Python อ่านและเขียนไฟล์ข้อความ



โปรแกรมส่วนใหญ่ต้องเก็บข้อมูลไว้ใช้ต่อ ไม่ว่าจะบันทึกผลลัพธ์ อ่านค่าตั้งค่า หรือประมวลผลไฟล์ที่คนอื่นส่งมา บทนี้ว่าด้วยไฟล์ข้อความธรรมดา (.txt, .csv, .log และอื่น ๆ)

เปิดไฟล์ด้วย with

รูปแบบมาตรฐานคือใช้ with มันจะปิดไฟล์ให้อัตโนมัติเมื่อจบบล็อก แม้เกิด error ระหว่างทาง

with open("note.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
    content = f.read()

print(content)

open() รับสามอย่างที่ควรระบุเสมอ

  1. ชื่อไฟล์ (path)
  2. โหมด — "r" อ่าน, "w" เขียนทับ, "a" เขียนต่อท้าย
  3. encoding="utf-8" — สำคัญมากสำหรับภาษาไทย ถ้าไม่ใส่ บน Windows อาจอ่านภาษาไทยเพี้ยนหรือ error

โหมดต่าง ๆ

โหมดความหมายไฟล์ไม่มีอยู่ไฟล์มีอยู่แล้ว
"r"อ่านอย่างเดียวerrorอ่านได้
"w"เขียนสร้างใหม่ลบเนื้อหาเดิมทิ้ง
"a"เขียนต่อท้ายสร้างใหม่ต่อท้ายของเดิม
"x"เขียนแบบสร้างใหม่สร้างใหม่error

ระวังโหมด "w" มันล้างไฟล์เดิมทันทีที่เปิด ไม่มีการถามยืนยัน

อ่านไฟล์

อ่านทั้งไฟล์เป็น string เดียว

with open("note.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
    text = f.read()

อ่านเป็นลิสต์ของบรรทัด

with open("note.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
    lines = f.readlines()   # ['บรรทัด1\n', 'บรรทัด2\n', ...]

วนอ่านทีละบรรทัด (แนะนำสำหรับไฟล์ใหญ่)

with open("note.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
    for line in f:
        print(line.strip())   # strip() ตัด \n ท้ายบรรทัด

วิธีนี้ประหยัดหน่วยความจำ เพราะอ่านทีละบรรทัด ไม่โหลดทั้งไฟล์เข้ามาพร้อมกัน

เขียนไฟล์

with open("output.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
    f.write("บรรทัดแรก\n")
    f.write("บรรทัดสอง\n")

write() ไม่เติมขึ้นบรรทัดใหม่ให้ ต้องใส่ \n เอง

เขียนหลายบรรทัดจากลิสต์

lines = ["สมชาย", "สมหญิง", "สมศรี"]

with open("names.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
    for name in lines:
        f.write(name + "\n")

# หรือ
with open("names.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
    f.write("\n".join(lines))

เขียนต่อท้ายด้วยโหมด a

เหมาะกับ log ที่ต้องบันทึกเพิ่มเรื่อย ๆ

from datetime import datetime

def log(message):
    with open("app.log", "a", encoding="utf-8") as f:
        timestamp = datetime.now().strftime("%Y-%m-%d %H:%M:%S")
        f.write(f"[{timestamp}] {message}\n")

log("โปรแกรมเริ่มทำงาน")
log("ผู้ใช้ล็อกอิน")

จัดการไฟล์ไม่มีอยู่

try:
    with open("config.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
        config = f.read()
except FileNotFoundError:
    print("ไม่พบไฟล์ config ใช้ค่าเริ่มต้นแทน")
    config = "default"

หรือเช็คก่อน

from pathlib import Path

if Path("config.txt").exists():
    ...

เรื่อง path

  • path สัมพัทธ์ ("data/file.txt") อ้างอิงจากโฟลเดอร์ที่รันสคริปต์ ไม่ใช่โฟลเดอร์ที่ไฟล์ .py อยู่ — จุดนี้ทำให้คนงงบ่อย
  • บน Windows ใช้ / ได้ตามปกติ Python จัดการให้ หรือใช้ pathlib (บทถัดไป ๆ) จะพกพาได้ดีกว่า
from pathlib import Path

BASE = Path(__file__).parent          # โฟลเดอร์ของไฟล์ .py นี้
data_file = BASE / "data" / "file.txt"

with open(data_file, "r", encoding="utf-8") as f:
    ...

ตัวอย่างรวม: นับคำในไฟล์

from collections import Counter

with open("article.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
    text = f.read()

words = text.lower().split()
counter = Counter(words)

print("คำที่ใช้บ่อยที่สุด 5 อันดับ:")
for word, count in counter.most_common(5):
    print(f"  {word}: {count} ครั้ง")

# บันทึกผลลง report
with open("report.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
    f.write(f"จำนวนคำทั้งหมด: {len(words)}\n")
    f.write(f"คำที่ไม่ซ้ำ: {len(counter)}\n")

ตัวอย่างรวม: สมุดบันทึกอย่างง่าย

FILE = "diary.txt"

while True:
    choice = input("\n1) เขียนบันทึก  2) อ่านทั้งหมด  0) ออก : ")

    if choice == "1":
        entry = input("บันทึก: ")
        with open(FILE, "a", encoding="utf-8") as f:
            f.write(entry + "\n")
        print("บันทึกแล้ว")

    elif choice == "2":
        try:
            with open(FILE, "r", encoding="utf-8") as f:
                print(f.read())
        except FileNotFoundError:
            print("ยังไม่มีบันทึก")

    elif choice == "0":
        break

เช็คความเข้าใจก่อนข้ามบท

  • เปิดไฟล์ด้วย with open(...) และอธิบายได้ว่าทำไมไม่ต้องปิดไฟล์เอง
  • แยกโหมด r, w, a ได้
  • ลองเขียนโปรแกรมอ่านไฟล์ข้อความแล้วนับจำนวนบรรทัดที่ไม่ว่าง

สรุป

  • ใช้ with open(path, mode, encoding="utf-8") as f: เสมอ — ปิดไฟล์ให้อัตโนมัติ
  • โหมด r อ่าน, w เขียนทับ (ล้างของเดิม!), a ต่อท้าย
  • ระบุ encoding="utf-8" ทุกครั้งสำหรับภาษาไทย
  • วนอ่านทีละบรรทัดด้วย for line in f: สำหรับไฟล์ใหญ่ อย่าลืม line.strip()

บทถัดไปว่าด้วยไฟล์ CSV ที่มีโครงสร้างเป็นตาราง