Python คลาสและอ็อบเจกต์
จนถึงตอนนี้เราเก็บข้อมูลด้วยตัวแปรแยก ๆ หรือ dict และเขียนฟังก์ชันแยกไว้ประมวลผล การเขียนโปรแกรมเชิงวัตถุ (OOP) คือการมัดข้อมูลกับฟังก์ชันที่เกี่ยวข้องกันไว้ด้วยกันเป็นก้อนเดียว เรียกว่า “อ็อบเจกต์”
คลาส กับ อ็อบเจกต์ ต่างกันยังไง
- คลาส (class) คือแบบพิมพ์เขียว บอกว่าอ็อบเจกต์ชนิดนี้มีข้อมูลอะไร ทำอะไรได้บ้าง
- อ็อบเจกต์ (object) คือของจริงที่สร้างจากคลาส
เปรียบเหมือน “แบบบ้าน” (คลาส) กับ “บ้านที่สร้างเสร็จ” (อ็อบเจกต์) จากแบบเดียวสร้างได้หลายหลัง แต่ละหลังมีเจ้าของและสีต่างกัน
สร้างคลาสแรก
class Dog:
def __init__(self, name, breed):
self.name = name
self.breed = breed
def bark(self):
print(f"{self.name} เห่า: โฮ่ง!")
# สร้างอ็อบเจกต์
d1 = Dog("บ๊อบบี้", "โกลเด้น")
d2 = Dog("ลัคกี้", "ชิวาวา")
print(d1.name) # บ๊อบบี้
print(d2.breed) # ชิวาวา
d1.bark() # บ๊อบบี้ เห่า: โฮ่ง!
d2.bark() # ลัคกี้ เห่า: โฮ่ง!__init__ คืออะไร
__init__ เป็นเมท็อดพิเศษที่ Python เรียกอัตโนมัติ ทุกครั้งที่สร้างอ็อบเจกต์ หน้าที่มันคือตั้งค่าเริ่มต้นให้อ็อบเจกต์
d1 = Dog("บ๊อบบี้", "โกลเด้น")
# └─ สองค่านี้ถูกส่งเข้า __init__ เป็น name และ breedชื่อ __init__ (มีขีดล่างสองตัวหน้าหลัง) เป็นชื่อตายตัว ห้ามเปลี่ยน
self คืออะไร
self คือตัวอ็อบเจกต์ตัวมันเอง เวลาเราเขียน d1.bark() Python แปลงเป็น Dog.bark(d1) โดยส่ง d1 เข้าไปเป็น self ให้อัตโนมัติ
- ทุกเมท็อดในคลาสต้องมี
selfเป็นพารามิเตอร์ตัวแรก self.nameหมายถึง “attribute ชื่อ name ของอ็อบเจกต์ตัวนี้”- ตอนเรียกเมท็อด (
d1.bark()) เราไม่ต้องส่ง self เอง Python จัดการให้
class Circle:
def __init__(self, radius):
self.radius = radius
def area(self):
return 3.14159 * self.radius ** 2
def describe(self):
# เรียกเมท็อดอื่นของตัวเองผ่าน self
return f"วงกลมรัศมี {self.radius} พื้นที่ {self.area():.2f}"
c = Circle(5)
print(c.area()) # 78.53975
print(c.describe()) # วงกลมรัศมี 5 พื้นที่ 78.54attribute เปลี่ยนค่าได้
class BankAccount:
def __init__(self, owner, balance=0):
self.owner = owner
self.balance = balance
def deposit(self, amount):
self.balance += amount
print(f"ฝาก {amount} คงเหลือ {self.balance}")
def withdraw(self, amount):
if amount > self.balance:
print("ยอดเงินไม่พอ")
return
self.balance -= amount
print(f"ถอน {amount} คงเหลือ {self.balance}")
acc = BankAccount("สมชาย", 1000)
acc.deposit(500) # ฝาก 500 คงเหลือ 1500
acc.withdraw(2000) # ยอดเงินไม่พอ
acc.withdraw(300) # ถอน 300 คงเหลือ 1200แต่ละอ็อบเจกต์เก็บ balance ของตัวเองแยกกัน เมท็อดทำงานกับข้อมูลของอ็อบเจกต์ที่ถูกเรียกเท่านั้น
class attribute: ค่าที่ใช้ร่วมกันทุกอ็อบเจกต์
ตัวแปรที่ประกาศในคลาส (นอกเมท็อด) เป็นของคลาส ทุกอ็อบเจกต์เห็นค่าเดียวกัน
class Dog:
species = "Canis familiaris" # class attribute
def __init__(self, name):
self.name = name # instance attribute
d1 = Dog("บ๊อบบี้")
d2 = Dog("ลัคกี้")
print(d1.species) # Canis familiaris
print(d2.species) # Canis familiaris
print(Dog.species) # Canis familiarisใช้เก็บค่าคงที่ประจำคลาส เช่น อัตราดอกเบี้ย จำนวนขาสูงสุด ฯลฯ
__str__: กำหนดหน้าตาตอน print
ปกติ print(obj) แสดงอะไรอ่านไม่รู้เรื่อง กำหนด __str__ เพื่อคุมข้อความ
class Product:
def __init__(self, name, price):
self.name = name
self.price = price
def __str__(self):
return f"{self.name} ({self.price} บาท)"
p = Product("กาแฟ", 45)
print(p) # กาแฟ (45 บาท)(มีบทเจาะลึก magic method อีกที)
ตัวอย่างรวม: ตะกร้าสินค้า
class Cart:
def __init__(self):
self.items = []
def add(self, name, price, qty=1):
self.items.append({"name": name, "price": price, "qty": qty})
def total(self):
return sum(item["price"] * item["qty"] for item in self.items)
def show(self):
print("=== ตะกร้าสินค้า ===")
for item in self.items:
subtotal = item["price"] * item["qty"]
print(f" {item['name']} x{item['qty']} = {subtotal}")
print(f"รวม: {self.total()} บาท")
cart = Cart()
cart.add("กาแฟ", 45, 2)
cart.add("ขนมปัง", 25)
cart.show()ผลลัพธ์:
=== ตะกร้าสินค้า ===
กาแฟ x2 = 90
ขนมปัง x1 = 25
รวม: 115 บาทเช็คความเข้าใจก่อนข้ามบท
- แยกได้ว่า class คือแบบพิมพ์ ส่วน object คือของที่สร้างจากแบบพิมพ์นั้น
- อธิบายบทบาทของ
__init__,self, attribute และ method ได้ - ลองสร้างคลาส
Studentที่มีชื่อ คะแนน และเมท็อดบอกว่าผ่านหรือไม่ผ่าน
สรุป
- คลาสคือแบบพิมพ์เขียว อ็อบเจกต์คือของจริงที่สร้างจากคลาส
__init__ตั้งค่าเริ่มต้น ถูกเรียกอัตโนมัติตอนสร้างอ็อบเจกต์selfคืออ็อบเจกต์ตัวมันเอง ทุกเมท็อดต้องมีเป็นพารามิเตอร์แรกself.x= instance attribute (ของแต่ละอ็อบเจกต์), ตัวแปรในคลาส = class attribute (ใช้ร่วมกัน)
บทถัดไปว่าด้วย encapsulation การควบคุมการเข้าถึง attribute