Python กับ Git



Git คือระบบควบคุมเวอร์ชัน เก็บประวัติการเปลี่ยนแปลงโค้ด ย้อนกลับได้ ทำงานหลายคนพร้อมกันได้ บทนี้เน้นการใช้ Git กับโปรเจกต์ Python โดยเฉพาะ ไม่ได้ลงลึกทุกคำสั่ง

คำสั่ง git ทั้งหมดในบทนี้พิมพ์ใน เทอร์มินัล / command prompt ไม่ใช่ใน Python shell (ที่ขึ้น >>>)

ติดตั้งและตั้งค่าครั้งแรก

ดาวน์โหลด Git จาก git-scm.com แล้วตั้งชื่อกับอีเมล (ครั้งเดียวต่อเครื่อง)

git config --global user.name "ชื่อของคุณ"
git config --global user.email "you@example.com"

เริ่มโปรเจกต์

cd myproject
git init

สร้างไฟล์ .gitignore ก่อน commit แรก สำคัญมากสำหรับ Python เพราะมีไฟล์ที่ไม่ควรเก็บเยอะ

# .gitignore

# virtual environment
.venv/
venv/
env/

# ไฟล์ที่ Python สร้าง
__pycache__/
*.py[cod]
*.egg-info/
build/
dist/

# เครื่องมือ
.pytest_cache/
.mypy_cache/
.ruff_cache/
.coverage
htmlcov/

# editor / OS
.vscode/
.idea/
.DS_Store

# ข้อมูลลับ — ห้ามขึ้น Git เด็ดขาด
.env
*.key
secrets.json

วงจรการทำงานพื้นฐาน

git status                    # ดูว่าอะไรเปลี่ยนบ้าง
git add main.py               # เพิ่มไฟล์เข้า staging
git add .                     # เพิ่มทุกไฟล์ที่เปลี่ยน
git commit -m "เพิ่มฟังก์ชันคำนวณภาษี"

ดูประวัติ

git log --oneline             # ประวัติแบบย่อ
git diff                      # ดูการเปลี่ยนแปลงที่ยังไม่ add
git diff --staged             # ดูที่ add แล้วแต่ยังไม่ commit

commit message ที่ดี

  • เขียนสิ่งที่ commit ทำ ไม่ใช่ที่คุณทำ (“เพิ่มการตรวจสอบอีเมล” ไม่ใช่ “แก้โค้ด”)
  • บรรทัดแรกสั้น (~50 ตัวอักษร) สรุปใจความ
  • ถ้าต้องอธิบายเพิ่ม เว้นบรรทัดว่างแล้วเขียนรายละเอียดต่อ
  • หนึ่ง commit ควรเป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงตรรกะเดียว อย่ายัดทุกอย่างใน commit เดียว
git commit -m "เพิ่มการแคชผลลัพธ์ใน get_forecast()

ลดการเรียก API ซ้ำเมื่อผู้ใช้ค้นเมืองเดิมภายใน 10 นาที
โดยเก็บผลลัพธ์ไว้ใน dict พร้อม timestamp"

ทำงานกับ branch

branch คือสายการพัฒนาที่แยกออกมา ทำฟีเจอร์ใหม่โดยไม่กระทบโค้ดหลัก

git branch                        # ดู branch ทั้งหมด
git checkout -b feature/login      # สร้างและย้ายไป branch ใหม่
# ... แก้โค้ด commit ...
git checkout main                  # กลับ branch หลัก
git merge feature/login            # รวมงานเข้า main
git branch -d feature/login        # ลบ branch ที่รวมแล้ว

Git รุ่นใหม่ใช้ git switch แทน checkout ได้

git switch -c feature/login        # สร้างและย้าย
git switch main                     # ย้ายกลับ

เชื่อมกับ GitHub / GitLab

สร้าง repository ว่างบนเว็บ แล้ว

git remote add origin https://github.com/username/myproject.git
git branch -M main
git push -u origin main

ครั้งต่อ ๆ ไป

git push                     # ส่งขึ้น
git pull                     # ดึงงานล่าสุดของคนอื่นลงมา

เผลอ add ไฟล์ที่ไม่ต้องการ

ถ้ายังไม่ commit

git restore --staged .env        # เอาออกจาก staging

ถ้า commit ไปแล้วแต่ยังไม่ push

git rm --cached .env             # เลิกติดตาม แต่ไม่ลบไฟล์จริง
echo ".env" >> .gitignore
git commit -m "เลิกติดตามไฟล์ .env"

ถ้า push ข้อมูลลับขึ้นไปแล้ว ให้ถือว่ารั่วแล้ว — เปลี่ยน key/รหัสผ่านนั้นทันที การลบออกจากประวัติ Git ทำได้แต่ยุ่งและไม่การันตี

ย้อนการเปลี่ยนแปลง

git restore main.py              # ทิ้งการแก้ไฟล์ที่ยังไม่ add
git revert <commit-hash>         # สร้าง commit ใหม่ที่ยกเลิก commit เก่า (ปลอดภัย)
git reset --soft HEAD~1          # ยกเลิก commit ล่าสุด เก็บการเปลี่ยนแปลงไว้

ระวัง git reset --hard มันลบการเปลี่ยนแปลงทิ้งถาวร

.gitkeep สำหรับโฟลเดอร์ว่าง

Git ไม่เก็บโฟลเดอร์ว่าง ถ้าต้องการให้โฟลเดอร์ (เช่น data/, logs/) มีอยู่ใน repo ใส่ไฟล์ว่างชื่อ .gitkeep

data/
└── .gitkeep

workflow ทั่วไปต่อวัน

git pull                              # ดึงงานล่าสุด
git switch -c fix/typo-in-readme       # แตก branch
# ... แก้งาน ...
git add .
git commit -m "แก้คำผิดใน README"
git push -u origin fix/typo-in-readme
# เปิด Pull Request บน GitHub ให้เพื่อนรีวิว

เช็คความเข้าใจก่อนข้ามบท

  • อธิบายวงจร status -> add -> commit ได้
  • รู้ว่า .gitignore ป้องกันไฟล์ที่ไม่ควรเข้าประวัติ เช่น .venv และ secret
  • ลองสร้าง branch ใหม่ แก้ไฟล์หนึ่งไฟล์ แล้ว commit ด้วยข้อความที่บอกเหตุผลชัดเจน

สรุป

  • git init แล้วสร้าง .gitignore ก่อน commit แรก — ใส่ .venv/, __pycache__/, .env
  • วงจร: git add → git commit -m "..." → git push
  • commit message บอกว่า commit ทำอะไร หนึ่ง commit = หนึ่งการเปลี่ยนแปลงเชิงตรรกะ
  • แตก branch สำหรับฟีเจอร์ใหม่ อย่าแก้บน main ตรง ๆ เมื่อทำงานเป็นทีม
  • ข้อมูลลับที่ push ขึ้นไปแล้ว = รั่ว ต้องเปลี่ยนทันที

จบช่วงเครื่องมือ บทถัดไปเข้าสู่ช่วงโปรเจกต์ เริ่มจากเครื่องคิดเลข CLI