wins += 1

        print(f"\nสถิติ: ชนะ {wins}/{games} เกม")

        again = input("เล่นอีกไหม (y/n): ").strip().lower()
        if again != "y":
            break

    print(f"\nจบเกม ชนะทั้งหมด {wins} จาก {games} เกม")


if __name__ == "__main__":
    main()

ตัวอย่างตอนเล่นจริง (เวอร์ชัน 3)

=== เกมทายตัวเลข ===

เลือกระดับ:
  1) ง่าย — เลข 1-50, 10 ครั้ง
  2) ปานกลาง — เลข 1-100, 7 ครั้ง
  3) ยาก — เลข 1-200, 6 ครั้ง
เลือก: 2

--- ระดับปานกลาง ---
[1/7] ทายเลข: 50
  ต่ำไป
[2/7] ทายเลข: 75
  สูงไป
[3/7] ทายเลข: หกสิบ
  กรอกเป็นตัวเลข
[4/7] ทายเลข: 62
  ต่ำไป
[5/7] ทายเลข: 70
  ต่ำไป
[6/7] ทายเลข: 73
ถูกต้อง! (6 ครั้ง)

สถิติ: ชนะ 1/1 เกม
เล่นอีกไหม (y/n): n

จบเกม ชนะทั้งหมด 1 จาก 1 เกม

สังเกตว่าเวอร์ชัน 3 ตอนพิมพ์ผิด (หกสิบ) จะ เสียโอกาสไป 1 ครั้ง ([3/7] ข้ามไป [4/7]) ต่างจาก get_guess ในเวอร์ชัน 2 ที่ถามใหม่โดยไม่นับ — ถ้าอยากได้พฤติกรรมแบบนั้นในเวอร์ชัน 3 ให้แก้ continue เป็นการวนถามซ้ำในตัว

เวอร์ชัน 4: เก็บสถิติลงไฟล์

เพิ่มสามฟังก์ชันนี้ (ต่อจากเวอร์ชัน 3)

import json
from pathlib import Path

STATS_FILE = Path("guess_stats.json")


def load_stats():
    if STATS_FILE.exists():
        with open(STATS_FILE, "r", encoding="utf-8") as f:
            return json.load(f)
    return {"games": 0, "wins": 0, "best_attempts": None}


def save_stats(stats):
    with open(STATS_FILE, "w", encoding="utf-8") as f:
        json.dump(stats, f, ensure_ascii=False, indent=2)


def update_stats(stats, won, attempts):
    stats["games"] += 1
    if won:
        stats["wins"] += 1
        best = stats["best_attempts"]
        if best is None or attempts < best:
            stats["best_attempts"] = attempts
    return stats

แล้วแก้ main() ของเวอร์ชัน 3 ให้เรียกใช้ — ตัวอย่างบางส่วน (แทรกในลูปหลัก ไม่ใช่โค้ดที่รันเดี่ยวได้)

def main():
    stats = load_stats()                        # โหลดตอนเริ่ม
    print("=== เกมทายตัวเลข ===")

    while True:
        name, low, high, tries = choose_level()
        result = play_round(low, high, tries)

        stats = update_stats(stats, won=result is not None, attempts=result or 0)
        save_stats(stats)                        # บันทึกทุกครั้งที่จบเกม

        win_rate = stats["wins"] / stats["games"] * 100
        print(f"\nชนะ {stats['wins']}/{stats['games']} ({win_rate:.0f}%)")
        if stats["best_attempts"]:
            print(f"สถิติดีที่สุด: {stats['best_attempts']} ครั้ง")

        if input("เล่นอีกไหม (y/n): ").strip().lower() != "y":
            break

ผู้เล่นที่ทายกลางช่วงเสมอจะชนะภายใน log2(n) ครั้ง เช่น ช่วง 1-100 ใช้ไม่เกิน 7 ครั้ง

ช่วง 1-100 → ทาย 50 → "สูงไป" → ช่วง 1-49
ช่วง 1-49 → ทาย 25 → "ต่ำไป" → ช่วง 26-49
...

ลองเขียนโหมด “คอมพิวเตอร์ทาย” ให้คอมใช้กลยุทธ์นี้ทายเลขที่เราคิดในใจ

แนวคิดที่ได้ทบทวน

แนวคิดใช้ตรงไหน
random.randintสุ่มเลขลับ
for + range กับ breakจำกัดจำนวนครั้ง
try/exceptรับ input ที่อาจไม่ใช่ตัวเลข
dictionaryเก็บระดับความยาก
JSON + pathlibเก็บสถิติถาวร
แยกฟังก์ชันget_guess, play_round, update_stats

เช็คความเข้าใจก่อนข้ามบท

  • อธิบายสถานะหลักของเกมได้ เช่น เลขคำตอบ จำนวนครั้งที่ทาย และเล่นต่อหรือไม่
  • จัดการ input ที่ไม่ใช่ตัวเลขโดยไม่ให้โปรแกรมล้มได้
  • ลองเพิ่มโหมดกำหนดช่วงตัวเลขเอง เช่น 1-50 หรือ 1-1000

สรุป

เกมนี้สอนการจัดการ “สถานะ” ที่เปลี่ยนไปเรื่อย ๆ (จำนวนครั้ง ช่วงที่เหลือ สถิติ) และการค่อย ๆ เพิ่มฟีเจอร์ทีละชั้นโดยไม่รื้อของเดิม เริ่มจากเวอร์ชันเล็กที่ทำงานได้ แล้วต่อยอด

บทถัดไปเป็นโปรแกรมจัดการรายรับรายจ่าย ที่ใช้ทั้งไฟล์ dataclass และการสรุปข้อมูล