Python Virtual Environment (venv)
ปัญหาที่ venv แก้
สมมติคุณมีสองโปรเจกต์
- โปรเจกต์เก่า ใช้
Django 3.2 - โปรเจกต์ใหม่ ต้องการ
Django 5.0
ถ้าติดตั้งไลบรารีรวมกันที่ Python ของเครื่อง คุณจะมี Django ได้เวอร์ชันเดียว อัปเกรดเพื่อโปรเจกต์ใหม่ โปรเจกต์เก่าก็พัง
Virtual environment คือ Python สภาพแวดล้อมจำลองแยกออกมาต่อโปรเจกต์ มีชุดไลบรารีของตัวเอง ไม่ยุ่งกับใคร ลบทิ้งก็แค่ลบโฟลเดอร์
สร้าง virtual environment
คำสั่งทั้งหมดในบทนี้ (
python -m venv, activate,pip) พิมพ์ใน เทอร์มินัล / command prompt ไม่ใช่ใน Python shell (ที่ขึ้น>>>)
เข้าไปที่โฟลเดอร์โปรเจกต์ แล้วรัน
python -m venv .venv.venv คือชื่อโฟลเดอร์ที่จะเก็บสภาพแวดล้อม (ตั้งชื่ออื่นได้ แต่ .venv หรือ venv เป็นธรรมเนียม) คำสั่งนี้สร้างโฟลเดอร์ที่มี Python และ pip เวอร์ชันของตัวเองข้างใน
เปิดใช้งาน (activate)
ต้อง activate ก่อน เทอร์มินัลถึงจะใช้ Python ของ environment นี้
Windows (PowerShell):
.venv\Scripts\Activate.ps1Windows (Command Prompt):
.venv\Scripts\activate.batmacOS / Linux:
source .venv/bin/activateพอ activate สำเร็จ จะเห็น (.venv) นำหน้าบรรทัดคำสั่ง
(.venv) C:\myproject>ตอนนี้ python และ pip ชี้ไปที่ environment นี้แล้ว ตรวจได้ด้วย
pip listจะเหลือแค่ pip กับ setuptools เพราะเป็น environment ใหม่ที่ยังไม่ได้ติดตั้งอะไร
ติดตั้งไลบรารีใน environment
pip install requests pandasไลบรารีเหล่านี้ติดตั้งอยู่ใน .venv เท่านั้น โปรเจกต์อื่นมองไม่เห็น
ปิดใช้งาน (deactivate)
deactivate(.venv) จะหายไป กลับมาใช้ Python ของเครื่องตามปกติ
workflow มาตรฐานของโปรเจกต์ใหม่
mkdir myproject
cd myproject
python -m venv .venv
# Windows
.venv\Scripts\Activate.ps1
# macOS/Linux
source .venv/bin/activate
pip install requests
pip freeze > requirements.txtเพื่อนที่รับโปรเจกต์ไปทำต่อ
cd myproject
python -m venv .venv
source .venv/bin/activate # หรือ .venv\Scripts\Activate.ps1
pip install -r requirements.txtอย่า commit โฟลเดอร์ .venv
โฟลเดอร์ .venv ใหญ่และผูกกับเครื่อง ไม่ต้องเอาขึ้น Git ใส่ใน .gitignore
# .gitignore
.venv/
__pycache__/
*.pycสิ่งที่ commit คือ requirements.txt คนอื่นสร้าง environment ใหม่จากไฟล์นี้ได้เอง
venv ใน VS Code
VS Code ตรวจเจอ .venv อัตโนมัติ กด Ctrl+Shift+P แล้วเลือก Python: Select Interpreter เลือกอันที่อยู่ใน .venv เทอร์มินัลใน VS Code จะ activate ให้เอง
ทางเลือกอื่น
venv เป็นเครื่องมือมาตรฐานที่มากับ Python ใช้ได้เลยไม่ต้องติดตั้งอะไร แต่มีเครื่องมือที่จัดการทั้ง environment และ dependency (ไลบรารีที่โปรเจกต์ต้องใช้) ในตัวเดียว เช่น
- Poetry — จัดการ dependency + build + publish
- uv — เร็วมาก เขียนด้วย Rust กำลังได้รับความนิยม
- conda — นิยมในสาย data science จัดการ non-Python dependency ได้ด้วย
เริ่มต้นแนะนำ venv ก่อน เข้าใจหลักการแล้วค่อยขยับไปเครื่องมืออื่นตามความจำเป็น
ถ้า Activate.ps1 รันไม่ได้บน Windows
PowerShell อาจบล็อกสคริปต์ รันคำสั่งนี้ครั้งเดียว (เปิด PowerShell แบบปกติ ไม่ต้อง admin)
Set-ExecutionPolicy -Scope CurrentUser -ExecutionPolicy RemoteSignedแล้วลอง activate ใหม่
เช็คความเข้าใจก่อนข้ามบท
- สร้าง เปิดใช้งาน และปิดใช้งาน virtual environment ได้
- อธิบายได้ว่า venv ช่วยแยก dependency ของแต่ละโปรเจกต์อย่างไร
- ตรวจได้ว่า terminal ตอนนี้กำลังใช้ venv อยู่หรือไม่จาก prompt หรือ path ของ Python
สรุป
python -m venv .venvสร้างสภาพแวดล้อมแยกต่อโปรเจกต์- activate ก่อนใช้ (
.venv\Scripts\Activate.ps1หรือsource .venv/bin/activate),deactivateเพื่อออก - ติดตั้งไลบรารีหลัง activate ไลบรารีจะอยู่แค่ใน environment นั้น
- ใส่
.venv/ใน.gitignoreแต่ commitrequirements.txt
จบช่วงฟังก์ชันและโมดูล บทถัดไปเข้าเรื่องการจัดการข้อผิดพลาดด้วย try / except