Python logging และ debug
เวลาโปรแกรมทำงานไม่เป็นอย่างที่คิด เราต้องหาว่าเกิดอะไรขึ้น บทนี้ว่าด้วยสองเครื่องมือหลัก: logging สำหรับบันทึกสิ่งที่โปรแกรมทำ และ debugger สำหรับหยุดดูค่าตัวแปรทีละบรรทัด
อ่าน traceback ให้เป็น
เมื่อโปรแกรม error Python พิมพ์ traceback ออกมา
Traceback (most recent call last):
File "app.py", line 15, in <module>
main()
File "app.py", line 11, in main
result = process(data)
File "app.py", line 6, in process
return value / count
ZeroDivisionError: division by zero- อ่านจากล่างขึ้นบน บรรทัดล่างสุดคือ error จริงและข้อความ
- บรรทัดถัดขึ้นไปคือจุดที่ error เกิด (
app.pyบรรทัด 6 ในฟังก์ชันprocess) - ไล่ขึ้นไปเรื่อย ๆ คือลำดับการเรียกฟังก์ชันที่พามาถึงจุดนั้น
print debugging กับข้อจำกัด
เราทุกคนเริ่มจากแทรก print() เพื่อดูค่า
def process(data):
print("data =", data) # debug
result = transform(data)
print("result =", result) # debug
return resultใช้ได้ แต่มีปัญหา: ต้องคอยลบทีหลัง, เปิด/ปิดทีละอันไม่ได้, ไม่มี timestamp, ปนกับ output จริง logging แก้ทั้งหมดนี้
logging พื้นฐาน
import logging
logging.basicConfig(level=logging.DEBUG)
logging.debug("รายละเอียดสำหรับ debug")
logging.info("เหตุการณ์ปกติ")
logging.warning("มีบางอย่างน่ากังวล")
logging.error("เกิดข้อผิดพลาด")
logging.critical("ระบบใช้งานไม่ได้")ผลลัพธ์
DEBUG:root:รายละเอียดสำหรับ debug
INFO:root:เหตุการณ์ปกติ
WARNING:root:มีบางอย่างน่ากังวล
ERROR:root:เกิดข้อผิดพลาด
CRITICAL:root:ระบบใช้งานไม่ได้ระดับ log
| ระดับ | ใช้เมื่อ |
|---|---|
DEBUG | ข้อมูลละเอียดสำหรับไล่ปัญหา |
INFO | เหตุการณ์ทั่วไปที่อยากรู้ว่าเกิดขึ้น |
WARNING | สิ่งผิดปกติที่ยังไม่ใช่ error (ค่าเริ่มต้น) |
ERROR | ทำงานส่วนนั้นไม่สำเร็จ |
CRITICAL | โปรแกรมทำงานต่อไม่ได้ |
ตั้ง level ไว้ที่ระดับไหน จะแสดง log ระดับนั้นขึ้นไป ตอน dev ตั้ง DEBUG ตอน production ตั้ง INFO หรือ WARNING โดยไม่ต้องลบบรรทัด log
ตั้งค่าให้มีประโยชน์
import logging
logging.basicConfig(
level=logging.INFO,
format="%(asctime)s [%(levelname)s] %(name)s: %(message)s",
datefmt="%Y-%m-%d %H:%M:%S",
handlers=[
logging.FileHandler("app.log", encoding="utf-8"),
logging.StreamHandler(), # แสดงบนจอด้วย
],
)
logging.info("โปรแกรมเริ่มทำงาน")ได้ทั้งไฟล์ log และแสดงบนจอ พร้อม timestamp
2026-09-06 14:30:00 [INFO] root: โปรแกรมเริ่มทำงานlogger ต่อ module
แนวทางที่ดีคือสร้าง logger ต่อไฟล์ ด้วย __name__ จะได้รู้ว่า log มาจากไหน
import logging
logger = logging.getLogger(__name__)
def process_order(order_id):
logger.info("เริ่มประมวลผลออเดอร์ %s", order_id)
try:
# ...
logger.debug("รายละเอียด: %s", details)
except Exception:
logger.exception("ประมวลผลออเดอร์ %s ล้มเหลว", order_id)
raiselogger.exception() เหมือน logger.error() แต่แนบ traceback มาให้ด้วย เรียกใช้ในบล็อก except
ส่งค่าเข้า log อย่างถูกวิธี
# ดี — ให้ logging จัดการ format ให้ (ไม่เสียเวลา format ถ้า log ระดับนั้นปิด)
logger.info("ผู้ใช้ %s เข้าสู่ระบบจาก %s", username, ip)
# ไม่ค่อยดี — format ทุกครั้งแม้จะไม่ได้ log
logger.info(f"ผู้ใช้ {username} เข้าสู่ระบบจาก {ip}")debugger: breakpoint()
Python 3.7+ มี breakpoint() เรียกตรงไหน โปรแกรมจะหยุดตรงนั้นและเปิด debugger ให้พิมพ์คำสั่งดูค่า
def calculate_total(items):
total = 0
for item in items:
breakpoint() # โปรแกรมหยุดที่นี่
total += item["price"] * item["qty"]
return totalคำสั่งใน debugger (pdb)
| คำสั่ง | ทำอะไร |
|---|---|
n (next) | รันบรรทัดถัดไป |
s (step) | เข้าไปในฟังก์ชันที่กำลังเรียก |
c (continue) | รันต่อจนกว่าจะเจอ breakpoint ถัดไป |
p ตัวแปร | พิมพ์ค่าตัวแปร |
l (list) | แสดงโค้ดรอบ ๆ จุดปัจจุบัน |
q (quit) | ออก |
editor อย่าง VS Code / PyCharm มี debugger แบบกราฟิก คลิกตั้ง breakpoint ข้างเลขบรรทัดได้ ใช้งานง่ายกว่า pdb
assert สำหรับตรวจสมมติฐาน
def apply_discount(price, percent):
assert 0 <= percent <= 100, f"percent ต้องอยู่ 0-100 ได้ {percent}"
return price * (1 - percent / 100)assert ช่วยจับ bug ตอน dev ได้เร็ว แต่ระวัง: มันถูกปิดเมื่อรัน Python ด้วย -O อย่าใช้ตรวจ input จากผู้ใช้ (ใช้ if ... raise แทน)
ตัวอย่างรวม
import logging
logging.basicConfig(
level=logging.INFO,
format="%(asctime)s [%(levelname)s] %(message)s",
datefmt="%H:%M:%S",
)
logger = logging.getLogger(__name__)
def fetch_price(product_id):
prices = {"A001": 45, "A002": 80}
logger.debug("ค้นหาราคาของ %s", product_id)
if product_id not in prices:
logger.warning("ไม่พบสินค้า %s ใช้ราคา 0", product_id)
return 0
return prices[product_id]
def checkout(cart):
logger.info("เริ่ม checkout %d รายการ", len(cart))
total = 0
for pid, qty in cart.items():
try:
total += fetch_price(pid) * qty
except Exception:
logger.exception("คำนวณราคา %s ล้มเหลว", pid)
logger.info("ยอดรวม %d บาท", total)
return total
checkout({"A001": 2, "A999": 1})ผลลัพธ์
14:30:00 [INFO] เริ่ม checkout 2 รายการ
14:30:00 [WARNING] ไม่พบสินค้า A999 ใช้ราคา 0
14:30:00 [INFO] ยอดรวม 90 บาทเช็คความเข้าใจก่อนข้ามบท
- อ่าน traceback จากบรรทัดล่างขึ้นบนเพื่อหา error จริงได้
- เลือกระดับ log เช่น DEBUG, INFO, WARNING, ERROR ได้เหมาะกับสถานการณ์
- ลองแทน
print()debug ในโปรแกรมเดิมด้วยlogging
สรุป
- อ่าน traceback จากล่างขึ้นบน บรรทัดล่างสุดคือ error จริง
- ใช้
loggingแทนprint— มีระดับ, timestamp, เขียนไฟล์ได้, เปิดปิดได้โดยไม่ลบโค้ด logger = logging.getLogger(__name__)ต่อ module,logger.exception()ในบล็อก exceptbreakpoint()เปิด debugger หยุดดูค่าตัวแปรทีละบรรทัด
บทถัดไปว่าด้วยการจัดโครงสร้างโปรเจกต์ Python