Python จัดการข้อผิดพลาด (try / except)
เวลาโปรแกรมเจอสถานการณ์ที่ทำต่อไม่ได้ เช่น หารด้วยศูนย์ แปลงข้อความที่ไม่ใช่ตัวเลข เปิดไฟล์ที่ไม่มีอยู่ Python จะโยน “exception” ออกมาและหยุดโปรแกรมทันที การจัดการ exception คือการดักสถานการณ์เหล่านี้ไว้ แล้วให้โปรแกรมทำอย่างอื่นแทนการล่ม
exception หน้าตาเป็นยังไง
age = int("ยี่สิบ")Traceback (most recent call last):
File "app.py", line 1, in <module>
age = int("ยี่สิบ")
ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'ยี่สิบ'บรรทัดสุดท้ายบอกชนิดของ exception (ValueError) และรายละเอียด อ่าน traceback จากล่างขึ้นบนเพื่อหาสาเหตุ
try / except พื้นฐาน
try:
age = int(input("อายุ: "))
print(f"ปีหน้าอายุ {age + 1}")
except ValueError:
print("กรุณากรอกเป็นตัวเลข")- โค้ดใน
tryถ้ารันปกติ ก็ข้ามexceptไป - ถ้าเกิด
ValueErrorระหว่างทาง Python กระโดดมาทำexceptทันที (บรรทัดที่เหลือใน try ไม่ทำ)
จับ exception ให้ตรงชนิด
อย่าจับแบบเหวี่ยงแหด้วย except: เปล่า ๆ หรือ except Exception: เพราะจะกลบ bug อื่นที่เราไม่ได้ตั้งใจดัก จับเฉพาะที่คาดว่าจะเกิด
def divide(a, b):
try:
return a / b
except ZeroDivisionError:
print("หารด้วยศูนย์ไม่ได้")
return None
print(divide(10, 2)) # 5.0
print(divide(10, 0)) # หารด้วยศูนย์ไม่ได้ / Noneจับหลายชนิด
try:
data = [1, 2, 3]
index = int(input("ตำแหน่ง: "))
print(data[index])
except ValueError:
print("ต้องเป็นตัวเลข")
except IndexError:
print("ตำแหน่งเกินขอบเขต")จับหลายชนิดด้วย except เดียวก็ได้ ใส่เป็นทูเพิล — ถ้าจะให้ทั้งสองกรณีทำเหมือนกัน
try:
data = [1, 2, 3]
index = int(input("ตำแหน่ง: "))
print(data[index])
except (ValueError, IndexError):
print("ข้อมูลไม่ถูกต้อง")ดูรายละเอียด exception ด้วย as
try:
num = int("abc")
except ValueError as e:
print(f"เกิดข้อผิดพลาด: {e}")
# เกิดข้อผิดพลาด: invalid literal for int() with base 10: 'abc'else และ finally
try:
f = open("data.txt")
content = f.read()
except FileNotFoundError:
print("ไม่พบไฟล์")
else:
# ทำเมื่อ try สำเร็จ ไม่มี exception
print(f"อ่านได้ {len(content)} ตัวอักษร")
finally:
# ทำเสมอ ไม่ว่าจะสำเร็จหรือ error
print("จบการทำงาน")else— รันเมื่อtryผ่านฉลุย ใช้แยกโค้ด “ที่อาจ error” ออกจากโค้ด “ที่ทำต่อเมื่อสำเร็จ”finally— รันเสมอ เหมาะกับการเก็บกวาด เช่น ปิดไฟล์ ปิดการเชื่อมต่อ
exception ที่เจอบ่อย
| ชนิด | เกิดเมื่อ |
|---|---|
ValueError | ค่าผิดชนิด/รูปแบบ เช่น int("abc") |
TypeError | ดำเนินการกับชนิดที่ไม่เข้ากัน เช่น "a" + 1 |
KeyError | เข้าถึงคีย์ที่ไม่มีใน dict |
IndexError | index เกินขอบเขตลิสต์ |
FileNotFoundError | เปิดไฟล์ที่ไม่มีอยู่ |
ZeroDivisionError | หารด้วยศูนย์ |
AttributeError | เรียก attribute/method ที่อ็อบเจกต์ไม่มี |
raise: โยน exception เอง
เมื่อฟังก์ชันเราเจอข้อมูลที่ยอมรับไม่ได้ ควร raise ออกไปให้คนเรียกรู้ ดีกว่าคืนค่าแปลก ๆ เงียบ ๆ
def set_age(age):
if age < 0:
raise ValueError("อายุต้องไม่ติดลบ")
if age > 150:
raise ValueError("อายุไม่สมเหตุสมผล")
return age
try:
set_age(-5)
except ValueError as e:
print(e) # อายุต้องไม่ติดลบสร้าง exception ของตัวเอง
สืบทอดจาก Exception เพื่อสร้างชนิดข้อผิดพลาดเฉพาะโดเมนของเรา (จะเข้าใจมากขึ้นหลังเรียน OOP)
class InsufficientBalanceError(Exception):
pass
def withdraw(balance, amount):
if amount > balance:
raise InsufficientBalanceError(f"ยอดเงินไม่พอ (มี {balance}, ถอน {amount})")
return balance - amount
try:
withdraw(500, 800)
except InsufficientBalanceError as e:
print(e)อย่ากลืน exception เงียบ ๆ
try:
risky_operation()
except Exception:
pass # อันตราย — ถ้ามี bug จะไม่มีวันรู้ถ้าจะดัก อย่างน้อยควร log ไว้ หรือแจ้งผู้ใช้ การ pass เฉย ๆ ทำให้ debug ยากมากภายหลัง
ตัวอย่างรวม: รับตัวเลขแบบทนทาน
def get_int(prompt, minimum=None, maximum=None):
while True:
try:
value = int(input(prompt))
except ValueError:
print(" ต้องเป็นตัวเลขจำนวนเต็ม")
continue
if minimum is not None and value < minimum:
print(f" ต้องไม่น้อยกว่า {minimum}")
elif maximum is not None and value > maximum:
print(f" ต้องไม่เกิน {maximum}")
else:
return value
age = get_int("อายุ (1-120): ", minimum=1, maximum=120)
print(f"คุณอายุ {age} ปี")เช็คความเข้าใจก่อนข้ามบท
- ใช้
try/exceptเพื่อจัดการ error ที่คาดการณ์ได้ - เลือกจับ exception ให้ตรงชนิด แทนการจับกว้างเกินจำเป็น
- ลองเขียนฟังก์ชันรับตัวเลขที่ถามซ้ำจนกว่าผู้ใช้จะกรอกถูก
สรุป
tryครอบโค้ดที่อาจ error,except ชนิดดักเฉพาะที่คาดไว้elseทำเมื่อสำเร็จ,finallyทำเสมอ (เก็บกวาด)raise ValueError("...")โยน exception เองเมื่อเจอข้อมูลที่ยอมรับไม่ได้- อย่าจับแบบเหวี่ยงแห และอย่ากลืน exception ด้วย
passเฉย ๆ
บทถัดไปว่าด้วยการอ่านและเขียนไฟล์ข้อความ